Thêu

Thêu còn được hiểu là nghề dệt trang trí trên vải hoặc dùng các vật liệu khác như kim để may họa tiết qua các sợi chỉ hoặc sợi len. Thêu cũng được kết hợp với một số vật liệu khác như các hạt ngọc trai, chuỗi hạt, kim sa,… Hiện nay, các sản phẩm có họa tiết thêu còn được thấy trên nón lưỡi trai, các loại rộng vành, áo khoác, chăn, sơmi, vải denim, đầm (váy), vớ, áo golf (gôn),… Thêu có mặt trong đa dạng các mặt hàng được làm từ sợi chỉ hoặc sợi len. 

Một vài các kỹ thuật cơ bản hay các mũi khâu lâu đời của ngành thêu thủ công truyền thống như khâu theo chuỗi, khâu khuyết áo hoặc khâu chăn, khâu thường, khâu satin, thêu (khâu) chữ thập. Những mũi khâu trên vẫn là những kỹ thuật cơ bản của ngành thêu tay ngày nay.

Lịch sử

Thêu truyền thống trong khâu chuỗi trên một tấm thảm kazakh đương đại.
Mẫu thêu của người Caucasia

Nguồn gốc

Quá trình may, vá, sửa và chắp vải đã thúc đẩy cho sự phát triển của các kỹ thuật may mặc hiện nay và khả năng trang trí các món đồ may mặc đã dẫn bước tới nghệ thuật của ngành thêu.Quả thật, sự bền bỉ rõ rệt của những mũi thêu cơ bản đã được ghi nhận như:

Đó quả là một thực tế đáng chú ý trong sự phát triển của ngành thêu … không có sự thay đổi nào về những nguyên – vật liệu hay những kỹ thuật mà có thể khiến ta cảm nhận hay giải thích được như những tiến bộ hình thành từ giai đoạn sơ khai đến khi sản phẩm trở nên tinh tế hơn. Mặt khác, chúng ta thường tìm thấy trong những công trình ở buổi đầu đều có những thành tựu kỹ thuật và tiêu chuẩn cao về chất lượng tay nghề mà hiếm khi đạt được vào những thời kỳ sau đó."

Nghệ thuật của ngành thêu đã được tìm thấy trên khắp thế giới và một số dẫn chứng sớm nhất được tìm thấy như Các công trình ở Trung Quốc đã được ghi nhận vào thời Chiến Quốc (giai đoạn từ thế kỷ thứ 5 đến thứ 3 TCN). Trong một hàng may mặc từ Giai đoạn di cư Thụy Điển (khoảng năm 300 đến 700), những cạnh của các dải dây được cắt bớt và vá lại với đường khâu thường, khâu viền, khâu khuyết và khâu vắt. Nhưng điều đó cũng chưa chắc rằng liệu tác phẩm này chỉ đơn giản là vá nối lại hay nhằm mục đích thêu trang trí.

Trong Thần Thoại Hy Lạp cũng tin rằng Nữ thần Athena truyền xuống nghệ thuật của ngành thêu cùng với dệt, dẫn đến cuộc thách đấu cạnh tranh sự nổi tiếng giữa người với Arachne – một cô gái phàm trần.

Ứng dụng và kỹ thuật lịch sử

Dựa vào từng thời gian, địa điểm và tài liệu sẵn có ghi nhận được rằng, Thêu có thể đã phát triển thành tài sản của một vài người thợ lành nghề, phổ biến rộng rãi trong quần chúng cho đến trở thành kỹ thuật dân gian. Tính linh hoạt này đã dẫn tới nhiều công trình lớn nhỏ, từ nơi của vua chúa cho đến những nơi thế tục.

Sự tỉ mỉ của các sản phẩm thêu được thể hiện trong quần áo, vật dụng tôn giáo, đồ gia dụng thường ngày đã được xem như là một dấu hiệu của sự giàu có và địa vị - như trong trường hợp của Opus Anglicanum, một kỹ thuật đã được sử dụng bởi những hội thảo chuyên nghiệp và các hiệp hội ở Thời kỳ Trung Cổ Anh Quốc. Trong thế kỷ thứ 18 ở nước Anh và các nước thuộc địa, những người làm hàng mẫu sử dụng loại lụa tơ tằm tốt nhất được sản xuất ra bởi các cô con gái của các gia đình quyền quý. Thêu trở thành một kỹ năng đánh dấu con đường của một cô gái bước vào sự trưởng thành cũng như thể hiện đẳng cấp và vị thế xã hội thời bấy giờ.

Trái lại, thêu cũng là một nghệ thuật được lưu truyền trong dân gian, sử dụng các vật liệu đơn giản mà những người nghiệp dư cũng có thể tiếp cận. Như Hardanger từ Na Uy, Merezhka từ Ukraine, thêu Mountmellick từ Ireland, Nakshi kantha từ Banladesh và phía Tây Bengal và thêu của người Brazil. Rất nhiều các kỹ thuật đã được sử dụng trong thực tế như Sashiko từ Nhật Bản, cũng là một cách dùng để vá trang phục.

