IBayoloji

I-Bayoloji yinzululwazi ngobomi bezinto eziphilayo nango-guqu-guquko lweempawu zofuzo oluthi lwenzeke ngokuhamba kwexesha kwisidalwa. Xa sithetha ngezinto eziphilayo ke sithetha ngezi zinto zilandelayo: izityalo, izilwanyana, iinkowane kunye ne zinambuzane ezincinane kakhulu nezingenakubonwa ngamehlo ngaphandle kokuba ayancediswa ezifana nebacteria ezinje ngezi zijika ubisi lubengamasi kunye ne-archaea ungathetha ngeyeast njengomnye umzekelo wezibacteria.

Abantu abayifunde nzulu ibayoloji kuthiwa zii''biologists''. IBayoloji iqwalasela indlela eziphila ngayo nekuqhutywa ngayo zizilwanyana nazo zonke ezinye izinto eziphilayo okanye eziphefumlayo apha emhlabeni. Ngamanye amazwi ibayoloji sisifundo ngobomi bemihla ngemihla obuphilwa siso sonke isidalwa esiphefumlayo apha emhlabeni. Ikwajonga iphonononge nembonakalo yazo. IBayoloji sisifundo esenziwa xa kuphandwa ngokubanzi ngendlela eziphathana neziphilisana ngayo ezi zinto xa zidibene nezinye, kwenzeka ntoni xa zikuloo environment zidibene kuyo ngexesha ezidibene ngalo. Yiminyaka engama-200 ibayoloji ifundwa njenge science. Phambi kokuba ibayologi le ibe sisifundo ngokupheleleyo,kwaqalwa kwenziwa uphando olunzulu ngazo ezi zinto ziphilayo ziphaya endle nakuzo zonke iindawo eziphila zikuyo. IBayoloji ifield zeiresearch eziqondene nayo ngqo. Ize kuphinde kuvele namasebe ouphando ezingamahlumela kwalapha kwezi fields. Njengazo zonke ezinye izifundo zescience, ibayologi isebenzisa indlela zokuphanda ezizizo. Oko kuthetha okokuba iibiologists mazibe zinako ukubonisa i-''evidence'' ngolwazi ezize nalo. kunjalo nje nezinye iibiologists zibenakho ukuyia loo i''dea'', zingqinelane okanye zingangqinelani kwaphela naloo idea yaloo biologist okanye ezo biologists. Lilonke i-idea yebiologist kufuneka iqale iphekwe kuqala ngabanye abaphandi abakuloo field ukuze ibe iyapasiswa, kuthiwe ngenene le idea yale biologist inyanisekile okanye ayinyanisekanga. Njengoko sele sitshilo, phambi kokuba i-idea yomphandi ibe iyapasiswa, kufuneka yena ngokwakhe aqiniseke kuqala okokuba uphando alwenzayo ulwenza ngokwendlela ekuqhutywa ngayo kwa-science.

IBayologi izama ukuphendula imibuzo enje ngale: "Uyibona ngantoni le nto ukuba iyaphila? chaza iimpawu zayo." (esi study kuthiwa yicomparative anatomy); "Asebenza njani amalungu esiqu sayo?" (esi ke sona kuthiwa yiphysiology); "Singazahlula njani izinto eziphilayo apha emhlabeni zibe ngamaqela-ngamaqela? Ngamanye amazwi, zimpawu zini ezinokukhokelela ekubeni sikwazi ukuzahlula ezi zinto ziphilayo ngokwamaqela azo kwezinye. Sitsho sikwazi ukwenza iclassification, okanye siyazi itaxonomy)yazo; "iphila njani ukuze side sithi iyaphila le nto? Ngamanye amazwi, yintoni le yenziwa zezi zidalwa (izimbo zazo ezibonakalisa okokuba ziyaphila? Zenzeka njani ukukhula kwazo "zisebenza njani ufuzo (negenetics); "Ithini imbali yobomi?" okokutsho (i-palaeontology). Ithini i-ecology? Ngamanye amazwi ziphila njani izinto eziphefumlayo kwi-environment ezikuyo? Yonke ibayoloji yale mihla siphila kuyo inikwe ifuthe yi-evolution nekuyiyo ephendula umbuzo othi: "Kwenzeke njani ukuba ihlabathi esiphila kulo libe linje ngokuba silibona namhlanje?"

