Spoans

Et Spoans (Spoans: español, castellano) es e Romoansche toale en achter 't Iengels en et Chinees de grotste weireldtoale.

Kenmerkn

Et Spoans es e Romoansche toale, da wil zeggn dat et ofstamt van et Latyn, de toale die de Romeinn mègebrocht èn. Z'es dus nauwe verwant an et Frans, Italioans, Portugees en Roemeens die ook Latynsche toaln zyn. Deur zyn eilandliggienge verre weg van Rome, boakermat van et Latyn, es 't Latyn minder styf geëvolueerd in vergelykienge mè andere Romoansche toaln. Mo in 't Spoans zyn d'r gin noamvolln mêer.

Spanje èt eeuwnlang bezet gewist deur d'Arabiern. 't Es doamè dat et Spoans veel Aroabische invloedn gekend èt. Zô zyn de mêeste woordn die begunn mè al – en dat zyn d'r ne heeln oop – van Aroabische ofkomste, lik el alcalde (burgemeester), la alhucema (lavendel), el almacén (magazyn of growoarnuus).

Et Spoans es e styf fonetische toale. Oe je d'uutsproake van de Spoansche letters kent, keun je olle Spoansche woordn goed uutspreekn ook ol verstoa je ze nie. In et Spoans sprik je olle letters van e word kort en dudelik uut woadeure da de toale minder frivool en zangerig overkomt dan et Italioans. Vo die reedn noemn ze 't Spoans soms ôok wel et Duuts ounder de Romoansche toaln.

D'eerste tekstn die je Spoans kut noemn, dateern van de negenste-tienste eeuwe.

Variantn in moederland Spanje

De variantn van et Spoans
  • Castilioans (el castellano) : dat es et officiële Spoans da in de meeste landn buutn Spanje kortweg Spoans genoemd es.
  • Cataloans (el catalán) : d'officiële toale van
  • Catalonië, de Spoansche regio in 't noordoostn van Spanje mè Barcelona lik oofdstee. Zeg noois teegn nen Cataloan dat 'n Spoans sprikt of je voelt em g'affrounteerd.
  • Andorra
  • Balearen, tegoare me 't Castilioans.
  • et Galicisch (el gallego) : et Spoans van de Spoansche regio Galicië

In Baskenland, da in Spanje en in Vrankryk ligt, spreekn ze Baskisch (el vasco of el euskera) moar dat es helegansn gin Spoans. Baskisch es e gevol apart want 't es d'enigste niet-Indo-Europese toale in heel West-Europa. Ze sproakn in die streke ol Baskisch nog voor dan de Romeinn d'r woarn.

Verspreidienge buutn Spanje

Landn e regios woa da Spoans e n' officiële toale es

Spoans es en officiële toale in die landn, 't antal inweuners stoa nefest et land:

  1. Mexico: 107 miljoen (2008)
  2. Spanje: 45 miljoen (2008)
  3. Colombia: 44 miljoen (2008)
  4. Argentinië: 40 miljoen (2007)
  5. Peru: 28 miljoen (2007)
  6. Venezuela: 26 miljoen (2007)
  7. Chili: 20 miljoen (2000)
  8. Ecuador: 14 miljoen (2007)
  9. Guatemala: 13 miljoen (2007)
  10. Cuba: 11,18 miljoen (2000)
  11. Dominicaanse Republiek: 8,58 miljoen (2000)
  12. Bolivia: 8,3 miljoen (2000)
  13. Honduras: 6,4 miljoen (2000)
  14. El Salvador: 6,23 miljoen (2000)
  15. Paraguay: 5,73 miljoen (2000)
  16. Nicaragua: 4,91 miljoen (2000)
  17. Puerto Rico (afhankelik gebied van de Verenigde Stoatn): 3,9 miljoen (2004)
  18. Costa Rica: 3,77 miljoen (2000)
  19. Uruguay: 3,36 miljoen (2000)
  20. Panama: 2,84 miljoen (2000)
  21. Equatoriaal-Guinea: 494.000 (2003)(ênigste Spoanstoalig land in Afrika)

De mêeste landn hèin ollêen Spoans as officiële toale. Uutzonderingn doarip zyn Bolivia, Equatoriaal-Guinea (twêede toale: Frans), Paraguay, Peru en Spanje zelve (Cataloans, Galicisch, Baskisch, Aragonees, Asturisch en Aranees). In d'andre landn bestoan der ôok grôte niet-Spoanstoalige gemêenschappn mo hunder toale wêr nie erkend as officiële lanstoale.

