Roma

Roma
La Mã
Thành phố vĩnh hằng
—  Thủ đô của Ý  —
S.P.Q.R. Roma Capitale
Theo chiều kim đồng hồ tính từ trên cùng: Đấu trường La Mã, Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, Lâu đài Thiên thần, Cầu Thiên thần, đài phun nước Trevi và đền Pantheon
Theo chiều kim đồng hồ tính từ trên cùng: Đấu trường La Mã, Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, Lâu đài Thiên thần, Cầu Thiên thần, đài phun nước Treviđền Pantheon
Flag of Rome.svg
Hiệu kỳ
Insigne Romanum.svg
Huy hiệu
Tên hiệu: Thành phố vĩnh hằng, Kinh đô của thế giới, Ngai của Thánh Phêrô
Khẩu hiệu: (tiếng Latinh) Senātus Populusque Rōmānus
"Viện Nguyên lão và Nhân dân La Mã"
Phạm vi của thành phố Roma (Roma Capitale, màu đỏ) nằm bên trong Thành phố đô thị Roma Thủ đô (Città Metropolitana di Roma Capitale, màu vàng). Khoảng trắng nhỏ ở giữa là Thành quốc Vatican.
Phạm vi của thành phố Roma (Roma Capitale, màu đỏ) nằm bên trong Thành phố đô thị Roma Thủ đô (Città Metropolitana di Roma Capitale, màu vàng). Khoảng trắng nhỏ ở giữa là Thành quốc Vatican.
Roma trên bản đồ Ý
Roma
Roma
Roma trên bản đồ Châu Âu
Roma
Roma
Bên trong Ýchâu Âu
Quốc giaÝ[a]
VùngLazio
Người sáng lậpRomulus, Remus sửa dữ liệu
Chính quyền
 • KiểuĐô thị đặc biệt ("Roma Capitale")
 • Thành phầnHội đồng thành phố Roma
 • Thị trưởngVirginia Raggi
Độ cao21 m (69 ft)
Dân số (30 tháng 4 năm 2018)
 • Thứ hạngĐứng 1 tại Ý, thứ 4 tại châu Âu
 • Mật độ2.236/km2 (5,790/mi2)
 • Thành phố2.868.782[1]
 • Vùng đô thị4.355.725[2]
Tên cư dântiếng Ý: Romano (nam), Romana (nữ)
tiếng Anh: Roman
Múi giờCET (UTC+1)
Mã bưu chính00100; 00118 đến 00199
Mã điện thoại06
Thành phố kết nghĩaParis, Kraków, Johannesburg, Cincinnati, Douala, Marbella, Achacachi Municipality, Tokyo, Sevilla, Benevento, Seoul sửa dữ liệu
Trang webComune di Roma

Roma (tiếng ÝLatinh: Roma; còn phổ biến với tên gọi Rome trong tiếng AnhPháp hoặc La Mã theo phiên âm Hán Việt) là thủ đô của nước Ý và là một đô thị loại đặc biệt (có tên đầy đủ là Comune di Roma Capitale), đồng thời đóng vai trò là thủ phủ của vùng Lazio của quốc gia này. Roma là thành phố lớn nhất và đông dân nhất ở Ý với hơn 2.868.782 triệu cư dân trong phạm vi 1.285 km2.[1] Đây là thành phố đông dân thứ tư của Liên minh châu Âu tính theo số dân sinh sống bên trong phạm vi thành phố. Roma cũng đồng thời là trung tâm của Thành phố đô thị Roma Thủ đô với hơn 4,3 triệu cư dân.[2] Thành phố tọa lạc ở vùng phía Trung Tây của bán đảo Ý thuộc vùng Lazio, dọc theo hai bên bờ sông Tevere. Thành quốc Vatican (quốc gia nhỏ nhất thế giới)[3] là một đất nước độc lập nằm trong lòng thành Roma, đây là ví dụ duy nhất về một quốc gia nằm trong lãnh thổ của một thành phố: vì lý do này Roma thường được xem là thủ đô lưỡng quốc.[4][5]