Other Languages
Аҧсшәа: Абиологиа
Afrikaans: Biologie
Alemannisch: Biologie
አማርኛ: ሥነ ሕይወት
aragonés: Biolochía
العربية: علم الأحياء
অসমীয়া: জীৱ বিজ্ঞান
asturianu: Bioloxía
azərbaycanca: Biologiya
تۆرکجه: جانلی بیلیم
башҡортса: Биология
Boarisch: Biologie
žemaitėška: Bioluogėjė
беларуская: Біялогія
беларуская (тарашкевіца)‎: Біялёгія
български: Биология
भोजपुरी: जीव बिज्ञान
Bislama: Baeoloji
Bahasa Banjar: Biologi
brezhoneg: Bevoniezh
bosanski: Biologija
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: ᨅᨗᨕᨚᨒᨚᨁᨗ
буряад: Биологи
català: Biologia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sĕng-ŭk-hŏk
нохчийн: Биологи
Cebuano: Biyolohiya
Chamoru: Bioloyia
کوردی: ژینناسی
corsu: Biologia
qırımtatarca: Ayatiyat
čeština: Biologie
kaszëbsczi: Biologijô
Чӑвашла: Биологи
Cymraeg: Bywydeg
dansk: Biologi
Deutsch: Biologie
Thuɔŋjäŋ: Piöcëpïr
Zazaki: Biyolociye
ދިވެހިބަސް: ދިރުމާބެހޭ އިލްމު
Ελληνικά: Βιολογία
English: Biology
Esperanto: Biologio
español: Biología
eesti: Bioloogia
euskara: Biologia
estremeñu: Biologia
suomi: Biologia
Võro: Bioloogia
føroyskt: Lívfrøði
français: Biologie
arpetan: Biologia
Nordfriisk: Biologii
furlan: Biologjie
Frysk: Biology
Gàidhlig: Bith-eòlas
galego: Bioloxía
ગુજરાતી: જીવવિજ્ઞાન
客家語/Hak-kâ-ngî: Sâng-vu̍t-ho̍k
Hawaiʻi: Kālaimeaola
עברית: ביולוגיה
Fiji Hindi: Jiu vigyan
hrvatski: Biologija
hornjoserbsce: Biologija
Kreyòl ayisyen: Biyoloji
magyar: Biológia
interlingua: Biologia
Bahasa Indonesia: Biologi
Interlingue: Biologie
Ilokano: Biolohia
íslenska: Líffræði
italiano: Biologia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐆᒪᔅᓱᓯᖃᕐᑐᓕᕆᓂᖅ
日本語: 生物学
Patois: Bailoji
la .lojban.: mivyske
Basa Jawa: Biologi
ქართული: ბიოლოგია
Qaraqalpaqsha: Biologiya
Taqbaylit: Tasnudert
Gĩkũyũ: Bayorojĩ
қазақша: Биология
kalaallisut: Uumassusililerineq
ភាសាខ្មែរ: ជីវវិទ្យា
한국어: 생물학
kurdî: Biyolojî
kernowek: Bywonieth
Кыргызча: Биология
Latina: Biologia
Ladino: Biolojiya
Lëtzebuergesch: Biologie
лезги: Биология
Lingua Franca Nova: Biolojia
Luganda: Essomabiramu
Limburgs: Biologie
Ligure: Biologia
lumbaart: Biulugìa
لۊری شومالی: زئشت
lietuvių: Biologija
latviešu: Bioloģija
Basa Banyumasan: Biologi
Malagasy: Biolojia
олык марий: Биологий
македонски: Биологија
монгол: Амин судлал
Bahasa Melayu: Biologi
Mirandés: Biologie
မြန်မာဘာသာ: ဇီဝဗေဒ
Nāhuatl: Yolizmatiliztli
Napulitano: Biologgia
Plattdüütsch: Biologie
Nedersaksies: Biologie
नेपाली: जीवशास्त्र
नेपाल भाषा: जीवशास्त्र
Nederlands: Biologie
norsk nynorsk: Biologi
norsk: Biologi
Novial: Biologia
Nouormand: Biologie
Sesotho sa Leboa: Thutaphedi
occitan: Biologia
Livvinkarjala: Biolougii
Oromoo: Baayoloojii
Ирон: Биологи
ਪੰਜਾਬੀ: ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
Kapampangan: Biologia
Papiamentu: Biologia
Pälzisch: Biologie
Norfuk / Pitkern: Biiolojii
polski: Biologia
Piemontèis: Biologìa
پنجابی: جیون پڑھت
português: Biologia
Runa Simi: Kawsay yachay
rumantsch: Biologia
română: Biologie
armãneashti: Biologie
русский: Биология
русиньскый: Біолоґія
संस्कृतम्: जीवशास्त्रम्
саха тыла: Биология
sardu: Biologia
sicilianu: Bioluggìa
Scots: Biology
سنڌي: حياتيات
srpskohrvatski / српскохрватски: Biologija
Simple English: Biology
slovenčina: Biológia
slovenščina: Biologija
Gagana Samoa: Paiolo
chiShona: Ronzamhenyu
Soomaaliga: Bayoloji
shqip: Biologjia
српски / srpski: Биологија
SiSwati: Ibhayoloji
Seeltersk: Biologie
Basa Sunda: Biologi
svenska: Biologi
Kiswahili: Biolojia
தமிழ்: உயிரியல்
tetun: Biolojia
тоҷикӣ: Биология
ትግርኛ: ባዮሎጂ
Türkmençe: Biologiýa
Tagalog: Biyolohiya
Tok Pisin: Save long laip
Türkçe: Biyoloji
Xitsonga: Ntivo-Vutomi
татарча/tatarça: Биология
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بىئولوگىيە
українська: Біологія
اردو: حیاتیات
oʻzbekcha/ўзбекча: Biologiya
vèneto: Biołogia
Tiếng Việt: Sinh học
West-Vlams: Biologie
Volapük: Lifav
Winaray: Biyolohiya
吴语: 生物學
хальмг: Биолог
მარგალური: ბიოლოგია
ייִדיש: ביאלאגיע
Zeêuws: Biologie
中文: 生物学
文言: 生物學
Bân-lâm-gú: Seng-bu̍t-ha̍k
粵語: 生物學