In Amerika klappn der round de 26 miljoen minsn Spoans. 't Grotste dêel hiervan zyn immigrantn, moa der es ôok een deel da afstamt van de Spoans-Mexicoanse bevolkinge die in het zuudwestn van de Verenigde Stoatn weunde toen d'Amerikoan da veroverdn. In New Mexico (een Amerikoanse stoat) is 't Spaans as officiële taal erkend en ôok in Puerto Rico. Vodder spreekn der nog vee minsn Spoans in Brazilië, Belize, Guyana, de Filipynn, Marokko de Westelikke Sahoara en de Nederlanse Antilln. In ginêen van die landn en gebiedn is 't echter officieel. Ôok in Europa spreekn z'et nog in Andorra en Gibraltar.

D'uutsproake van et Spoans in Latyns-Amerika es behôorlijk anders dan in Spanje. Omda e toale 't mêest van ol verandert in et land woar da d'oorsprounkelikke sprekers weunn, moetn die veranderiengn dus ountstoan zyn in de 17e-18e eeuwe in Spanje zelve, achter de (Spoansche) veroverienge van Amerika.

Voorbeeld

Other Languages
адыгабзэ: Испаныбзэ
Afrikaans: Spaans
Akan: Spanish
Alemannisch: Spanische Sprache
አማርኛ: እስፓንኛ
Aymar aru: Kastilla aru
azərbaycanca: İspan dili
башҡортса: Испан теле
žemaitėška: Ispanu kalba
Bikol Central: Tataramon na Espanyol
беларуская: Іспанская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Гішпанская мова
български: Испански език
भोजपुरी: स्पेनिश भाषा
bamanankan: Espankan
བོད་ཡིག: སེ་པན་སྐད།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: স্প্যানিশ ঠার
brezhoneg: Spagnoleg
bosanski: Španski jezik
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: ᨅᨔ ᨔᨄᨎᨚᨒ
català: Castellà
Chavacano de Zamboanga: Lengua Español
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Să̤-băng-ngà-ngṳ̄
Cebuano: Kinatsila
Chamoru: Españót
qırımtatarca: İspan tili
čeština: Španělština
kaszëbsczi: Szpańsczi jãzëk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їспанїискъ ѩꙁꙑкъ
Чӑвашла: Испан чĕлхи
Cymraeg: Sbaeneg
Zazaki: İspanyolki
dolnoserbski: Špańšćina
ދިވެހިބަސް: އިސްޕެނިޝް
eʋegbe: Spangbe
emiliàn e rumagnòl: Spagnôl
Esperanto: Hispana lingvo
español: Idioma español
euskara: Gaztelania
estremeñu: Luenga castellana
føroyskt: Spanskt mál
français: Espagnol
arpetan: Castilyan
Nordfriisk: Spoonsk spriak
Frysk: Spaansk
Gaeilge: An Spáinnis
Gagauz: İspan dili
贛語: 西班牙語
kriyòl gwiyannen: Èspangnòl
Gàidhlig: Spàinntis
Avañe'ẽ: Karaiñe'ẽ
ગુજરાતી: સ્પેનિશ ભાષા
Gaelg: Spaainish
客家語/Hak-kâ-ngî: Sî-pân-ngà-ngî
עברית: ספרדית
Fiji Hindi: Spanish bhasa
hornjoserbsce: Španišćina
Kreyòl ayisyen: Lang panyòl
հայերեն: Իսպաներեն
interlingua: Lingua espaniol
Bahasa Indonesia: Bahasa Spanyol
Interlingue: Hispan
ГӀалгӀай: ХIиспаной мотт
íslenska: Spænska
italiano: Lingua spagnola
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓯᐸᐃᓂᑎᑐᑦ
日本語: スペイン語
Patois: Panish
la .lojban.: sanbau
