ბჟა

Disambig-dark.svgზიტყვას „ბჟა“ უღჷ შხვა შანულობეფი ხოლო, ქოძირით ბჟა (მიარეშანულამი).
ბჟა

ბჟა თაშნეშე ჩხანაბჟაშ სისტემაშ ცენტრის მადვალუ აკა მურიცხი. ბჟა დახე იდეალურო სფერული ფორმაში რე დო აკმოდირთუ ჩხე პლაზმაშე, ნამუსჷთ ინორე მაგნიტური ველეფი.[1][2] ბჟაშ დიამეტრი დოხოლაფირო 1 392 684 კილომეტრი რე[3]დიხაუჩაშ დიამეტრშე 109-შახ დიდი. ბჟაშ მასა (1.989×1030 კილოგრამი; დიხაუჩაშ მასაშე დოხოლაფირო 330 000-შახ უმოსი) ბჟაშ სისტემაშ ედომუშამი მასაშ 99,86%-ს იკენს.[4] ქიმიურო, ბჟაშ მასაშ 3/4-ს წყარბადი აკმადგინანს, შხვა დოსქილადირი უმენტაშო ჰელიუმი რე. დოსქილადირი 1,69% (ნამუთ დიხაუჩაშ მასაშე 5600-შახ უმოსი რე) იკენს მონკა ელემენტეფი, თიჯგურა მუჭომით რე: ჟანგბადი, ნოშქერბადი, ნეონი, რკინა დო შხვა.[5]

ბჟაქ 4,568 მილიარდი წანაშ კინოხ გჷმიქიმინჷ[6][7] დიდ მოლეკულურ მუნაფასი რსებულ რეგიონიშ გრავიტაციული კოლაფსით. მატერიაშ უმეტნტაშობა ცენტრის რე შაყარელი, დოსქილადირქ გიტატურუ მართუ დისკოთ, ნამუქჷთ უკულ ბჟაშ სისტემათ გჷნირთჷ. ცენტრალური მასა უმოს დო უმოს ჩხე დო მანგარო გჷნირთჷ, საბოლოოთ - ქიდიჭყჷ თერმობირთვული სინთეზიქ თიშ ბირთვის. მერჩქინელი რე, ნამჷ-და დახე არძო მურიცხი თე პროცესიშ უკული გჷმიქიმინჷ. ბჟა სპექტრულ კლასით რე G ტიპიშ თარი გეჸვენჯობაშ მურიცხი (G2V) დო თის ვაფორმალურაო ყვინთელ ჯუჯათ (ციქათ) მითმიშინუანა, მუშენ-და თიში იძირენფერი გჷმოსხივაფა სპექტრიშ ყვინთელ-წვანე ნორთის რე არძოშე ინტენსიური. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და სინანდულეს თინა ჩე ფერიში რე, დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშე ყვინთელო ჩქჷ ატმოსფეროშენ ლენი სინთეშ გოფაჩუაშ გეშა.[8] სპექტრული კლასიშ მეჯინათ, G2 ოძირანს ჟინპიჯიშ ტემპერატურას (დოხ. 5505°C) დო V მოძირანს, ნამჷ-და ბჟა, შხვა მურიცხეფიშობურო, თარი გეჸვენჯობაშ მურიცხი რე დო, თაურეშე გიშულირი, ენერგიას წჷმოქიმინუნს წყარბადიშ ჰელიუმო სინთეზით. ბჟა მუშ ბირთვის 620 მილიონი ტონა წყარბადიშ სინთეზის ოჭიშუანს 1 მერქაშ განობას.[9][10]

