Gestêentesôortn

Een gestêente is in de geologie e nateurlik vôortkommend vast aggregoat van verschillende mineroaln.

Den Eirde zyn butenste lage,de lithosfêer, is van gestêente gemakt. In 't olgemêen kunn'n stêenn in drie sôortn ounderverdêeld wordn, namelik vulkoanisch, sedimentair en metamorf gestêente. De wetenschappelike studie van gestêentn wordt petrologie genoemd.

Classificoatie

Gestêentn kunn'n ingedêeld wordn volgens under mineroalinhoud, under scheikundige soamenstellienge, under texteur, of de korrelgrôotte van de mineroaln. De mêest fundamentêele indêelienge wordt gemakt deur de maniere woarup dan de gestêentn gevormd word, en da wordt ton vulkoanisch, sedimentair en metamorf genoemd. Den overgank van 't êene sôorte gestêente noar een ander wordt beschreevn in een geologisch model da de "gestêentecyclus" genoemd wordt.

Specimen vn vulkoanisch gabbro

Vulkoanisch gestêente wordt gevormd ot gesmolten magma ofkoelt. Der zyn twê hoofdcategoriëen: d' eêste zyn intrusies of plutonische rotsn, die trage binn'n d'eirde zyn korst uutkristalliseern (bevôorbêeld graniete)d, binst dan d' andere ontstoan duerda magma an d' oppervlakte komt en doar as lava of "ejecta" stolt (vôorbêeldn zyn puumstêen en basalt).

Zandstêen met yzeroxidebandn

Sedimentair gestêente wordn gevormd deur d' ofzettienge van sediementn, organisch materioal of chemische precipitoatie (gelik evaporietn). Achter compactie en diagenese (woarda de sedimentn deur cementoatie an menkoar vaste kommn te zittn) zettn de sedimentn under omme toet rotse. Sedimentaire gestêentn zyn voar omtrent 65% modderstêen, voar 20 - 25% zandstêen en voar 10 - 15% carbonoatn gelik kolkstêen of dolomiet.

Gelaagde gneiss

Metamorf gestêente wordt gevormd deur een gestêente an hoge druk en temperateure blôot te stelln (wada dikwils tope goat met gebergtevormienge), wada een nieuw gestêente vormt dat in eigenschappn van 't oorsproukelike veranderdt (bvb. kolkstêen wordt marmer, en modderstêen wordt schalie of leistêen.

In de gestêentecyclus wordn d' êene sôorte gestêente dikwils in een ander omgezet :

  • erosie van vulkoanisch gestêente zet em nere as sedimenten
  • sedimentaire gestêentn ordn metamorfe stêenn onze diepe bedolvn wordn gedeurende gebergtevormienge
  • by subductie wordn sedimentn met de tektonische ploatn in d' eirde meegesleept, woadan ze smeltn
  • intrusieve vulkoanische stêenn smeltn de rotsn woadan ze deure kommn, en zettn de stêenn derdicht teegn omme toet metamorfe stêenn
Other Languages
Alemannisch: Gestein
aragonés: Roca
العربية: صخر
ܐܪܡܝܐ: ܐܒܢܐ
asturianu: Roca
azərbaycanca: Dağ süxurlar
башҡортса: Тау тоҡомо
Boarisch: Stoa
беларуская: Горная парода
беларуская (тарашкевіца)‎: Горная парода
български: Скала
भोजपुरी: चट्टान
বাংলা: শিলা
bosanski: Stijena
català: Roca
ᏣᎳᎩ: ᏅᏯ
کوردی: بەرد
corsu: Petra
čeština: Hornina
Cymraeg: Craig
dansk: Bjergart
Deutsch: Gestein
Zazaki: Salek
Ελληνικά: Πέτρωμα
Esperanto: Rokaĵo
español: Roca
eesti: Kivim
euskara: Arroka
estremeñu: Roca
فارسی: سنگ
suomi: Kivi
français: Roche
Frysk: Stiente
Gaeilge: Carraig
Gàidhlig: Clach
galego: Rocha
客家語/Hak-kâ-ngî: Sa̍k-thèu
עברית: סלע
हिन्दी: शैल
hrvatski: Stijena
Kreyòl ayisyen: Ròch
magyar: Kőzet
հայերեն: Ապար
interlingua: Petra
Bahasa Indonesia: Batu
Iñupiak: Uyaġak
Ido: Petro
íslenska: Berg
italiano: Roccia
日本語: 岩石
Basa Jawa: Watu
қазақша: Тау жынысы
ಕನ್ನಡ: ಕಲ್ಲು
한국어: 암석
kurdî: Kevir
Кыргызча: Тоо тектер
Ladino: Pina
Lëtzebuergesch: Gestengs
Lingua Franca Nova: Roca
lumbaart: Córna
lietuvių: Uoliena
latgaļu: Plīksnis
latviešu: Ieži
македонски: Карпа
മലയാളം: പാറ
монгол: Чулуу
मराठी: खडक
Bahasa Melayu: Batu
မြန်မာဘာသာ: ကျောက်
Plattdüütsch: Steen (Petrologie)
नेपाली: चट्टान
नेपाल भाषा: ल्वहं
Nederlands: Gesteente
norsk nynorsk: Bergart
norsk: Bergart
Nouormand: Rotchi
occitan: Ròca
ਪੰਜਾਬੀ: ਚਟਾਨ
polski: Skała
پنجابی: چٹان
português: Rocha
Runa Simi: Rumi kaq
română: Rocă
sicilianu: Sassu
srpskohrvatski / српскохрватски: Stijena
සිංහල: පාෂාණ
Simple English: Rock (geology)
slovenčina: Hornina
slovenščina: Kamnina
chiShona: Mabwe
Soomaaliga: Dhagax
shqip: Shkëmbi
српски / srpski: Стене
Basa Sunda: Batu
svenska: Bergart
தமிழ்: பாறை
తెలుగు: రాయి
ไทย: หิน
Türkçe: Kayaç
українська: Гірська порода
اردو: حجر
oʻzbekcha/ўзбекча: Togʻ jinslari
vèneto: Piera
Tiếng Việt: Đá
吴语: 岩石
ייִדיש: שטיין
Vahcuengh: Rin
中文: 岩石
Bân-lâm-gú: Gâm-chio̍h
粵語: 石頭