Thòaⁿ-sò͘
English: Carbon

Thoàⁿ-sò͘,  6C
Graphite-and-diamond-with-scale.jpg
Graphite (left) and diamond (right), the two most well-known allotropes of carbon
Carbon Spectra.jpg
Spectral lines of carbon
Ki-pún sèng-chit
Miâ, hû-hōThoàⁿ-sò͘, C
Eng-bûncarbon
Tông-sò͘-thégraphite, diamond
Gōa-hênggraphite: black
diamond: clear
Thoàⁿ-sò͘ tī chiu-kî-piáu lāi ê ūi-tì
Chúi-sò͘ (siang-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Helium (hi-iú khì-thé)
Lithium (kiⁿ-kim-sio̍k)
Beryllium (kiⁿ-thó͘ kim-sio̍k)
Phêng-sò͘ (lūi-kim-sio̍k)
Thoàⁿ-sò͘ (to-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Chit-sò͘ (siang-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Sng-sò͘ (siang-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Hut-sò͘ (siang-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Ne-óng (hi-iú khì-thé)
Natrium (kiⁿ-kim-sio̍k)
Magnesium (kiⁿ-thó͘ kim-sio̍k)
A-lú-mih (pîn-kim-sio̍k)
Ke-sò͘ (lūi-kim-sio̍k)
Lîn (to-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Liû-hông (to-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Iâm-sò͘ (siang-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Argon (hi-iú khì-thé)
Kalium (kiⁿ-kim-sio̍k)
Khā-lú-siúm (kiⁿ-thó͘ kim-sio̍k)
Scandium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Titanium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Vanadium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Chromium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Manganese (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Thih (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Cobalt (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Nickel (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Tâng (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
A-iân (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Gallium (pîn-kim-sio̍k)
Germanium (lūi-kim-sio̍k)
Phi-sò͘ (lūi-kim-sio̍k)
Selenium (to-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Chhàu-sò͘ (siang-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Krypton (hi-iú khì-thé)
Rubidium (kiⁿ-kim-sio̍k)
Strontium (kiⁿ-thó͘ kim-sio̍k)
Yttrium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Zirconium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Niobium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Molybdenum (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Technetium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Ruthenium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Rhodium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Palladium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Gîn (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Cadmium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Indium (pîn-kim-sio̍k)
Siah (pîn-kim-sio̍k)
Antimony (lūi-kim-sio̍k)
Tellurium (lūi-kim-sio̍k)
Ak-sò͘ (siang-goân-chú hui-kim-sio̍k)
Xenon (hi-iú khì-thé)
Caesium (kiⁿ-kim-sio̍k)
Barium (kiⁿ-thó͘ kim-sio̍k)
Lanthanum (lanthanum-hē)
Cerium (lanthanum-hē)
Praseodymium (lanthanum-hē)
Neodymium (lanthanum-hē)
Promethium (lanthanum-hē)
Samarium (lanthanum-hē)
Europium (lanthanum-hē)
Gadolinium (lanthanum-hē)
Terbium (lanthanum-hē)
Dysprosium (lanthanum-hē)
Holmium (lanthanum-hē)
Erbium (lanthanum-hē)
Thulium (lanthanum-hē)
Ytterbium (lanthanum-hē)
Lutetium (lanthanum-hē)
Hafnium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Tantalum (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Wolfram (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Rhenium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Osmium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Iridium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Pe̍h-kim (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Kim (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Chúi-gîn (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Thallium (pîn-kim-sio̍k)
Iân (pîn-kim-sio̍k)
Bismuth (pîn-kim-sio̍k)
Polonium (pîn-kim-sio̍k)
Astatine (lūi-kim-sio̍k)
Radon (hi-iú khì-thé)
Francium (kiⁿ-kim-sio̍k)
Radium (kiⁿ-thó͘ kim-sio̍k)
Actinium (actinium-hē)
Thorium (actinium-hē)
Protactinium (actinium-hē)
Uranium (actinium-hē)
Neptunium (actinium-hē)
Plutonium (actinium-hē)
Americium (actinium-hē)
Curium (actinium-hē)
Berkelium (actinium-hē)
Californium (actinium-hē)
Einsteinium (actinium-hē)
Fermium (actinium-hē)
Mendelevium (actinium-hē)
Nobelium (actinium-hē)
Lawrencium (actinium-hē)
Rutherfordium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Dubnium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Seaborgium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Bohrium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Hassium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Meitnerium (hoà-ha̍k sèng-chit iáu boē hiáu)
Darmstadtium (hoà-ha̍k sèng-chit iáu boē hiáu)
Roentgenium (hoà-ha̍k sèng-chit iáu boē hiáu)
Copernicium (kòe-tō͘ kim-sio̍k)
Nihonium (hoà-ha̍k sèng-chit iáu boē hiáu)
Flerovium (pîn-kim-sio̍k)
Moscovium (hoà-ha̍k sèng-chit iáu boē hiáu)
Livermorium (hoà-ha̍k sèng-chit iáu boē hiáu)
Tennessine (hoà-ha̍k sèng-chit iáu boē hiáu)
Oganesson (hoà-ha̍k sèng-chit iáu boē hiáu)