ართ ბორჯის ასტრონომეფი ბჟას ჭიჭე დო ელაზჷმაფათ ახირაფილ მურიცხო გებულენდეს, მარა ასე მერჩქინელი რე, ნამჷ—და ირემიშ ნასხაპას რსებული მურიცხეფიშ 85%-შე ბარჩხალა რე, ნამუშ უმენტაშობა ჭითა ჯუჯეფი რე.[11][12] ბჟაშ აბსოლუტური მურიცხიერი სიდიდა +4,83 რე. მარა, თიშ გეშა ნამჷ-და ბჟა დიხაუჩაწკჷმა მადვალუ უახოლაში მურიცხი რე, თინა არძონერ ობიექტშე მაბარჩხალე რე ცას, ნამუშ თოლოძირუე მურიცხიერი სიდიდა -26,74 რე.[13][14] თენა რე დოხოლაფირო 13 მილიარდშახ მაბარჩხალე, ვინემ მაჟირა უმოს მაბარჩხალე ობიექტი სირიუსი, ნამუშ თოლოძირუ მურიცხიერი სიდიდა -1,46 რე. ბჟაშ გოთართალერი გარგუნჯელა უმუჭყორდუო იფართოებჷ დო აკმოქიმინუნს ბჟაშ ბორიას — დომუხტული ნორთეფიშ ნოველი, ნამუთ იფართებუ ჰელიოპაუზაშახ, 100 ასტრონომიული ართაულიშ გოძვენას. ჰელიოსფერო (ბურთულაშობური სტრუქტურა), ნამუთ მურიცხეფშქაფონი სივრცეს ბჟაშ ბორიაქ გჷმოქიმინუნ, რე უდიდაში უმუჭყორდუო სტრუქტურა ბჟაშ სისტემას.[15][16]

თე ვიდეოს გჷმორინაფილი რე ბჟაშ დინამიკური ობსერვატორიაშ სურათეფი დო თეშ მოხ გეძინელ პროცესეფი, სტრუქტურეფი თოლოძირუე ორდასინ თიშ გეშა. თე ვიდეოს მოლინეფი წჷმორინაფილი რე ბჟაშ 2011 წანაშ 25 ეკენიაშ 24 საათიანი აქტივობა.

ასე ბჟა აბანობური მურიცხეფშქაფონი მუნაფათ (G-მუნაფაწკჷმა არხოს) აბანობური ბურთულაშ ზონას ყარენს — ირემიშ ნასხაპაშ ორიონიშ კილეშ დინოხოლენ რგუალს.[17][18] 17 სინთეშ წანაშ რადიუსით (დიხაუჩაშე) უახოლაში 50 მურიცხული სისტემაშე (უახოლაში რე პროქსიმა კენტავრი, ნამუთ 4,2 სინთეშ წანათი რე დათხინაფილი დიხაუჩაშე) ბჟა მაანთხა რე მასაშ მეჯინათ.[19] ბჟა გალაქტიკაშ ცენტრიშე 24 000-26 000 სინთეშ წანაშ გოძვენას ირთანს. ართ რსულ საათიშ კოპულიშჸურე ორბიტას (თუ გალაქტიკაშ ოორუე პოლუსიშე დევეკვირებუთ-და) 225-250 მილიონ წანმოწანას არსულენს. თიშ გეშა ნამჷ-და ბჟა კოსმოსური მიკრორეღმული ფონიშობურო (კმფ) ჰიდრაშ წორომურიცხედიშჸურე 550 კმ/მქ სიჩქარეთ ყარენს, ბჟაშ მანგმოქიმინჯე სიჩქარე კმფ-შჸურე რე დოხოლაფირო 370 კმ/მქ ნარგისიშ ვარდა ნჯილოშ წორომურიცხედიშჸურე.[20]

