Itoalië
English: Italy

  Repubblica Italiana
Italioansche Republiek
Flag of Italy.svgEmblem of Italy.svg
EU-Italy.svg
Itoalië in Europa
Officiële toaleItalioans
HoofdstadRome
StoatsvormRepubliek
StoatshoofdPresident:
Sergio Mattarella
Êerste ministerGiuseppe Conte
Ippervlak301.318 km²
Inweuners

Bevolkiengsdichtheid

58.126.212
192,9 inw./km²
MunteEuro
(vo 2002: Italioansche lire)
TydzoneUTC+1
(zomertyd: UTC+2)
LandcodeIT, ITA
Telefongcode(+39)
Internet-TLD.it
Nationale fêestdag2 juni (1946)
(dag van de republiek)

Itoalië es een land in Europa. Itoalië ligt in 't zuudn van Europa, an de Middellansche Zêe. Itoalië es bekend voo zyn karakteristieke vorm, noamelik een botte. Der weunen a-peu pres 59.000.000 minsn in Itoalië. Rome es den ôofdstad en eit a-peu pres 4.000.000 inweuners. Neffest d'ôofdstad es 't ôok de plekke woa da Vaticoanstad ligt, d'ôofdzetel van et Catholicisme en verbluufsplekke van de Paus. Andere grôte steedn zyn

  • Milaan: 6.500.000 inweuners, Itoaliës (en 's weirelds) modeôofdstad en economische dryfvere van Itoalië.
  • Noapels: 4.000.000 inweuners
  • Turyn: 2.200.000 inweuners.

Doarnoast zyn der nog steedn die over de hêle weireld gekend zyn voo verschillende redenn: Venetië, de stad ip het woater, Pisa, me zyne scheve torre, Verona, stad van Romeo en Julia, Firenze, kunststad en ôofdstad van et toeristisch sterk gewaardeerde Toscane.

Geschiedenisse

Itoalië eit een roemruchte geschiedenisse. E poar ôogtepuntn.

  • Rome wos gekend als weireldmacht in de oudeid: va 500 voo Christus to 500 na Christus wos et de mêest invloedryke beschoavienge en oat et de rolle overgenoomn van de Griekn. In dien tyde veroverden de Romeinn bykan hêel Europa, en stikkn van Afrika en Azië. Volgens de legende es Rome gesticht deur Romulus en Remus in 753 voo Christus. De bekendste Romeinse overheerser wos Julius Caesar en 't wos ounder zyn Consulschap da oens streke veroverd weird. 't Es ôok in die periode da Rome als ôofdstad van 't Christendom gevestigd weird. In Rome zyn der nog veel overbluufselen van die periode zichtboar, gelik het Forum en et Colosseum. Ut dien tyde komt de uutdrukkienge 'Olle weegn lien noa Rome'.
  • In de Middelêeuwn oat Itoalië vôorol invloed ip cultureel en economisch ipzicht. Belangryke kunststrômiengn, gelik de Renaissance, zyn ountstoan en gevoed deur Itoalië. In dien tyde woarn steedn de belangrykste economische factors: in Itoalië woaren Genua, Pisa, Amalfi en Venetië weireldmachten.
  • Itoalië wos ounder Benito Mussolini êen van de trouwste volgelingn van Naziregime va Adolf Hitler en eit mee de Twiddn Weireldôorloge gevochten an de zyde van de Duutschers.

Geografie en klimoat

Itoalië eit nen specifieke vorm, 't eit ôok twêe bergkeetns: de Alpn in 't Nôordn en de Apennynn die van Nôord noa Zuud lôopn in et 'bêen' van de botte. Tussn de Alpn en de Apennynn ligt de vlakte van de Po-rivier. In et Zuudn liggn der twêe vulkoann: de Etna, een actieve vulkoan ip et eiland Sicilië en de Vesuvius, een sloapnde vulkoan by Noapels.

Itoalië eit een Middellandse zêeklimoat: mild in de winter en warm in de zomer. Natuurlik es 't er een zekere varioatie tussn 't Nôordn en 't Zuudn. Tegoare met de schône natuur en uutgebreide kustlyne vormt da de reedn voo 't succes van Itoalië als toeristische bestemmienge.