Lịch sử Roma trải dài hơn 28 thế kỷ. Mặc dù thần thoại La Mã đặt mốc thời gian thành lập Roma vào khoảng năm 753 TCN, thành phố đã có mặt cư dân sinh sống lâu hơn thế, khiến nó trở thành một trong những nơi lâu đời nhất có con người vẫn đang tiếp tục sinh sống tại châu Âu.[6] Cư dân ban đầu của thành phố có nguồn gốc hỗn hợp từ người Latinh, EtruscaSabine. Sau đó, thành phố trở thành thủ đô của Vương quốc La Mã, Cộng hòa La MãĐế quốc La Mã, và được nhận định là cái nôi của nền văn minh phương Tây cũng như là kiểu mẫu đô thị trung tâm đầu tiên từng xuất hiện.[7] Thành phố ban đầu được gọi là Thành phố vĩnh hằng (tiếng Latinh: Urbs Aeterna; tiếng Ý: La Città Eterna) bởi thi hào Tibullus người La Mã trong thế kỷ I TCN và ý tưởng đó đã được Ovidius, VergiliusLivius tiếp nối.[8][9] Roma cũng được gọi là "Caput Mundi" (kinh đô của thế giới). Theo sau sự sụp đổ của Đế quốc Tây La Mã đánh dấu khởi đầu của Đêm trường Trung Cổ, Roma dần rơi vào sự thống trị của Giáo hoàng (đã cư ngụ tại thành phố kể từ thế kỷ I) và chính thức thế kỷ VIII trở thành thủ đô của Vương quốc Giáo hoàng tồn tại cho đến 1870. Bắt đầu từ thời kỳ Phục hưng, hầu như tất cả các giáo hoàng từ Nicôla V (1447–1455) trở đi đều chủ trương theo đuổi tiến trình mang tính kiến trúc và đô thị hóa liên tục suốt 400 năm nhằm mục đích biến thành phố trở thành trung tâm nghệ thuật và văn hóa của thế giới.[10] Do vậy, Roma trở thành một trong những trung tâm lớn của nền Phục hưng Ý,[11] và sau đó là nơi khai sinh của trường phái Baroquechủ nghĩa Tân cổ điển. Các nghệ sĩ, họa sĩ, nhà điêu khắc và kiến trúc sư nổi tiếng đã biến Roma trở thành trung tâm hoạt động của họ, tạo ra những kiệt tác khắp toàn thành phố. Năm 1871, Roma trở thành thủ đô của Vương quốc Ý sau đó là Cộng hòa Ý từ 1946.

Roma sỡ hữu danh hiệu của một thành phố toàn cầu.[12][13][14] Trong năm 2016, Roma xếp hạng thứ 14 trong những thành phố được viếng thăm nhiều nhất thế giới, đứng thứ 3 tại châu Âu và là điểm thu hút khách du lịch nổi tiếng nhất tại Ý.[15] Khu trung tâm lịch sử của thành phố được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới.[16] Các di tích và bảo tàng như Bảo tàng VaticanĐấu trường La Mã là một trong những điểm đến du lịch được ghé thăm nhiều nhất trên thế giới với cả hai nơi đón nhận hàng triệu khách du lịch mỗi năm. Roma cũng là nơi tổ chức Thế vận hội Mùa hè 1960. Rome là trụ sở của các cơ quan chuyên môn thuộc Liên Hiệp Quốc như Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp (FAO), Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) và Quỹ quốc tế về phát triển nông nghiệp (IFAD). Thành phố này có trụ sở của nhiều tập đoàn kinh doanh quốc tế như Eni, Enel, TIM, Leonardo S.p.A., và các ngân hàng nhà nước và quốc tế như Unicredit và BNL. Khu trung tâm thương mại của thành phố được gọi là EUR, là cơ sở của nhiều công ty quan trọng tham gia vào các ngành công nghiệp dầu mỏ, công nghiệp dược phẩm và dịch vụ tài chính. Roma cũng là một trung tâm thiết kế và thời trang quan trọng nhờ các thương hiệu quốc tế nổi tiếng có trụ sợ tại đây. Phim trường Cinecittà của Roma đã trở thành nơi bấm máy của rất nhiều bộ phim đoạt giải Oscar.

