Pháp

Cộng hòa Pháp
République française  ( tiếng Pháp)
Flag of France.svg Armoiries république française.svg
Quốc kỳ Quốc huy
Vị trí của Pháp
Vị trí Chính quốc Pháp (xanh đậm) trong Liên minh châu Âu (xanh nhạt)
Vị trí của Pháp
Vị trí lãnh thổ của Cộng hoà Pháp (đỏ) trên thế giới
Tiêu ngữ
Liberté, Égalité, Fraternité
Tiếng Pháp: "Tự do, Bình đẳng, Bác ái"
Quốc ca

La Marseillaise
Hành chính
Chính phủ Cộng hoà bán tổng thống nhất thể
Tổng thống
Thủ tướng
Emmanuel Macron
Édouard Philippe
Thủ đô Paris
Thành phố lớn nhất Paris
Địa lý
Diện tích 643.801 [1] km² ( hạng 42)
Diện tích nước 0,26 %
Múi giờ Giờ chuẩn Trung Âu ( UTC+1); mùa hè: Giờ mùa hè Trung Âu [upper-roman 1] (UTC+2)
Lịch sử
843 Hiệp ước Verdun
22 tháng 9 năm 1792 Thành lập Cộng hoà
4 tháng 10 năm 1958 Hiến pháp hiện hành
Dân cư
Ngôn ngữ chính thức Tiếng Pháp¹
Dân số ước lượng (2017) tăng 66.991.000 [2] người ( hạng 21)
Mật độ 116 người/km² ( hạng 89)
Kinh tế
GDP ( PPP) (2017) Tổng số: 2.833 tỷ USD [3] ( hạng 10)
Bình quân đầu người: 43.652 USD [3] ( hạng 24)
GDP (danh nghĩa) (2017) Tổng số: 2.420 tỷ USD [3] ( hạng 6)
Bình quân đầu người: 37.294 USD [3] ( hạng 20)
HDI 0,897 [4]
Hệ số Gini (2013) 30,1 [5]
Đơn vị tiền tệ ( EUR)
Thông tin khác
Tên miền Internet .fr [upper-roman 4]
¹ Có nhiều ngôn ngữ địa phương

Pháp ( tiếng Pháp: France; phát âm tiếng Pháp: [fʁɑ̃s]), tên chính thức là nước Cộng hòa Pháp ( tiếng Pháp: République française [ʁepyblik fʁɑ̃sɛz]), là một quốc gia có lãnh thổ chính nằm tại Tây Âu cùng một số vùng và lãnh thổ hải ngoại. Phần lãnh thổ Pháp tại châu Âu trải dài từ Địa Trung Hải đến eo biển Manchebiển Bắc, và từ sông Rhin đến Đại Tây Dương. Pháp còn có Guyane thuộc Pháp trên đại lục Nam Mỹ cùng một số đảo tại Đại Tây Dương, Thái Bình DươngẤn Độ Dương. 18 vùng của Pháp có tổng diện tích 643.801 km², dân số tính đến tháng 1 năm 2017 là gần 67 triệu người. [1] Pháp là nước cộng hòa bán tổng thống nhất thể, thủ đô Paris cũng là thành phố lớn nhất, trung tâm văn hóa và thương mại chính của quốc gia. Các trung tâm đô thị lớn khác là Marseille, Lyon, Lille, Nice, ToulouseBordeaux.

Trong thời đại đồ sắt, Chính quốc Pháp là nơi cư trú của người Gaulois thuộc nhóm Celt. La Mã (Roma) sáp nhập khu vực vào năm 51 TCN, tình trạng này kéo dài cho đến năm 486, khi người Frank thuộc nhóm Germain chinh phục khu vực rồi thành lập Vương quốc Pháp. Pháp nổi lên thành một đại cường tại châu Âu vào hậu kỳ Trung Cổ, giành thắng lợi trong Chiến tranh Trăm Năm (1337-1453) giúp củng cố quốc gia và tập trung hoá chính trị. Trong phong trào Phục Hưng, văn hoá Pháp phát triển, và lập nên một đế quốc thực dân toàn cầu, trở thành đế quốc lớn thứ hai thế giới vào thế kỷ 20. [6] Trong thế kỷ 16, Pháp bị chi phối bởi các cuộc nội chiến tôn giáo giữa thế lực Công giáo La MãTin Lành ( Huguenot). Pháp trở thành thế lực chi phối văn hoá, chính trị và quân sự tại châu Âu dưới thời Louis XIV. [7] Đến cuối thế kỷ 18, Cách mạng Pháp lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế, lập nên một trong các nền cộng hoà sớm nhất trong lịch sử hiện đại, Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền là nền tảng của cuộc cách mạng và biểu thị ý thức hệ của Pháp cho đến ngày nay.