De regio's

Itoalië es besteurlik verdêeld in 20 regio's, die were verdêeld zyn in 109 provinsjes, genoemd achter under hoofdstad.

RegioÔofdstadIpp. (km²)Inw. (2007)Koarte
1AbruzzoL'Aquila10.7931.309.797Regio's van Italië
2ApuliëBari19.3644.069.869
3BasilicataPotenza9992591.338
4CalabriëCatanzaro15.0831.998.052
5CampaniëNoapels13.5925.790.187
6Emilia-RomagnaBologna22.1224.223.264
7Friuli-Venezia GiuliaTriëste77121.212.602
8LazioRome17.2105.493.308
9LiguriëGenua54211.607.878
10LombardeyeMiloan23.8619.545.441
11MarcheAncona96951.536.098
12MoliseCampobasso4438320.074
13PiemonteTuryn25.3984.352.828
14SardiniëCagliari24.0901.659.443
15SiciliëPalermo25.7015.016.861
16Trentino-Zuud-TirolTrento13.599994.703
17ToscoaneFirenze22.9903.638.211
18UmbriëPerugia8454872.967
19Valle d'AostaAosta3266124.812
20VenetoVenetië18.3904.773.554

Polletiek

't Land vormt ne republiek, met an 't ôofd President Sergio Mattarella, die voerol e ceremoniële rolle et. 't land es ipgebouwd in een voo Europa klassieke structuur me drie machtn: de wetgevende macht (de koamer en de senoat), den uutvoerende (de regerienge) en de juridische macht ('t gerecht en olles die dermei tope angt).

Itoalië es gekend voo zyn tumultueus polletiek klimoat. Achter de verkieziengn van 2006 kwam Romano Prodi êeste minister, achter e bittere verkiezingsstryd tusschn zyn centrum-linkse L'Ulivo en de rekse Forza Italia van Silvio Berlusconi, die ol premier was van 1994 toet 1995 en van 2001 toet 2006. In meie 2008 kwam Berlusconi were êeste minister. Sedert 1 juni 2018 is Giuseppe Conte êeste minister van Itoalië.

Cultuur en toale

Toaln en dialectn

Itoalië eit in de geschiedenisse oltyd nen dryvende factor in de Europeese cultuur gewist en dat es tot ip heedn nog oltyd het geval: Itoalië es een ideoal land om historische bezoekn te doen en eit ôok nog invloed ip de huidige culturele weireld: de mode, design (oto's, gebruksvôorwerpn,...). Itoalië eit ôok nen grôten invloed ip de sport, vôorol het voetbol, de vélokoerse en de otokoerse (Formule 1).

De ôofdtoale van Itoalië es het Italioans, dat onstoan es ut de toale van de Romeinn, het Latyn en het Toscoans. Der zyn ôok nog een aantal andere toaln die gesprookn weirden: het Duuts, in de Nôordelikke Alpen es een echte toale. Doarnoast ei je nog vele dialectn.

Wikimedia Commons


AlbaniëAndorraArmeniëAzerbeidzjanBelgiëBosnië-HerzegovinaBulgareyeCyprusDenemarknDuutslandEstlandFinlandGeorgiëGrieknlandHollandHongareyeItoaliëKazachstanKosovoKroatiëLetlandLiechtnsteinLitouwnLuxemburgNoord-MacedoniëMaltaMoldoaviëMonacoMontenegroNôorweegnOekraïneÔostnrykPoolnPortugalRoemeniëRuslandSan MarinoServiëSlovakeyeSloveniëSpanjeTsjechiëTurkeyeVaticoanstadVerênigd KeunienkrykVrankrykWit-RuslandYslandZweednZwitserland