დიხაუჩაშ დო ბჟაშ შქას ოშქაშე გოძვენა 1 ასტრონომიული ართაული რე (150 000 000 კილომეტრი), მარა დისტანცია ითირუ, მუჟამსჷთ დიხაუჩა გინმურს პერიჰელიუმიშე (ღურთუთას) აფელიუმშა (კვირკვეს).[21] თე ოშქაშე გოძვენას სინთეს ბჟაშე დიხაუჩაშა მიოჭირჷნაფალო 8 წუნი დო 19 მერქა ოხვილჷ (ქძ. სინთეშ სიჩქარე). ბჟაშ სინთეშ ენერგია დიხაუჩას რსებულ თელარაშ დახე[22] არძო ფორმას ონინალჷ ფოტოსინთეზით[23] დო დიხაუჩაშ კლიმატშე დო ამინდშე რე გამამინჯალი. დიხაუჩას ბჟაშ ქვერსემი ეფექტი დიო ხოლო პრეისტორიულ ხანეფს იძირაფედჷ დო ბჟას მიარე კულტურა ღორონთო აღიქმენდჷ. ბჟაშ ზუსტი მენცარული გაგება რჩქალას გევითარჷ დო ბოლო ხანეფიშ (მა-19 ოშწანურაშ) გიშარჩქინელ მენცარეფს ბჟაშ ფიზიკურ აკოდგინალუაშე დო ენერგიაშ წყუშე ძალამი დაღარი რჩქინა უღუდეს. თე გაგება დიო ხოლო ივითარებუ: დიო ხოლო არსებენს გორკვიაფილი მუდანობაშ ანომალია ბჟაშ ქიმინჯალაშენი, ნამუთ ასე ხოლო უგუნწყუმუ დო უსხუნუე რე.