C

Si
phêng-sò͘Thoàⁿ-sò͘chit-sò͘
Goân-chú-hoan6
Goân-chú-liōng12.011[1] (12.0096–12.0116)[2]
Goân-sò͘ lūi-pia̍t  to-goân-chú hui-kim-sio̍k
sometimes considered a metalloid
Cho̍k, hun-khu14 cho̍k, p khu
Chiu-kîtē 2 chiu-kî
Tiān-chú pâi-lia̍t[He] 2s2 2p2
per shell2, 4
Bu̍t-lí sèng-chit
Siòngkò͘-thé
Sublimation point3915 K ​(3642 °C, ​6588 °F)
Bi̍t-tō͘  (sek-un)amorphous: 1.8–2.1 g·cm−3[3]
graphite: 2.267 g·cm−3
diamond: 3.515 g·cm−3
Sam-siòng-tiám4600 K, ​10,800 kPa[4][5]
Iûⁿ-hoà-jia̍tgraphite: 117 
Jia̍t-iông-liōnggraphite: 8.517 J·mol−1·K−1
diamond: 6.155 J·mol−1·K−1
Goân-chú sèng-chit
Sng-hòa-sò͘+4, +3,[6] +2, +1,[7] 0, −1, −2, −3, −4[8] ​(a mildly acidic oxide)
Tiān-hū-tō͘Pauling scale: 2.55
Tiān-lī-lêng1st: 1086.5 kJ·mol−1
2nd: 2352.6 kJ·mol−1
3rd: 4620.5 kJ·mol−1
(more)
Kiōng-kè pòaⁿ-kèngsp3: 77 pm
sp2: 73 pm
sp: 69 pm
Van der Waals pòaⁿ-kèng170 pm
Cha̍p-lio̍k
Chiⁿ-thé kò͘-chōgraphite: ​simple hexagonal
Simple hexagonal crystal structure for graphite: Thoàⁿ-sò͘