Other Languages
Аҧсшәа: Италиа
Acèh: Itali
адыгабзэ: Италие
Afrikaans: Italië
Akan: Italy
Alemannisch: Italien
አማርኛ: ጣልያን
aragonés: Italia
Ænglisc: Italia
العربية: إيطاليا
ܐܪܡܝܐ: ܐܝܛܠܝܐ
مصرى: ايطاليا
অসমীয়া: ইটালী
asturianu: Italia
авар: Италия
Aymar aru: Italiya
azərbaycanca: İtaliya
تۆرکجه: ایتالیا
башҡортса: Италия
Bali: Italia
Boarisch: Italien
žemaitėška: Italėjė
Bikol Central: Italya
беларуская: Італія
беларуская (тарашкевіца)‎: Італія
български: Италия
भोजपुरी: इटली
Bislama: Itali
বাংলা: ইতালি
བོད་ཡིག: ཨི་ཏ་ལི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইতালি
brezhoneg: Italia
bosanski: Italija
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Italia
буряад: Итали
català: Itàlia
Chavacano de Zamboanga: Italia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: É-dâi-lé
нохчийн: Итали
Cebuano: Italya
Chamoru: Italia
ᏣᎳᎩ: ᎢᏔᎵ
Tsetsêhestâhese: Italy
کوردی: ئیتالیا
corsu: Italia
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᐃᑕᓖ
qırımtatarca: İtaliya
čeština: Itálie
kaszëbsczi: Italskô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їталїꙗ
Чӑвашла: Итали
Cymraeg: Yr Eidal
dansk: Italien
Deutsch: Italien
Zazaki: İtalya
dolnoserbski: Italska
डोटेली: इटाली
ދިވެހިބަސް: އިޓަލީވިލާތް
ཇོང་ཁ: ཨྀཊ་ལི་
eʋegbe: Italy
Ελληνικά: Ιταλία
emiliàn e rumagnòl: Itâglia
English: Italy
Esperanto: Italio
español: Italia
eesti: Itaalia
euskara: Italia
estremeñu: Italia
فارسی: ایتالیا
Fulfulde: Italiya
suomi: Italia
Võro: Itaalia
Na Vosa Vakaviti: Itali
føroyskt: Italia
français: Italie
arpetan: Étalia
Nordfriisk: Itaalien
furlan: Italie
Frysk: Itaalje
Gaeilge: An Iodáil
Gagauz: İtaliya
贛語: 意大利
kriyòl gwiyannen: Itali
Gàidhlig: An Eadailt
galego: Italia
Avañe'ẽ: Itália
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: इटली
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌹𐍄𐌰𐌻𐌾𐌰
ગુજરાતી: ઈટલી
Gaelg: Yn Iddaal
Hausa: Italiya
客家語/Hak-kâ-ngî: Yi-thai-li
Hawaiʻi: ʻĪkālia
עברית: איטליה
हिन्दी: इटली
Fiji Hindi: Italy
hrvatski: Italija
hornjoserbsce: Italska
Kreyòl ayisyen: Itali
magyar: Olaszország
հայերեն: Իտալիա
Արեւմտահայերէն: Իտալիա
interlingua: Italia
Bahasa Indonesia: Italia
Interlingue: Italia
Igbo: Italy
Ilokano: Italia
ГӀалгӀай: Итали
Ido: Italia
íslenska: Ítalía
italiano: Italia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: Italy
日本語: イタリア
Patois: Itali
la .lojban.: italias
Jawa: Itali
ქართული: იტალია
Qaraqalpaqsha: İtaliya
Taqbaylit: Ṭelyan
Адыгэбзэ: Италэ
Kabɩyɛ: Itaalii
Kongo: Italia
Gĩkũyũ: Itari
қазақша: Италия
kalaallisut: Italia
ភាសាខ្មែរ: អ៊ីតាលី
ಕನ್ನಡ: ಇಟಲಿ
한국어: 이탈리아
Перем Коми: Италья
къарачай-малкъар: Италия
Ripoarisch: Italie
kurdî: Îtalya
коми: Италия
kernowek: Itali
