Quý tiện kết hôn

Quý tiện kết hôn là thông luật do giới quý tộc Âu châu áp dụng trong cách thức kế thừa tước hiệu cũng như tài sản khi một người đàn ông trong giới quý tộc lấy một người đàn bà thường dân, do đó không môn đăng hộ đối. Theo phép đó thì con cái của người đàn ông đó tuy được thừa nhận nhưng không thuộc trong danh sách gia tộc khi xét đến thừa hưởng tài sản và tước hiệu. Người đàn bà tuy là vợ nhưng cũng không có quyền như các mệnh phụ khác.[1][1][2] Bởi vì con cái và người vợ của cuộc hôn nhân này không được quyền thừa hưởng gia tài khi cha hoặc chồng chết, cho nên thường có một hợp đồng hôn thú riêng để bảo đảm cho họ về tài chính sau này.

Sau Đệ nhất Thế chiến các hoàng tộc Âu châu tuy nhiều gia tộc bị truất nhưng tiếp tục áp dụng thông luật Quý tiện kết hôn khi sắp xếp tước hiệu. Đẳng cấp ngôi thứ trong quý tộc được công bố thường niên trong cuốn Almanach de Gotha cho đến năm 1944 thì mới thôi. Sách đó phân biệt hệ phả của các dòng tộc Âu châu. Những cuộc hôn nhân khi cha mẹ không cùng thuộc quý tộc thì tên tuổi con cái được sắp trong phần phụ lục riêng, có mã hiệu ghi rõ là không được thừa kế.[3] Những sách phả hệ như Fürstliche Häuser đều theo lệ đó.[4]

Việt Nam

Nguyễn Hữu Thị Lan, người con gái thường dân được nạp phi, lấy vua Bảo Đại, và tấn phong làm Nam Phương Hoàng hậu

Á châu với tục đa thê thì lệ này không hẳn như trên nhưng phân biệt rõ là vợ chính hay vợ lẽ. Con vợ chính được ưu tiên. Ngoài ra ở Việt Nam không có giới quý tộc vì tước hiệu dù khi được kế thừa cũng giảm một bậc mỗi thế hệ; nếu như một người được phong vương hiệu như thời nhà Trần thì sau sáu đời, con cháu lại hoàn là thường dân, vì bậc vương sẽ giáng xuống làm "công" (đời thứ 2), rồi "hầu" (đời thứ 3), "" (đời thứ tư), "tử" (đời thứ 5), "nam" (đời thứ sáu). Ngay cả các hoàng thân, ngoại trừ trực hệ làm vua, cũng không miễn lệ giáng tước.

Thời nhà Nguyễn lại bỏ hẳn lệ phong vương tước nên khi hoàng tộc lấy vợ gả chồng thì thường tuyển trong các vọng tộc công thần nhưng đa số không phải là quý tộc. Trường hợp vua Bảo Đại vào giữa thế kỷ 20 là một thí dụ khi triều đình Huế tuyển cung phi cho nhà vua. Bà Nguyễn Hữu Thị Lan là thường dân thuộc gia đình phú hộ nhưng được tuyển làm chính phi, sau tấn phong làm hoàng hậu Nam Phương. Vua Bảo Đại sau có những người vợ khác nhưng các con của bà Nam Phương được coi là dòng chính thống.

En otros idiomas