(black)
Chiⁿ-thé kò͘-chō ​diamond cubic
Diamond cubic crystal structure for Thoàⁿ-sò͘
Siaⁿ-sok (sòe kùn-á)diamond: 18,350 m·s−1 (at 20 °C)
Jia̍t-phòng-tiòngdiamond: 0.8 µm·m−1·K−1 (at 25 °C)[9]
Jia̍t-thoân-tō-lu̍tgraphite: 119–165 W·m−1·K−1
diamond: 900–2300 W·m−1·K−1
Tiān-chó͘-lu̍tgraphite: 7.837 µΩ·m[10]
Chû-sèngdiamagnetic[11]
Young hē-sò͘diamond: 1050 GPa[9]
Shear hē-sò͘diamond: 478 GPa[9]
Bulk hē-sò͘diamond: 442 GPa[9]
Poisson pídiamond: 0.1[9]
Mohs ngē-tō͘graphite: 1–2
diamond: 10
CAS teng-kì pian-hō7440-44-0
Le̍k-sú
Hoat-hiānEgyptians and Sumerians[12] (3750 BCE)
Recognized as an element byAntoine Lavoisier[13] (1789)
Chòe ún-tēng ê tông-ūi-sò͘
Chú bûn-chiong: Thoàⁿ-sò͘ ê tông-ūi-sò͘
isoNAhalf-lifeDMDE (MeV)DP
11Csyn20 min0.9611B
C98.9%12C is stable with 6 neutrons
C1.1%13C is stable with 7 neutrons
14Ctrace5730 y0.15614N

Thoàⁿ-sò͘ (炭素)[14]hoà-ha̍k hû-hō C, goân-chú-hoan 6, ê 1 chióng hoà-ha̍k goân-sò͘. Thoàⁿ-sò͘ sī 1 chióng hui-kim-sio̍k (nonmetal), ū 4 ê goân-chú-kè (valency) ê goân-sò͘, i ū chin chē tông-sò͘-thé (allotropy), pí-lūn kóng soān-chio̍h he̍k-chiá sī chio̍h-ba̍k.

Thoàⁿ-sò͘ mā sī cho͘-sêng iú-ki-bu̍t ê chú-iàu sêng-hun, sī kò͘-chō chhut tē-kiû téng seng-bu̍t ê ki-pún goân-sò͘.

Hòa-ha̍p-bu̍t

Iú-ki hòa-ha̍p-bu̍t

Thòaⁿ-sò͘ thang keng-kòe sio-chiap ê thòaⁿ-sò͘–thòaⁿ-sò͘ kiat-ha̍p, chiâⁿ chò te̍k-pia̍t tn̂g liān, chit-ê sèng-chit mā hō chò chiâⁿ-liān (catenation).

Iú-ki hòa-ha̍p-bu̍t lāi-bīn siāng tan-sûn ê sī thòaⁿ-hòa chúi-sò͘ (hydrocarbon). Che sī chi̍t lūi iú-ki hun-chú, hâm chúi-sò͘ kap chi̍t liân-á ê thòaⁿ-sò͘ goân-chú. Liân-á ê tn̂g-tō͘ kap chok-iōng-ki (functional group) thang éng-hióng hun-chú ê sèng-chit.