Кыргызча: Италия
Latina: Italia
Ladino: Italia
Lëtzebuergesch: Italien
лезги: Италия
Lingua Franca Nova: Italia
Luganda: Yitale
Limburgs: Italië
Ligure: Italia
lumbaart: Itàlia
lingála: Italya
لۊری شومالی: ایتالٛیا
lietuvių: Italija
latgaļu: Italeja
latviešu: Itālija
मैथिली: इटाली
Basa Banyumasan: Italia
мокшень: Италие
Malagasy: Italia
олык марий: Италий
Māori: Itāria
Minangkabau: Italia
македонски: Италија
മലയാളം: ഇറ്റലി
монгол: Итали
मराठी: इटली
Bahasa Melayu: Itali
Malti: Italja
Mirandés: Eitália
မြန်မာဘာသာ: အီတလီနိုင်ငံ
مازِرونی: ایتالیا
Dorerin Naoero: Itari
Nāhuatl: Italia
Napulitano: Italia
Plattdüütsch: Italien
Nedersaksies: Italiën
नेपाली: इटाली
नेपाल भाषा: इटाली
Nederlands: Italië
norsk nynorsk: Italia
norsk: Italia
Novial: Italia
ߒߞߏ: ߌߕߊߟߌ߫
Nouormand: Italie
Sesotho sa Leboa: Italia
Chi-Chewa: Italia
occitan: Itàlia
Livvinkarjala: Itualii
Oromoo: Xaaliyaanii
ଓଡ଼ିଆ: ଇଟାଲୀ
Ирон: Итали
ਪੰਜਾਬੀ: ਇਟਲੀ
Pangasinan: Italia
Kapampangan: Italya
Papiamentu: Italia
Picard: Italie
Deitsch: Idali
Pälzisch: Italien
पालि: इटली
Norfuk / Pitkern: Italii
polski: Włochy
Piemontèis: Italia
پنجابی: اٹلی
Ποντιακά: Ιταλία
پښتو: اېټاليا
português: Itália
Runa Simi: Italya
rumantsch: Italia
romani čhib: Italiya
Kirundi: Ubutariyano
română: Italia
armãneashti: Italia
tarandíne: Itaglie
русский: Италия
русиньскый: Італія
Kinyarwanda: Ubutaliyani
संस्कृतम्: इटली
саха тыла: Италия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱤᱴᱟᱞᱤ
sardu: Itàlia
sicilianu: Italia
Scots: Italy
سنڌي: اٽلي
davvisámegiella: Itália
Sängö: Italùii
srpskohrvatski / српскохрватски: Italija
සිංහල: ඉතාලිය
Simple English: Italy
slovenčina: Taliansko
slovenščina: Italija
Gagana Samoa: Italia
chiShona: Italy
Soomaaliga: Talyaaniga
shqip: Italia
српски / srpski: Италија
Sranantongo: Italiyanikondre
SiSwati: INtaliyane
Sesotho: Ithali
Seeltersk: Italien
Sunda: Italia
svenska: Italien
Kiswahili: Italia
ślůnski: Italijo
Sakizaya: Italy
தமிழ்: இத்தாலி
ತುಳು: ಇಟಲಿ
తెలుగు: ఇటలీ
tetun: Itália
тоҷикӣ: Итолиё
ትግርኛ: ኢጣልያ
Türkmençe: Italiýa
Tagalog: Italya
Setswana: Italia
Tok Pisin: Itali
Türkçe: İtalya
Xitsonga: Ithali
татарча/tatarça: Италия
chiTumbuka: Italy
Twi: Italy
reo tahiti: ’Itāria
тыва дыл: Италия
удмурт: Италия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىتالىيە
українська: Італія
اردو: اطالیہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Italiya
Tshivenda: Italy
vèneto: Itałia
vepsän kel’: Italii
Tiếng Việt: Ý
Volapük: Litaliyän
walon: Itåleye
Winaray: Italya
Wolof: Itaali
吴语: 意大利
isiXhosa: IItaly
მარგალური: იტალია
ייִדיש: איטאליע
Yorùbá: Itálíà
Vahcuengh: Eiqdaihleih
Zeêuws: Itâlië
中文: 意大利
文言: 義大利
Bân-lâm-gú: Í-tāi-lī
粵語: 意大利
isiZulu: ITaliya