ქართული: ესპანური ენა
Qaraqalpaqsha: İspan tili
Адыгэбзэ: Эспаныбзэ
Kongo: Kispanya
қазақша: Испан тілі
kalaallisut: Spanskisut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាអេស្ប៉ាញ
한국어: 스페인어
Перем Коми: Эспаннёл кыв
къарачай-малкъар: Испан тил
Ripoarisch: Schpanische Sproch
kernowek: Spaynek
Кыргызча: Испан тили
Lëtzebuergesch: Spuenesch
лакку: Спанс маз
лезги: Испан чIал
Lingua Franca Nova: Espaniol (lingua)
Limburgs: Castiliaans
lingála: Lispanyoli
لۊری شومالی: زڤون اْسپانیایی
lietuvių: Ispanų kalba
latviešu: Spāņu valoda
олык марий: Испан йылме
Māori: Reo Pāniora
Minangkabau: Bahaso Spanyol
македонски: Шпански јазик
монгол: Испани хэл
кырык мары: Испани йӹлмӹ
Bahasa Melayu: Bahasa Sepanyol
မြန်မာဘာသာ: စပိန်ဘာသာစကား
مازِرونی: ایسپانیولی
Dorerin Naoero: Dorerin Pain
Nāhuatl: Caxtillahtolli
Napulitano: Lengua spagnuola
Plattdüütsch: Spaansche Spraak
Nedersaksies: Spaans
नेपाल भाषा: स्पेनी भाषा
Nederlands: Spaans
norsk nynorsk: Spansk
norsk: Spansk
Novial: Spanum
Nouormand: Espangnô
Sesotho sa Leboa: Sespan
Diné bizaad: Naakaii bizaad
Chi-Chewa: Chispanezi
occitan: Espanhòu
Livvinkarjala: Ispanien kieli
Pangasinan: Salitan Espanyol
Kapampangan: Espanyol (amanu)
Papiamentu: Spaño
Picard: Éspaingnol
Deitsch: Schpaanisch
Norfuk / Pitkern: Spanish
Piemontèis: Lenga spagneula
پنجابی: ہسپانوی
português: Língua castelhana
Runa Simi: Kastilla simi
rumantsch: Lingua spagnola
română: Limba spaniolă
armãneashti: Limba ispańolâ
tarandíne: Lènga spagnole
русиньскый: Шпанєльскый язык
Kinyarwanda: Icyesipanyole
संस्कृतम्: स्पैनिश भाषा
саха тыла: Испаан тыла
sicilianu: Lingua spagnola
davvisámegiella: Spánskkagiella
Sängö: Espanyöl
srpskohrvatski / српскохрватски: Španski jezik
Simple English: Spanish language
slovenčina: Španielčina
slovenščina: Španščina
Gagana Samoa: Fa'asipaniolo
chiShona: ChiSpanish
Soomaaliga: Af-Isbaanish
српски / srpski: Шпански језик
Sranantongo: Spanyorotongo
SiSwati: Sipanishi
Sesotho: Sespain
Seeltersk: Spoanske Sproake
svenska: Spanska
Kiswahili: Kihispania
ትግርኛ: ስፓኒሽ
Türkmençe: Ispan dili
Setswana: Sespan
Tok Pisin: Tok Spen
Türkçe: İspanyolca
Xitsonga: Xipaniya
татарча/tatarça: Испан теле
Twi: Spanish
reo tahiti: Reo Paniora
тыва дыл: Испан дыл
удмурт: Испан кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىسپان تىلى
українська: Іспанська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Ispan tili
Tshivenda: Spanish
vepsän kel’: Ispanijan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Tây Ban Nha
Volapük: Spanyänapük
Winaray: Kinatsila
Wolof: Wu-ispaañ
吴语: 西班牙语
isiXhosa: IsiSpain
მარგალური: ესპანური ნინა
ייִדיש: שפאניש
Yorùbá: Èdè Spéìn
Vahcuengh: Vah Sihbanhyaz
Zeêuws: Spaons
中文: 西班牙语
文言: 西班牙語
Bân-lâm-gú: Se-pan-gâ-gí
粵語: 西班牙文
isiZulu: IsiSpeyini