Other Languages
Afrikaans: Koolstof
Alemannisch: Kohlenstoff
አማርኛ: ካርቦን
aragonés: Carbonio
العربية: كربون
مصرى: كاربون
অসমীয়া: কাৰ্বন
asturianu: Carbonu
azərbaycanca: Karbon
تۆرکجه: کربون
башҡортса: Углерод
žemaitėška: Onglė
беларуская: Вуглярод
беларуская (тарашкевіца)‎: Вуглярод
български: Въглерод
भोजपुरी: कार्बन
বাংলা: কার্বন
བོད་ཡིག: སོཕ་རྗས།
brezhoneg: Karbon
bosanski: Ugljik
català: Carboni
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Táng
Cebuano: Karbon
کوردی: کاربۆن
corsu: Carboniu
čeština: Uhlík
Чӑвашла: Кăмрăкамăш
Cymraeg: Carbon
dansk: Carbon
Deutsch: Kohlenstoff
dolnoserbski: Wuglik
Ελληνικά: Άνθρακας
English: Carbon
Esperanto: Karbono
español: Carbono
eesti: Süsinik
euskara: Karbono
فارسی: کربن
suomi: Hiili
Na Vosa Vakaviti: Kaboni
føroyskt: Kolevni
français: Carbone
Nordfriisk: Karboon (element)
furlan: Carboni
Frysk: Koalstof
Gaeilge: Carbón
贛語:
Gàidhlig: Gualan
galego: Carbono
Avañe'ẽ: Tatapỹi
ગુજરાતી: કાર્બન
Gaelg: Carboan
客家語/Hak-kâ-ngî: Than
Hawaiʻi: Kalepona
עברית: פחמן
हिन्दी: कार्बन
Fiji Hindi: Koila
hrvatski: Ugljik
hornjoserbsce: Wuhlik
Kreyòl ayisyen: Kabòn
magyar: Szén
հայերեն: Ածխածին
Արեւմտահայերէն: Ածխածին
interlingua: Carbon
Bahasa Indonesia: Karbon
Ilokano: Karbon
Ido: Karbo
íslenska: Kolefni
italiano: Carbonio
日本語: 炭素
Patois: Kaaban
la .lojban.: tabno
Jawa: Karbon
ქართული: ნახშირბადი
Taqbaylit: Akaṛbun
Kabɩyɛ: Karɩbɔnɩ
Gĩkũyũ: Carbon
қазақша: Көміртегі
ភាសាខ្មែរ: កាបូន
ಕನ್ನಡ: ಇಂಗಾಲ
한국어: 탄소
Перем Коми: Шомувтыр
Ripoarisch: Kohlenstoff
kurdî: Karbon
Кыргызча: Көмүртек
Latina: Carbonium
Lëtzebuergesch: Kuelestoff
лезги: Углерод
Limburgs: Koolstof
Ligure: Carbonio
lumbaart: Carboni
lingála: Kaboni
lietuvių: Anglis
latviešu: Ogleklis
Basa Banyumasan: Karbon
мокшень: Седель
Malagasy: Karbônina
олык марий: Шӱйдӱҥ
Māori: Waro
македонски: Јаглерод
മലയാളം: കാർബൺ
मराठी: कार्बन
кырык мары: Углерод
Bahasa Melayu: Karbon
Malti: Karbonju
မြန်မာဘာသာ: ကာဗွန်
эрзянь: Седь
Nāhuatl: Tecolli
Plattdüütsch: Kohlenstoff
नेपाली: कार्बन
नेपाल भाषा: कार्बोन
Nederlands: Koolstof
norsk nynorsk: Karbon
norsk: Karbon
Novial: Karbo
Diné bizaad: Káábin
occitan: Carbòni
Livvinkarjala: Hiilisuadu
ଓଡ଼ିଆ: ଅଙ୍ଗାରକ
ਪੰਜਾਬੀ: ਕਾਰਬਨ
Papiamentu: Karbon
पालि: कार्बोन
Piemontèis: Carbòni
پنجابی: کاربن
português: Carbono
Runa Simi: K'illimsayaq
română: Carbon
armãneashti: Carbonu
русский: Углерод
русиньскый: Карбон
संस्कृतम्: कार्बन
саха тыла: Углерод
sardu: Carbòniu
sicilianu: Carbòniu
Scots: Caurbon
srpskohrvatski / српскохрватски: Ugljenik
සිංහල: කාබන්
Simple English: Carbon
slovenčina: Uhlík
slovenščina: Ogljik
chiShona: Carbon
Soomaaliga: Kaarboon
shqip: Karboni
српски / srpski: Угљеник
Seeltersk: Koolestof
Basa Sunda: Karbon
svenska: Kol
Kiswahili: Kaboni
தமிழ்: கரிமம்
తెలుగు: కార్బన్
тоҷикӣ: Карбон
Tagalog: Karbon
Türkçe: Karbon
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كاربون
українська: Вуглець
اردو: کاربن
oʻzbekcha/ўзбекча: Uglerod
vèneto: Carbonio
vepsän kel’: Hil'nik
Tiếng Việt: Cacbon
West-Vlams: Carbong
Volapük: Karbin
walon: Carbone
Winaray: Carbono
吴语:
хальмг: Углерод
isiXhosa: I-carbon
ייִדיש: קוילנשטאף
Yorùbá: Kárbọ̀nù
Vahcuengh: Danq
中文:
文言:
粵語: