Thụy Sĩ

Liên bang Thụy Sĩ
Schweizerische Eidgenossenschaft (tiếng Đức)
Confédération Suisse (tiếng Pháp)
Confederazione Svizzera (tiếng Ý)
Confederaziun Svizra (Tiếng Romansh)
Confoederatio Helvetica (tiếng Latinh)
Flag of Switzerland.svgCoat of arms of Switzerland.svg
Quốc kỳQuốc huy
Vị trí của Thụy Sĩ
Tiêu ngữ
Unus pro omnibus, omnes pro uno
(tiếng Latinh: Một người vì mọi người, mọi người vì một người)
Quốc ca

Thánh ca Thụy Sĩ


Hành chính
Chính phủLiên bang dân chủ bán trực tiếp
Cộng hòa đại nghị
Thủ đôKhông (pháp lý)
Bern (thực tế)[note 1][1][2]
46°57′B 7°27′Đ / 46°57′B 7°27′Đ / 46.950; 7.450
Thành phố lớn nhấtZürich
Địa lý
Diện tích41.285 km² (hạng 132)
Diện tích nước4,2 %
Múi giờCET (UTC+1); mùa hè: CEST (UTC+2)
Lịch sử
Độc lập
k. 1300[note 2] (1 tháng 8 năm 1291 theo truyền thống)Quốc gia hình thành
24 tháng 10 năm 1648Hòa ước Westfalen
7 tháng 8 năm 1815Khôi phục
12 tháng 9 năm 1848[note 3][3]Quốc gia liên bang
Dân cư
Ngôn ngữ chính thứcTiếng Đức, Pháp, Ý, và Romansh
Dân số ước lượng (2016)8.401.120[4] người (hạng 99)
Dân số (2015)8.327.126[5] người
Mật độ202 người/km² (hạng 63)
Kinh tế
GDP (PPP) (2016)Tổng số: 493,126 tỷ USD[6]
Bình quân đầu người: 59.150 USD[6]
GDP (danh nghĩa) (2016)Tổng số: 651,770 tỷ USD[6] (hạng 19)
Bình quân đầu người: 78.179 USD[6] (hạng 2)
HDI (2014)0,930 (hạng 3)
Hệ số Gini (2015)29,5[7] (hạng 19)
Đơn vị tiền tệFranc Thụy Sĩ (SFr.) (CHF)
Thông tin khác
Tên miền Internet.ch

Thụy Sĩ, tên chính thức Liên bang Thụy Sĩ, là một nước cộng hòa liên bang tại châu Âu. Quốc gia này gồm có 26 bang, và thành phố Bern là nơi đặt trụ sở nhà đương cục liên bang.[1][2][note 4] Quốc gia này nằm tại Tây-Trung Âu, có biên giới với Ý về phía nam, với Pháp về phía tây, với Đức về phía bắc, và với Áo cùng Liechtenstein về phía đông. Thụy Sĩ là quốc gia nội lục, có tổng diện tích 41.285 km² và về địa lý bao gồm dãy Alpes/Alpen, cao nguyên Thụy Sĩ và dãy Jura. Mặc dù dãy Alpes chiếm phần lớn diện tích lãnh thổ quốc gia, song khoảng tám triệu dân Thụy Sĩ hầu hết tập trung tại khu vực cao nguyên. Các thành phố lớn nhất toàn quốc cũng nằm tại khu vực cao nguyên, trong đó có hai thành phố toàn cầu và trung tâm kinh tế là ZürichGenève.

Mốc thành lập Liên bang Thụy Sĩ Cũ là vào thời kỳ Trung Cổ, là kết quả từ một loạt thắng lợi quân sự chống lại Áo và Burgandy. Thụy Sĩ được chính thức công nhận độc lập từ Thánh chế La Mã theo Hòa ước Westphalia vào năm 1648. Thụy Sĩ có lịch sử trung lập về quân sự từ thời kỳ Cải cách Tin Lành; quốc gia này không nằm trong tình trạng chiến tranh trên bình diện quốc tế từ năm 1815 và không gia nhập Liên Hiệp Quốc cho đến năm 2002. Tuy thế, Thụy Sĩ theo đuổi chính sách đối ngoại tích cực và thường xuyên tham gia vào các tiến trình kiến tạo hòa bình trên toàn cầu.[8] Thụy Sĩ là nơi khai sinh của tổ chức Chữ thập đỏ, là nơi đặt trụ sở của nhiều tổ chức quốc tế, trong đó có văn phòng lớn thứ nhì của Liên Hiệp Quốc. Trên cấp độ châu Âu, Thụy Sĩ là một thành viên sáng lập của Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu, song không phải là thành viên của Liên minh châu ÂuKhu vực kinh tế châu Âu. Tuy nhiên, Thụy Sĩ tham gia Khu vực Schengen và Thị trường chung châu Âu thông qua các hiệp định song phương.

Thụy Sĩ nằm tại nơi giao nhau của châu Âu German và châu Âu La Tinh, có bốn khu vực ngôn ngữ và văn hóa: Đức, Pháp, Ý và Romansh. Đa số dân chúng nói tiếng Đức, song bản sắc dân tộc Thụy Sĩ bắt nguồn từ một bối cảnh lịch sử chung, chia sẻ các giá trị như chủ nghĩa liên bang và dân chủ trực tiếp,[9] và chủ nghĩa tượng trưng Alpes.[10][11] Do đa dạng về ngôn ngữ, Thụy Sĩ có nhiều tên gọi bản địa: Schweiz [ˈʃvaɪts] (tiếng Đức);[note 5] Suisse [sɥis(ə)] (tiếng Pháp); Svizzera [ˈzvittsera] (tiếng Ý); và Svizra [ˈʒviːtsrɐ] hoặc [ˈʒviːtsʁːɐ] (Romansh).[note 6] Trên tiền xu và tem bưu chính, tên gọi trong tiếng Latinh (thường được rút ngắn thành "Helvetia") được sử dụng thay vì bốn ngôn ngữ chính thức.

Thụy Sĩ nằm trong số các quốc gia phát triển nhất trên thế giới, có của cải bình quân cao nhất (2010) và GDP PPP bình quân cao thứ tám theo IMF (2011).[12][13] Thụy Sĩ nằm vào hàng đứng đầu toàn cầu trên một vài số liệu về thành tựu quốc gia, bao gồm tính minh bạch chính phủ, tự do dân sự, chất lượng sinh hoạt, tính cạnh tranh kinh tế và phát triển con người. Zürich và Genève nằm trong số các thành phố đứng đầu thế giới về chất lượng sinh hoạt, theo Mercer năm 2009.[14]

En otros idiomas
Acèh: Swiss
адыгабзэ: Швейцарие
Адыгэбзэ: Шуейцарэ
Afrikaans: Switserland
Alemannisch: Schweiz
አማርኛ: ስዊዘርላንድ
Ænglisc: Swissland
العربية: سويسرا
aragonés: Suiza
ܐܪܡܝܐ: ܣܘܝܣܪܐ
armãneashti: Shwaitsã
arpetan: Suisse
অসমীয়া: ছুইজাৰলেণ্ড
asturianu: Suiza
Avañe'ẽ: Suísa
Aymar aru: Switsira
azərbaycanca: İsveçrə
تۆرکجه: سوئیس
Bahasa Indonesia: Swiss
Bahasa Melayu: Switzerland
Bân-lâm-gú: Sūi-se
Basa Jawa: Switserlan
Basa Sunda: Suis
башҡортса: Швейцария
беларуская: Швейцарыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Швайцарыя
Bikol Central: Suisa
Bislama: Switzerland
Boarisch: Schweiz
བོད་ཡིག: སུད་སི།
bosanski: Švicarska
brezhoneg: Suis
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Swiss
български: Швейцария
буряад: Швейцари
català: Suïssa
Cebuano: Swisa
Чӑвашла: Швейцари
čeština: Švýcarsko
Chamoru: Switzerland
Chavacano de Zamboanga: Suiza
Chi-Chewa: Switzerland
chiShona: Switzerland
chiTumbuka: Switzerland
corsu: Sguìzzera
Cymraeg: Y Swistir
dansk: Schweiz
davvisámegiella: Šveica
Deitsch: Schweiz
Deutsch: Schweiz
ދިވެހިބަސް: ސުވިޒަލޭންޑު
dolnoserbski: Šwicarska
Dorerin Naoero: Witsierand
eesti: Šveits
Ελληνικά: Ελβετία
emiliàn e rumagnòl: Svézzra
English: Switzerland
español: Suiza
Esperanto: Svislando
estremeñu: Suiça
euskara: Suitza
eʋegbe: Switzerland
فارسی: سوئیس
Fiji Hindi: Switzerland
føroyskt: Sveis
français: Suisse
Fulfulde: Suwis
furlan: Svuizare
Gaeilge: An Eilvéis
Gagana Samoa: Suitiselani
Gagauz: Elveţiya
Gàidhlig: An Eilbheis
galego: Suíza
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: स्वित्झर्लंड
客家語/Hak-kâ-ngî: Sui-sṳ
한국어: 스위스
Hawaiʻi: Kuikilani
հայերեն: Շվեյցարիա
hornjoserbsce: Šwicarska
hrvatski: Švicarska
Ido: Suisia
Ilokano: Suisa
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সুইজারল্যান্ড
interlingua: Switza
Interlingue: Svissia
isiXhosa: Switserii
íslenska: Sviss
italiano: Svizzera
עברית: שווייץ
kalaallisut: Schweizi
Kapampangan: Suiza
ქართული: შვეიცარია
kaszëbsczi: Szwajcarskô
қазақша: Швейцария
kernowek: Swistir
Kinyarwanda: Ubusuwisi
Кыргызча: Швейцария
Kiswahili: Uswisi
Kongo: Suisi
Kreyòl ayisyen: Swis
kurdî: Swîsre
Ladino: Suisa
лезги: Швейцария
Latina: Helvetia
latgaļu: Šveicareja
latviešu: Šveice
Lëtzebuergesch: Schwäiz
lietuvių: Šveicarija
Ligure: Svissea
Limburgs: Zwitserland
lingála: Swisi
Livvinkarjala: Šveitsarii
la .lojban.: elvetias
lumbaart: Svìzzera
magyar: Svájc
македонски: Швајцарија
Malagasy: Soisa
къарачай-малкъар: Швейцария
Malti: Żvizzera
მარგალური: შვეიცარია
مصرى: سويسرا
مازِرونی: سوییس
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sôi-sê̤ṳ
Перем Коми: Швайсму
мокшень: Швайцарие
монгол: Швейцари
မြန်မာဘာသာ: ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ
Nederlands: Zwitserland
Nedersaksies: Zwitserlaand
नेपाल भाषा: स्वित्जरल्यान्द
日本語: スイス
Napulitano: Sguizzera
нохчийн: Швейцари
Nordfriisk: Swaits
Norfuk / Pitkern: Switsaland
norsk: Sveits
norsk nynorsk: Sveits
Nouormand: Suisse
Novial: Suisia
occitan: Soïssa
олык марий: Швейцарий
oʻzbekcha/ўзбекча: Shveysariya
Pälzisch: Schweiz
Pangasinan: Switzerland
پنجابی: سویٹزرلینڈ
Papiamentu: Suisa
پښتو: سويس
Patois: Suitsalan
Picard: Suisse
Piemontèis: Svìssera
Plattdüütsch: Swiez
polski: Szwajcaria
Ποντιακά: Ελβετία
português: Suíça
Qaraqalpaqsha: Shveytsariya
qırımtatarca: İsviçre
Ripoarisch: Schweiz
română: Elveția
Romani: Elveciya
rumantsch: Svizra
Runa Simi: Suwisa
русский: Швейцария
русиньскый: Швайц
саха тыла: Швейцария
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ
sardu: Isvìtzera
Seeltersk: Swaits
Sesotho sa Leboa: Switzerland
shqip: Zvicra
sicilianu: Svìzzira
Simple English: Switzerland
SiSwati: ISwizalendi
slovenčina: Švajčiarsko
slovenščina: Švica
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Свицєра
ślůnski: Szwajcaryjo
Soomaaliga: Iswisarland
کوردی: سویس
Sranantongo: Swiskondre
српски / srpski: Швајцарска
srpskohrvatski / српскохрватски: Švajcarska
suomi: Sveitsi
svenska: Schweiz
Tagalog: Suwisa
Taqbaylit: Taswist
tarandíne: Svizzere
tetun: Suisa
тоҷикӣ: Швейсария
Tok Pisin: Suwisalan
ᏣᎳᎩ: ᏍᏫᏍ
Tsetsêhestâhese: Switzerland
Türkçe: İsviçre
Türkmençe: Şweýsariýa
тыва дыл: Швейцария
удмурт: Швейцария
українська: Швейцарія
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: شۋېتسارىيە
Vahcuengh: Nyeiqswq
vèneto: Svìzera
vepsän kel’: Šveicarii
Volapük: Jveizän
Võro: Sveits
walon: Swisse
文言: 瑞士
West-Vlams: Zwitserland
Winaray: Swiza
Wolof: Suwis
吴语: 瑞士
Xitsonga: Switzerland
ייִדיש: שווייץ
Yorùbá: Swítsàlandì
粵語: 瑞士
Zazaki: İswiçre
Zeêuws: Zwitserland
žemaitėška: Šveicarėjė
中文: 瑞士
ГӀалгӀай: Швейцари
Kabɩyɛ: Suwiisi
Lingua Franca Nova: Suiz