Roma

Roma
Collage Rome.jpg
Cảnh quan Roma: bức hình phía trên bên trái là Đấu trường La Mã, tiếp theo (từ trái sang phải) là tượng đài Vittorio Emanuele II, Piazza della Repubblica, Lâu đài Thiên Thần, giếng phun Trevi, mái vòm của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô và cuối cùng là phối cảnh trên không trung tâm lịch sử của thành phố.
Flag of Rome.svg
Cờ thành phốHuy hiệu thành phố
Vị trí
Roma trên bản đồ Ý
Roma
Roma
Bản đồ Ý
Vị trí Roma ở Ý
Tọa độ: 41°54′B 12°29′Đ / 41°54′B 12°29′Đ / 41.900; 12.483
Biệt danh: Thành phố vĩnh cửu
Khẩu hiệu thành phố: Senatus Populusque Romanus – SPQR
(Thượng Nghị viện và nhân dân thành Roma)
Thành lập21 tháng 4 753 TCN theo truyền thuyết,
Thiên niên kỷ I TCN
Chính quyền
Vùng:Lazio
Đặc điểm
Diện tích
 - Nội thành

 1290 km²
Số dân
 - Thành phố (2016)
 - Toàn thành phố
 - Mật độ (nội thành)

2.869.461
gần 4.321.244
1.285/km²

Múi giờ
Tiêu chuẩn:CET, UTC+1
Mùa hè: (DST)BST (UTC+1)
Website
www.comune.roma.it

Roma (tiếng Ý: Roma; tiếng Latinh: Rōma; còn gọi Rôma hay La Mã trong tiếng Việt) là thủ đô của nước Ý. Roma là thành phố và là cộng đồng lớn nhất và đông dân nhất ở Ý với hơn 2,7 triệu cư dân trong phạm vi 1.285,3 km2, nếu tính cả khu vực đô thị xung quanh là 3,8 triệu. Thành phố Roma nằm ở trung tâm vùng phía Tây của bán đảo Ý, tọa lạc tại hợp lưu của sông Aniene vào sông Tevere và thuộc vùng Lazio của nước này.

Lịch sử Roma trải dài hơn 2500 năm. Đây là thành phố thủ đô của Vương quốc La Mã, Cộng hòa La MãĐế quốc La Mã, là nơi quyền lực thống trị ở Tây Âu và các vùng đất giáp biển Địa Trung Hải trong hơn 700 năm từ thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên cho tới thế kỷ thứ 7 CN. Từ thế kỷ thứ nhất CN, Roma đã trở thành nơi cư ngụ chủ yếu của Giáo hoàng. Sau khi sự thống trị của Đế quốc Đông La Mã kết thúc, từ thế kỷ thứ 8, Roma trở thành thủ đô của Lãnh thổ Giáo hoàng mãi cho đến năm 1870. Năm 1871 Roma trở thành thủ đô của Vương quốc Ý. Năm 1946 quốc gia này chính thức đổi tên thành Cộng hoà Ý.

Vào thời Trung cổ, về mặt thế tục, Roma cũng thuộc sự cai quản của các Giáo hoàng như Giáo hoàng Alexanđê VIGiáo hoàng Lêô X, những Giáo hoàng này đã biến thành phố Roma trở thành một trong những trung tâm lớn của thời kỳ Phục hưng Ý, cùng với Firenze.[1] Phiên bản ngày nay của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô đã được xây dựng ở thời điểm này và Michelangelo đã vẽ lên những bức họa ở Nhà nguyện Sistina. Các nghệ sĩ và kiến trúc sư nổi tiếng như Bramante, BerniniRaphael cũng có thời gian từng ở Roma và đã góp phần cho nền kiến trúc Phục hưngBaroque.

Trong năm 2007, Roma được xếp thứ 11 trong những thành phố có nhiều du khách viếng thăm nhất thế giới, riêng tại Liên minh châu Âu đứng thứ 3, đồng thời cũng là điểm du lịch thu hút du khách phổ biến nhất ở Ý.[2] Thành phố Roma là một trong những "thương hiệu" thành phố thành công nhất tại châu Âu và trên toàn thế giới, cả về danh tiếng lẫn tài sản.[3] Khu trung tâm mang tính lịch sử của Roma được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới.[4] Những di tích và bảo tàng như Bảo tàng Vaticanđấu trường La Mã đều nằm trong danh sách 50 điểm du lịch được viếng thăm nhiều nhất thế giới (Bảo tàng Vatican đón tiếp 4,2 triệu du khách du lịch và đấu trường La Mã có 4 triệu khách du lịch hàng năm).[5]

Nguồn gốc tên gọi

Theo truyền thuyết thì chính người Roman cổ đã tự lập nên thành phố này,[6] cũng theo truyền thuyết thì nguồn gốc của cái tên "Roma" đến từ người thành lập và người lãnh đạo đầu tiên của thành phố Vua Romulus.[7]

Tuy nhiên, có vẻ như cái tên Romulus được bắt nguồn từ Roma. Vào đầu thế kỷ thứ 4, có nhiều giả thuyết về cái tên Roma. Một vài nhà nghiên cứu đã chú trọng vào các cách giải thích khác nhau.:[8]