Trong thế kỷ 19, Napoléon nắm quyền và lập ra Đệ Nhất Đế chế Pháp, các cuộc chiến tranh của Napoléon định hình tiến trình của châu Âu lục địa. Sau khi đế quốc sụp đổ, Pháp trải qua náo động với các chính phủ kế tiếp nhau, đỉnh điểm là thành lập Đệ Tam Cộng hòa Pháp vào năm 1870. Pháp là một bên tham chiến chính trong chiến tranh thế giới thứ nhất, và giành được đại thắng. Trong chiến tranh thế giới thứ hai, Pháp nằm trong khối Đồng Minh song bị phe Trục chiếm đóng vào năm 1940. Sau khi được giải phóng vào năm 1944, Đệ Tứ Cộng hòa Pháp được thành lập song sau đó bị giải thể trong tiến trình chiến tranh Algérie. Nền Đệ ngũ cộng hoà dưới quyền Charles de Gaulle được thành lập vào năm 1958 và tồn tại cho đến nay. Algérie và gần như toàn bộ các thuộc địa khác độc lập trong thập niên 1960, song thường duy trì các liên kết kinh tế và quân sự mật thiết với Pháp.

Pháp từ lâu đã có vị thế là một trung tâm của thế giới về nghệ thuật, khoa học và triết học. Pháp có số di sản thế giới UNESCO nhiều thứ ba tại châu Âu, và tiếp đón khoảng 83 triệu du khách nước ngoài vào năm 2012, đứng đầu thế giới. [8] Pháp là một quốc gia phát triển, có nền kinh tế lớn thứ sáu thế giới theo GDP danh nghĩa [9] và lớn thứ chín theo GDP PPP. [10] Về tổng tài sản gia đình, Pháp xếp hạng tư trên thế giới. [11] Pháp có thành tích cao trong các xếp hạng quốc tế về giáo dục, y tế, tuổi thọ dự tính, và phát triển con người. [12] [13] Pháp duy trì vị thế đại cường quốc trên thế giới, [14] là một trong năm thành viên thường trực trong Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc và có quyền phủ quyết, đồng thời là một quốc gia có vũ khí hạt nhân chính thức. Đây là một quốc gia thành viên chủ đạo trong Liên minh châu ÂuKhu vực đồng euro. [15] Quốc gia này cũng là thành viên của G7, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), và Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ.

Từ nguyên

Ban đầu áp dụng cho toàn Đế quốc Frank, tên gọi "France" bắt nguồn từ tiếng La Tinh Francia, hay "quốc gia của người Frank". [16] Pháp ngày nay vẫn được gọi là Francia trong tiếng Ý và Tây Ban Nha. Tồn tại các thuyết khác nhau về nguồn gốc của tên gọi Frank. Theo các tiền lệ của Edward GibbonJacob Grimm, [17] tên gọi của người Frank có liên kết với từ frank (miễn) trong tiếng Anh. [18] Người ta cho rằng nghĩa "miễn" được chấp nhận do sau khi chinh phục Gaul, chỉ có người Frank được miễn thuế. [19] Thuyết khác cho rằng nó bắt nguồn từ tiếng Germain nguyên thuỷ là frankon, dịch là cái lao hoặc cái thương do rìu quăng của người Frank được gọi là francisca. [20] Tuy nhiên, người ta xác định rằng các vũ khí này có tên như vậy do được người Frank sử dụng, chứ không phải ngược lại. [21]

Tên gọi của nước Pháp trong tiếng Việt bắt nguồn từ tên gọi của nước Pháp trong tiếng Trung. Trong tiếng Trung nước Pháp được gọi là “法蘭西” ( âm Hán Việt: Pháp Lan Tây), gọi tắt là “法國” (Pháp quốc). [22] Trong thư tịch chữ Hán cổ của Việt Nam quốc hiệu nước Pháp còn được phiên âm là Pha Lang Sa ( chữ Hán: "坡郎沙", "葩郎沙"), Phú Lang Sa ("富郎沙", Phú Lãng Sa ("富浪沙"), hoặc gọi tắt là Lang Sa.

En otros idiomas
Acèh: Peurancih
адыгабзэ: Францие
Адыгэбзэ: Фрэндж
Afrikaans: Frankryk
Akan: France
Alemannisch: Frankreich
አማርኛ: ፈረንሣይ
Ænglisc: Francland
Аҧсшәа: Франциа
العربية: فرنسا
aragonés: Francia
ܐܪܡܝܐ: ܦܪܢܣܐ
armãneashti: Frânție
arpetan: France
অসমীয়া: ফ্ৰান্স
asturianu: Francia
Avañe'ẽ: Hyãsia
авар: Франсия
Aymar aru: Phransiya
azərbaycanca: Fransa
تۆرکجه: فرانسه
Bahasa Banjar: Parancis
Bahasa Indonesia: Perancis
Bahasa Melayu: Perancis
bamanankan: Faransi
বাংলা: ফ্রান্স
Bân-lâm-gú: Hoat-kok
Basa Jawa: Prancis
Basa Sunda: Perancis
башҡортса: Франция
Baso Minangkabau: Parancih
беларуская: Францыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Францыя
भोजपुरी: फ्रांस
Bikol Central: Pransya
Bislama: Franis
Boarisch: Frankreich
བོད་ཡིག: ཧྥ་རན་སི།
bosanski: Francuska
brezhoneg: Bro-C'hall
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Perancis
български: Франция
буряад: Франци
català: França
Cebuano: Pransiya
Чӑвашла: Франци
čeština: Francie
Chamoru: Francia
Chavacano de Zamboanga: Francia
Chi-Chewa: France
chiShona: France
chiTumbuka: France
corsu: Francia
Cymraeg: Ffrainc
dansk: Frankrig
davvisámegiella: Frankriika
Deitsch: Frankreich
Deutsch: Frankreich
ދިވެހިބަސް: ފަރަންސޭސިވިލާތް
dolnoserbski: Francojska
Dorerin Naoero: Prant
ཇོང་ཁ: ཕརཱནསི་
Ελληνικά: Γαλλία
emiliàn e rumagnòl: Franza
English: France
español: Francia
Esperanto: Francio
estremeñu: Francia
euskara: Frantzia
eʋegbe: France
فارسی: فرانسه
Fiji Hindi: France
føroyskt: Frakland
français: France
Frysk: Frankryk
Fulfulde: Faransi
furlan: France
Gaeilge: An Fhrainc
Gaelg: Yn Rank
Gagana Samoa: Farani
Gagauz: Franțiya
Gàidhlig: An Fhraing
galego: Francia
贛語: 法國
Gĩkũyũ: Baranja
ગુજરાતી: ફ્રાન્સ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: फ्रांस
客家語/Hak-kâ-ngî: Fap-koet
한국어: 프랑스
Hausa: Faransa
Hawaiʻi: Palani
Հայերեն: Ֆրանսիա
हिन्दी: फ़्रान्स
hornjoserbsce: Francoska
hrvatski: Francuska
Ido: Francia
Igbo: France
Ilokano: Pransia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ফ্রান্স
interlingua: Francia
Interlingue: Francia
Ирон: Франц
isiZulu: IFulansi
íslenska: Frakkland
italiano: Francia
עברית: צרפת
kalaallisut: Franskit Nunaat
ಕನ್ನಡ: ಫ್ರಾನ್ಸ್
Kapampangan: Pransiya
ქართული: საფრანგეთი
kaszëbsczi: Francëjô
қазақша: Франция
kernowek: Pow Frynk
Kinyarwanda: Ubufaransa
Кыргызча: Франция
Kirundi: Ubufaransa
Kiswahili: Ufaransa
коми: Франция
Kongo: Fwalansa
Kreyòl ayisyen: Frans
Kurdî: Fransa
Ladino: Fransia
лезги: Франция
Latina: Francia
لۊری شومالی: فرانسأ
latgaļu: Praņceja
latviešu: Francija
Lëtzebuergesch: Frankräich
lietuvių: Prancūzija
Ligure: Fransa
Limburgs: Frankriek
lingála: Falansia
Livvinkarjala: Frantsii
la .lojban.: fasygu'e
Luganda: Bufalansa
lumbaart: Frància
मैथिली: फ्रान्स
македонски: Франција
Malagasy: Frantsa
മലയാളം: ഫ്രാൻസ്
къарачай-малкъар: Франция
Malti: Franza
Māori: Wīwī
मराठी: फ्रान्स
მარგალური: საფრანგეთი
مصرى: فرنسا
مازِرونی: فرانسه
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Huák-guók
Mirandés: Fráncia
Перем Коми: Франс
мокшень: Кранцмастор
молдовеняскэ: Франца
монгол: Франц
မြန်မာဘာသာ: ပြင်သစ်နိုင်ငံ
Nāhuatl: Francia
Nederlands: Frankrijk
Nedersaksies: Frankriek
नेपाली: फ्रान्स
नेपाल भाषा: फ्रान्स
日本語: フランス
Napulitano: Franza
нохчийн: Франци
Nordfriisk: Frånkrik
Norfuk / Pitkern: France
norsk: Frankrike
norsk nynorsk: Frankrike
Nouormand: France
Novial: Fransia
occitan: França
олык марий: Франций
ଓଡ଼ିଆ: ଫ୍ରାନ୍ସ
Oromoo: Firaansi
oʻzbekcha/ўзбекча: Fransiya
ਪੰਜਾਬੀ: ਫ਼ਰਾਂਸ
पालि: फ्रांस
Pälzisch: Frankreich
Pangasinan: Fransia
پنجابی: فرانس
Papiamentu: Fransia
پښتو: فرانس
Patois: Frans
ភាសាខ្មែរ: បារាំង
Picard: Franche
Piemontèis: Fransa
Plattdüütsch: Frankriek
polski: Francja
Ποντιακά: Γαλλία
português: França
Qaraqalpaqsha: Franciya
qırımtatarca: Frenkistan
reo tahiti: Farāni
Ripoarisch: Frankreich
română: Franța
Romani: Franchiya
rumantsch: Frantscha
Runa Simi: Ransiya
русский: Франция
русиньскый: Франція
саха тыла: Франция
संस्कृतम्: फ्रान्सदेशः
Sängö: Farânzi
sardu: Frantza
Scots: Fraunce
Seeltersk: Frankriek
Sesotho: Fora
Sesotho sa Leboa: Fora
Setswana: Fora
shqip: Franca
sicilianu: Francia
සිංහල: ප්‍රංශය
Simple English: France
سنڌي: فرانس
SiSwati: IFulansi
slovenčina: Francúzsko
slovenščina: Francija
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Франкїꙗ
ślůnski: Francyjŏ
Soomaaliga: Faransiiska
کوردی: فەڕەنسا
Sranantongo: Franskondre
српски / srpski: Француска
srpskohrvatski / српскохрватски: Francuska
suomi: Ranska
svenska: Frankrike
Tagalog: Pransiya
தமிழ்: பிரான்சு
Taqbaylit: Fransa
tarandíne: Frange
татарча/tatarça: Франция
తెలుగు: ఫ్రాన్సు
tetun: Fransa
ትግርኛ: ፈረንሳይ
тоҷикӣ: Фаронса
Tok Pisin: Frens
ᏣᎳᎩ: ᎦᎸᏥᏱ
Tsetsêhestâhese: France
Türkçe: Fransa
Türkmençe: Fransiýa
Twi: France
тыва дыл: Франция
удмурт: Франция
українська: Франція
اردو: فرانس
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: فرانسىيە
Vahcuengh: Fazgoz
vèneto: Fransa
vepsän kel’: Francii
Volapük: Fransän
walon: France
文言: 法國
West-Vlams: Vrankryk
Winaray: Fransya
Wolof: Faraas
吴语: 法国
Xitsonga: Furhwa
ייִדיש: פראנקרייך
Yorùbá: Fránsì
粵語: 法國
Zazaki: Fransa
Zeêuws: Frankriek
žemaitėška: Prancūzėjė
中文: 法国
डोटेली: फ्रान्स
Kabɩyɛ: Fransɩɩ