En otros idiomas
Acèh: Roma
адыгабзэ: Ромэ
Afrikaans: Rome
Alemannisch: Rom
አማርኛ: ሮማ
Ænglisc: Rōm
Аҧсшәа: Рим
العربية: روما
aragonés: Roma
armãneashti: Roma
arpetan: Roma
asturianu: Roma
Avañe'ẽ: Rróma
авар: Рум
Aymar aru: Roma
azərbaycanca: Roma
تۆرکجه: روم
Bahasa Indonesia: Roma
Bahasa Melayu: Rom
bamanankan: Rome
বাংলা: রোম
Bân-lâm-gú: Lô-má
Basa Jawa: Roma
Basa Sunda: Roma
башҡортса: Рим
беларуская: Рым
беларуская (тарашкевіца)‎: Рым
भोजपुरी: रोम
Bikol Central: Roma
Bislama: Rome
Boarisch: Rom
བོད་ཡིག: རོ་མ།
bosanski: Rim
brezhoneg: Roma
български: Рим
буряад: Рим
català: Roma
Cebuano: Roma
Чӑвашла: Рим
čeština: Řím
Chamoru: Roma
Chavacano de Zamboanga: Roma
Chi-Chewa: Rome
chiShona: Rome
corsu: Roma
Cymraeg: Rhufain
dansk: Rom
davvisámegiella: Roma
Deitsch: Rom
Deutsch: Rom
dolnoserbski: Rom
Dorerin Naoero: Roma
डोटेली: रोम
eesti: Rooma
Ελληνικά: Ρώμη
emiliàn e rumagnòl: Råmma
English: Rome
эрзянь: Рим ош
español: Roma
Esperanto: Romo
estremeñu: Roma
euskara: Erroma
eʋegbe: Rome
فارسی: رم
Fiji Hindi: Rome
føroyskt: Róm
français: Rome
Fulfulde: Rom
furlan: Rome
Gaeilge: An Róimh
Gaelg: Yn Raue
Gagana Samoa: Roma
Gagauz: Roma
Gàidhlig: An Ròimh
galego: Roma
ГӀалгӀай: Рим
贛語: 羅馬
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍂𐌿𐌼𐌰
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Rom
客家語/Hak-kâ-ngî: Lò-mâ
한국어: 로마
Hausa: Rum
Hawaiʻi: Loma
հայերեն: Հռոմ
हिन्दी: रोम
hornjoserbsce: Rom
hrvatski: Rim
Ido: Roma
Ilokano: Roma
interlingua: Roma
Interlingue: Roma
Ирон: Ром
íslenska: Róm
italiano: Roma
עברית: רומא
Kabɩyɛ: Room
kalaallisut: Roma
ಕನ್ನಡ: ರೋಮ್
къарачай-малкъар: Рим
ქართული: რომი
kaszëbsczi: Rzim
қазақша: Рим
kernowek: Rom
Kinyarwanda: Roma
Кыргызча: Рим
Kirundi: Rome
Kiswahili: Roma
коми: Рим
Kongo: Roma
Kreyòl ayisyen: Wòm (Itali)
kurdî: Roma
Ladino: Roma
Latina: Roma
لۊری شومالی: روم
latviešu: Roma
Lëtzebuergesch: Roum
лезги: Рим
lietuvių: Roma
Ligure: Romma
Limburgs: Roeme
lingála: Roma
Lingua Franca Nova: Roma
Livvinkarjala: Riimu
la .lojban.: romas
Luganda: Rome
lumbaart: Roma
magyar: Róma
मैथिली: रोम
македонски: Рим
Malagasy: Roma
മലയാളം: റോം
Malti: Ruma
Māori: Rōma
मराठी: रोम
მარგალური: რომი
مصرى: روما
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lò̤-mā
Mirandés: Roma
мокшень: Рим
монгол: Ром
မြန်မာဘာသာ: ရောမမြို့
Nāhuatl: Roma
Nederlands: Rome (stad)
Nedersaksies: Rome
नेपाली: रोम
नेपाल भाषा: रोम
日本語: ローマ
Napulitano: Romma
нохчийн: Рум
Nordfriisk: Rom
Norfuk / Pitkern: Rome
norsk: Roma
norsk nynorsk: Roma
Nouormand: Rome
Novial: Roma
occitan: Roma
олык марий: Рим
ଓଡ଼ିଆ: ରୋମ
oʻzbekcha/ўзбекча: Rim
ਪੰਜਾਬੀ: ਰੋਮ
Pälzisch: Rom
پنجابی: روم
Papiamentu: Roma
Patois: Ruom
ភាសាខ្មែរ: ទីក្រុងរ៉ូម
Picard: Rome
Piemontèis: Roma
Plattdüütsch: Rom
polski: Rzym
Ποντιακά: Ρώμη
português: Roma
Qaraqalpaqsha: Rome
qırımtatarca: Roma
reo tahiti: Roma
Ripoarisch: Rom
română: Roma
rumantsch: Roma
Runa Simi: Ruma
русский: Рим
русиньскый: Рим
саха тыла: Рим
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱨᱳᱢ
संस्कृतम्: रोम-नगरम्
Sängö: Rome
sardu: Roma
Scots: Roum
Seeltersk: Room (Stääd)
Sesotho: Roma
shqip: Roma
sicilianu: Roma
Simple English: Rome
سنڌي: روم
slovenčina: Rím
slovenščina: Rim
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Римъ
ślůnski: Rzim
Soomaaliga: Roma
کوردی: ڕۆما
Sranantongo: Roma
српски / srpski: Рим
srpskohrvatski / српскохрватски: Rim
suomi: Rooma
svenska: Rom
Tagalog: Roma
தமிழ்: உரோம்
Taqbaylit: Roma
tarandíne: Rome
татарча/tatarça: Рим
తెలుగు: రోమ్
tetun: Roma
ไทย: โรม
тоҷикӣ: Рим
Tok Pisin: Rom
Tsetsêhestâhese: Roma
Tshivenda: Rome
Türkçe: Roma
Türkmençe: Rim
Twi: Roma
удмурт: Рим
українська: Рим
اردو: روم
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: رىم
vèneto: Roma
vepsän kel’: Rim
Volapük: Roma
Võro: Rooma
walon: Rome
文言: 羅馬
West-Vlams: Rome (stee)
Winaray: Roma
Wolof: Rom
吴语: 罗马
ייִדיש: רוים
Yorùbá: Rómù
粵語: 羅馬
Zazaki: Roma
Zeêuws: Rome
žemaitėška: Ruoma
中文: 罗马