  • Rumon hay Rumen, tên khác của sông Tiber, giống với cách giải thích theo tiếng Hy Lạp, động từ ῥέω (rhèo) và động từ tiếng Latinh ruo, đều có nghĩa là "chảy";[9]
  • Từ từ ῤώμη (rhōmē) trong tiếng Hy Lạp, nghĩa là sức mạnh.[10]
En otros idiomas
Acèh: Roma
адыгабзэ: Ромэ
Afrikaans: Rome
Alemannisch: Rom
አማርኛ: ሮማ
Ænglisc: Rōm
Аҧсшәа: Рим
العربية: روما
aragonés: Roma
armãneashti: Roma
arpetan: Roma
asturianu: Roma
Avañe'ẽ: Rróma
авар: Рум
Aymar aru: Roma
azərbaycanca: Roma
تۆرکجه: روم
Bahasa Indonesia: Roma
Bahasa Melayu: Rom
bamanankan: Rome
বাংলা: রোম
Bân-lâm-gú: Lô-má
Basa Jawa: Roma
Basa Sunda: Roma
башҡортса: Рим
беларуская: Рым
беларуская (тарашкевіца)‎: Рым
भोजपुरी: रोम
Bikol Central: Roma
Bislama: Rome
Boarisch: Rom
བོད་ཡིག: རོ་མ།
bosanski: Rim
brezhoneg: Roma
български: Рим
буряад: Рим
català: Roma
Cebuano: Roma
Чӑвашла: Рим
čeština: Řím
Chamoru: Roma
Chavacano de Zamboanga: Roma
Chi-Chewa: Rome
chiShona: Rome
corsu: Roma
Cymraeg: Rhufain
dansk: Rom
davvisámegiella: Roma
Deitsch: Rom
Deutsch: Rom
dolnoserbski: Rom
Dorerin Naoero: Roma
eesti: Rooma
Ελληνικά: Ρώμη
emiliàn e rumagnòl: Råmma
English: Rome
эрзянь: Рим ош
español: Roma
Esperanto: Romo
estremeñu: Roma
euskara: Erroma
eʋegbe: Rome
فارسی: رم
Fiji Hindi: Rome
føroyskt: Róm
français: Rome
Fulfulde: Rom
furlan: Rome
Gaeilge: An Róimh
Gaelg: Yn Raue
Gagana Samoa: Roma
Gagauz: Roma
Gàidhlig: An Ròimh
galego: Roma
贛語: 羅馬
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍂𐌿𐌼𐌰
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Rom
客家語/Hak-kâ-ngî: Lò-mâ
한국어: 로마
Hausa: Rum
Hawaiʻi: Loma
Հայերեն: Հռոմ
हिन्दी: रोम
hornjoserbsce: Rom
hrvatski: Rim
Ido: Roma
Ilokano: Roma
interlingua: Roma
Interlingue: Roma
Ирон: Ром
íslenska: Róm
italiano: Roma
עברית: רומא
kalaallisut: Roma
ಕನ್ನಡ: ರೋಮ್
ქართული: რომი
kaszëbsczi: Rzim
қазақша: Рим
kernowek: Rom
Kinyarwanda: Roma
Кыргызча: Рим
Kirundi: Rome
Kiswahili: Roma
коми: Рим
Kongo: Roma
Kreyòl ayisyen: Wòm (Itali)
kurdî: Roma
Ladino: Roma
лезги: Рим
Latina: Roma
لۊری شومالی: روم
latviešu: Roma
Lëtzebuergesch: Roum
lietuvių: Roma
Ligure: Romma
Limburgs: Roeme
lingála: Roma
Livvinkarjala: Riimu
la .lojban.: romas
Luganda: Rome
lumbaart: Roma
magyar: Róma
मैथिली: रोम
македонски: Рим
Malagasy: Roma
മലയാളം: റോം
къарачай-малкъар: Рим
Malti: Ruma
Māori: Rōma
मराठी: रोम
მარგალური: რომი
مصرى: روما
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lò̤-mā
Mirandés: Roma
мокшень: Рим
монгол: Ром
မြန်မာဘာသာ: ရောမမြို့
Nāhuatl: Roma
Nederlands: Rome (stad)
Nedersaksies: Rome
नेपाली: रोम
नेपाल भाषा: रोम
日本語: ローマ
Napulitano: Romma
нохчийн: Рум
Nordfriisk: Rom
Norfuk / Pitkern: Rome
norsk: Roma
norsk nynorsk: Roma
Nouormand: Rome
Novial: Roma
occitan: Roma
олык марий: Рим
ଓଡ଼ିଆ: ରୋମ
oʻzbekcha/ўзбекча: Rim
ਪੰਜਾਬੀ: ਰੋਮ
Pälzisch: Rom
پنجابی: روم
Papiamentu: Roma
Patois: Ruom
ភាសាខ្មែរ: ទីក្រុងរ៉ូម
Picard: Rome
Piemontèis: Roma
Plattdüütsch: Rom
polski: Rzym
Ποντιακά: Ρώμη
português: Roma
Qaraqalpaqsha: Rome
qırımtatarca: Roma
reo tahiti: Roma
Ripoarisch: Rom
română: Roma
rumantsch: Roma
Runa Simi: Ruma
русский: Рим
русиньскый: Рим
саха тыла: Рим
संस्कृतम्: रोम-नगरम्
Sängö: Rome
sardu: Roma
Scots: Roum
Seeltersk: Room (Stääd)
Sesotho: Roma
shqip: Roma
sicilianu: Roma
Simple English: Rome
سنڌي: روم
slovenčina: Rím
slovenščina: Rim
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Римъ
ślůnski: Rzim
Soomaaliga: Roma
کوردی: ڕۆما
Sranantongo: Roma
српски / srpski: Рим
srpskohrvatski / српскохрватски: Rim
suomi: Rooma
svenska: Rom
Tagalog: Roma
தமிழ்: உரோம்
Taqbaylit: Roma
tarandíne: Rome
татарча/tatarça: Рим
తెలుగు: రోమ్
tetun: Roma
ไทย: โรม
тоҷикӣ: Рим
Tok Pisin: Rom
Tsetsêhestâhese: Roma
Tshivenda: Rome
Türkçe: Roma
Türkmençe: Rim
Twi: Roma
удмурт: Рим
українська: Рим
اردو: روم
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: رىم
vèneto: Roma
vepsän kel’: Rim
Volapük: Roma
Võro: Rooma
walon: Rome
文言: 羅馬
West-Vlams: Rome (stee)
Winaray: Roma
Wolof: Rom
吴语: 罗马
ייִדיש: רוים
Yorùbá: Rómù
粵語: 羅馬
Zazaki: Roma
Zeêuws: Rome
žemaitėška: Ruoma
中文: 罗马
डोटेली: रोम
ГӀалгӀай: Рим
Kabɩyɛ: Room
Lingua Franca Nova: Roma