Trong Thế giới Hồi giáo

Mạt nạ thêu chắn côn trùng cho ngựa (Fly mask) ở Ma-rốc vào thế kỷ 18-19

Thêu là một nền nghệ thuật quan trọng trong Thế giới Hồi giáo Trung cổ. Vào thế kỷ thứ 17, người du hành Thổ Nhĩ Kỳ Evliya Çelebi đã gọi đó là “Nghề thủ công từ đôi tay”. Bởi thêu là một dấu hiệu của những người có địa vị cao trong xã hội trong cộng đồng Hồi giáo, nó đã trở nên phổ biến rộng rãi. Tại các thành phố như Damascus, CairoIstanbul, thêu có thể nhìn thấy trên các khăn tay, đồng phục, cờ, chữ kiểu, giày, áo choàng, cương ngựa, dép, vỏ kiếm, ví tiền, vải phủ, khăn che và thậm chí trên cả các dây thắt lưng làm bằng da. Các người thợ thủ công còn thêu những vật dụng bằng những sợi chỉ vàng hoặc bạc. Trong ngành công nghiệp thêu, người ta phải thuê hơn 800 nhân công mới có thể đáp ứng những nhu cầu cho nguồn hàng này.

Vào thế kỷ thứ 16, trong thời kỳ cai trị của vị Hoàng đế triều đại Mugha Akbar, nhà biên niên sử của ông Abu al-Fazl ibn Murabak đã viết lại sự nổi tiếng của Ain-i-Akbari “Bệ hạ (tức Akbar) đã dành rất nhiều sự chú ý đến các chất liệu khác nhau, từ đó trở về sau các cống phẩm từ Iran, Đế Quốc OttomanMông Cổ về may mặc đã có nhiều vô số, đặc biệt là chất liệu thêu các hoa văn Nakshi, Saadi, Chikhan, Ari, Zardozi, Wastli, Gota and Kohra. Các xưởng sản xuất Hoàng gia ở các thị trấn LahoreAgra, FatehpurAhmedabad tạo ra nhiều kiệt tác khéo léo trên vải, mẫu ký hiệu, hoa văn, nút thắt và đa dạng các mặt hàng trang phục khiến cho những nhà du hành nhiều kinh nghiệm nhất cũng phải thấy kinh ngạc. Thị hiếu về những chất liệu tốt nhất đã trở nên phổ biến từ đó và hàng vải thêu được sử dụng tại các dịp lễ vượt trên cả sự mô tả.”

Quá trình tự động hóa

Tranh thêu thủ công bằng tay – vùng Székely, năm 2014

Sự phát triển của thêu máy và quy trình sản xuất hàng loạt của nó đã xuất hiện trong các giai đoạn Cách Mạng Công nghiệp. Những máy thêu sớm nhất được đưa vào sử dụng như một sự kết hợp của máy dệt và đội ngũ các phụ nữ thêu lên các chất liệu bằng tay. Điều này đã được thực hiện ở Pháp vào giữa những năm 1800. Việc tạo ra các sản phẩm thêu bằng máy ở St.Gallen, ở miền đông Thụy Sĩ nở rộ hơn vào nửa sau của thế kỷ 19.

En otros idiomas
Ænglisc: Blēocræft
العربية: تطريز
azərbaycanca: Tikmə
Bahasa Indonesia: Bordir
Bahasa Melayu: Seni tekat
беларуская: Вышыўка
brezhoneg: Broderezh
български: Бродиране
català: Brodat
Чӑвашла: Тĕрĕ
čeština: Vyšívání
Cymraeg: Brodwaith
dansk: Broderi
Deutsch: Sticken
English: Embroidery
español: Bordado
Esperanto: Brodado
euskara: Brodatu
فارسی: گل‌دوزی
français: Broderie
한국어: 자수 (공예)
íslenska: Útsaumur
italiano: Ricamo
ಕನ್ನಡ: ಕಸೂತಿ
Кыргызча: Саймачылык
kurdî: Nimûş
Latina: Acupictura
magyar: Hímzés
मराठी: भरतकाम
Nederlands: Borduren
日本語: 刺繍
norsk: Broderi
norsk nynorsk: Broderi
oʻzbekcha/ўзбекча: Kashta
ਪੰਜਾਬੀ: ਕਢਾਈ
polski: Hafciarstwo
português: Bordado
română: Broderie
русский: Вышивание
sicilianu: Raccamu
Simple English: Embroidery
српски / srpski: Вез
srpskohrvatski / српскохрватски: Vez
suomi: Kirjonta
svenska: Broderi
українська: Вишивання
粵語: 刺繡
中文: 刺绣