რესურსეფი ინტერნეტის

Other Languages
Аҧсшәа: Амра
адыгабзэ: Тыгъэ
Afrikaans: Son
Akan: Ewia
Alemannisch: Sonne
አማርኛ: ፀሐይ
aragonés: Sol
Ænglisc: Sunne
العربية: الشمس
ܐܪܡܝܐ: ܫܡܫܐ
مصرى: الشمس
অসমীয়া: সূৰ্য
asturianu: Sol
Atikamekw: Pisimw
авар: Бакъ
Aymar aru: Willka
azərbaycanca: Günəş
تۆرکجه: گونش
башҡортса: Ҡояш
Boarisch: Sun
žemaitėška: Saulė
Bikol Central: Saldang
беларуская: Сонца
беларуская (тарашкевіца)‎: Сонца
български: Слънце
भोजपुरी: सुरुज
Bahasa Banjar: Matahari
বাংলা: সূর্য
བོད་ཡིག: ཉི་མ།
brezhoneg: Heol
bosanski: Sunce
буряад: Наран
català: Sol
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nĭk-tàu
нохчийн: Малх
Cebuano: Adlaw
ᏣᎳᎩ: ᏅᏓ
Tsetsêhestâhese: Éše'he
کوردی: خۆر
corsu: Soli
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᒌᔑᑳᐅᐲᓯᒽ
qırımtatarca: Küneş
čeština: Slunce
kaszëbsczi: Słuńce
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Слъньцє
Чӑвашла: Хĕвел
Cymraeg: Haul
dansk: Solen
Deutsch: Sonne
Zazaki: Tici
डोटेली: सूर्य
ދިވެހިބަސް: އިރު
Ελληνικά: Ήλιος
emiliàn e rumagnòl: Såul
English: Sun
Esperanto: Suno
español: Sol
eesti: Päike
euskara: Eguzkia
estremeñu: Sol
فارسی: خورشید
Fulfulde: Naange
suomi: Aurinko
Võro: Päiv
føroyskt: Sólin
français: Soleil
arpetan: Solely
Nordfriisk: San
furlan: Soreli
Frysk: Sinne
Gaeilge: An Ghrian
贛語: 太陽
Gàidhlig: Grian
galego: Sol
Avañe'ẽ: Kuarahy
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍃𐌿𐌽𐌽𐍉
ગુજરાતી: સૂર્ય
Gaelg: Yn Ghrian
Hausa: Rana
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngit-thèu
Hawaiʻi:
עברית: השמש
हिन्दी: सूर्य
Fiji Hindi: Suraj
hrvatski: Sunce
hornjoserbsce: Słónco
Kreyòl ayisyen: Solèy
magyar: Nap
հայերեն: Արեգակ
interlingua: Sol
Bahasa Indonesia: Matahari
Interlingue: Sole
Ilokano: Init
ГӀалгӀай: Малх
Ido: Suno
íslenska: Sólin
italiano: Sole
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓯᕿᓂᖅ
日本語: 太陽
Patois: Son
la .lojban.: solri
Basa Jawa: Srengéngé
ქართული: მზე
Qaraqalpaqsha: Quyash
Taqbaylit: Iṭij
Kabɩyɛ: Wɩsɩ
Kongo: Ntangu
қазақша: Күн (жұлдыз)
ភាសាខ្មែរ: ព្រះអាទិត្យ
ಕನ್ನಡ: ಸೂರ್ಯ
한국어: 태양
Перем Коми: Шонді
къарачай-малкъар: Кюн
Ripoarisch: Sunn
kurdî: Roj (stêrk)
коми: Шонді
kernowek: Howl
Кыргызча: Күн
Latina: Sol
Ladino: Sol
Lëtzebuergesch: Sonn
лезги: Рагъ
Lingua Franca Nova: Sol
Limburgs: Zon
Ligure:
lumbaart: Suu
lingála: Mói
lietuvių: Saulė
latgaļu: Saule
latviešu: Saule
मैथिली: सूर्य
Basa Banyumasan: Srengenge
мокшень: Шись
Malagasy: Masoandro
македонски: Сонце
മലയാളം: സൂര്യൻ
монгол: Нар
मराठी: सूर्य
Bahasa Melayu: Matahari
Malti: Xemx
Mirandés: Sol
မြန်မာဘာသာ: နေ
مازِرونی: خورشید
Dorerin Naoero: Ekwan
Nāhuatl: Tōnatiuh
Napulitano: Sole
Plattdüütsch: Sünn
Nedersaksies: Zunne
नेपाली: सूर्य
नेपाल भाषा: सूर्द्य
Nederlands: Zon
norsk nynorsk: Sola
norsk: Solen
Novial: Sune
Nouormand: Solé
Diné bizaad: Jóhonaaʼéí
occitan: Soleu
Livvinkarjala: Päiväine
ଓଡ଼ିଆ: ସୂର୍ଯ୍ୟ
Ирон: Хур
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੂਰਜ
Kapampangan: Aldo
Papiamentu: Solo
Picard: Solel
Deitsch: Sunn
Pälzisch: Sunn
polski: Słońce
Piemontèis: Sol
پنجابی: سورج
Ποντιακά: Ήλος
پښتو: لمر
português: Sol
Runa Simi: Inti
rumantsch: Sulegl
Romani: Kham
română: Soare
armãneashti: Soari
русский: Солнце
русиньскый: Сонце
संस्कृतम्: सूर्यः
саха тыла: Күн (сулус)
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ
sardu: Sole
sicilianu: Suli
Scots: Sun
سنڌي: سج
davvisámegiella: Beaivváš
srpskohrvatski / српскохрватски: Sunce
සිංහල: හිරු
Simple English: Sun
slovenčina: Slnko
slovenščina: Sonce
chiShona: Zuva
Soomaaliga: Qorax
shqip: Dielli
српски / srpski: Сунце
Seeltersk: Sunne
Basa Sunda: Panonpoé
svenska: Solen
Kiswahili: Jua
ślůnski: Słůńce
ತುಳು: ಸೂರ್ಯ
తెలుగు: సూర్యుడు
тоҷикӣ: Офтоб
Türkmençe: Gün (ýyldyz)
Tok Pisin: San
Türkçe: Güneş
татарча/tatarça: Кояш
chiTumbuka: Zuwa
Twi: Ewia
тыва дыл: Хүн (сылдыс)
удмурт: Шунды
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: قۇياش
українська: Сонце
اردو: سورج
oʻzbekcha/ўзбекча: Quyosh
vèneto: Sołe
vepsän kel’: Päiväine
Tiếng Việt: Mặt Trời
West-Vlams: Zunne
Volapük: Sol
walon: Solea
Wolof: Jant
吴语: 太陽
хальмг: Нарн
isiXhosa: UKat
ייִדיש: זון
Yorùbá: Òrùn
Vahcuengh: Daengngoenz
Zeêuws: Zunne
中文: 太阳
文言:
Bân-lâm-gú: Ji̍t-thâu
粵語: 太陽
isiZulu: Ilanga