Bộ (sinh học)

Hệ thống cấp bậc trong phân loại khoa học

Trong phân loại sinh học, một bộ ( tiếng La tinh: ordo, số nhiều ordines) là một cấp nằm giữa lớphọ. Siêu bộ đôi khi cũng được sử dụng và nó nằm giữa lớpbộ. Các chi tiết chính xác cho danh pháp chính thức phụ thuộc vào hệ quy tắc danh pháp được áp dụng.

Lịch sử

Bộ là một cấp đặc biệt trong phân loại sinh học và nó có tên riêng đặc biệt để phân biệt của chính mình (chứ không phải chỉ là gọi chung cho cái gọi là chi cao hơn (genus summum)) lần đầu tiên được một nhà thực vật học người Đức là Augustus Quirinus Rivinus đề xuất trong phân loại của ông đối với thực vật (các chuyên luận trong thập niên 1690). Carolus Linnaeus là người đầu tiên áp dụng thuật ngữ này một cách ổn định trong sự phân chia của cả ba giới trong tự nhiên (bao gồm khoáng vật, thực vậtđộng vật) trong cuốn Systema Naturae (1735, ấn bản lần thứ nhất) của ông.

Thực vật

Cần lưu ý rằng đối với thực vật của các bộ theo Linnaeus, trong Systema Naturae và trong Species Plantarum, một cách chặt chẽ là nhân tạo, được đưa ra để phân chia các lớp nhân tạo thành các nhóm nhỏ hơn mà có thể lĩnh hội được. Trong khi từ ordo lần đầu tiên được sử dụng một cách ổn định cho các đơn vị tự nhiên của thực vật, thì trong các công trình về phân loại trong thế kỷ 19, chẳng hạn như Prodromus của de Candolle và Genera Plantarum của Bentham & Hooker, nó lại thể hiện như là các đơn vị phân loại mà ngày nay người ta gán cho cấp họ (xem thêm Ordo naturalis).

Trong các ấn phẩm về thực vật của Pháp, từ Familles naturelles des plantes (1763) của Michel Adanson cho tới cuối thế kỷ 19 thì từ famille (số nhiều: familles) đã được sử dụng như là từ tương đương trong tiếng Pháp cho từ La tinh ordo. Sự tương đương này đã được thể hiện một cách rõ ràng trong Lois de la nomenclature botanique (1868) của Alphonse Louis Pierre Pyrame de Candolle, tiền thân của Quy tắc quốc tế cho danh pháp thực vật hiện nay đang được sử dụng.

Trong các quy tắc quốc tế đầu tiên của danh pháp thực vật năm 1906 thì từ họ (familia) đã được gán cho cấp mà người Pháp gọi là "famille", trong khi từ bộ (ordo) đã được dành cho cấp cao hơn, mà cấp này trong thế kỷ 19 thông thường hay được gọi là cohors (số nhiều: cohortes).

Động vật sống

Trong động vật học, các bộ theo Linnaeus đã dược sử dụng một cách ổn định hơn. Điều đó có nghĩa là các bộ trong phần động vật học của Systema Naturae là chỉ tới các nhóm tự nhiên của động vật. Một vài tên gọi các bộ của Linnaeus vẫn còn được sử dụng hiện nay (ví dụ Lepidoptera cho một bộ chứa các loài bướm đêmbướm ngày, hay Diptera cho bộ chứa các loài ruồi, muỗi, ruồi nhuế, muỗi vằn v.v).

En otros idiomas
Afrikaans: Orde (biologie)
Alemannisch: Ordnung (Biologie)
العربية: رتبة (تصنيف)
asturianu: Orde (bioloxía)
Avañe'ẽ: Juehegua hekovety
Bahasa Indonesia: Ordo (biologi)
Bahasa Melayu: Order
Bân-lâm-gú: Bo̍k (hun-lūi-ha̍k)
Basa Jawa: Ordo (biologi)
Basa Sunda: Ordo (Biologi)
башҡортса: Отряд (биология)
беларуская: Атрад (біялогія)
беларуская (тарашкевіца)‎: Атрад (біялёгія)
bosanski: Red (biologija)
brezhoneg: Urzhad
български: Разред
català: Ordre
čeština: Řád (biologie)
Cymraeg: Urdd (bioleg)
Ελληνικά: Τάξη (βιολογία)
Esperanto: Ordo (biologio)
français: Ordre (biologie)
한국어: 목 (생물학)
Հայերեն: Կարգ
hornjoserbsce: Rjad
Ido: Ordono
Kapampangan: Orden (biolohia)
Кыргызча: Түркүм
Kreyòl ayisyen: Òd (biyoloji)
latviešu: Kārta
Lëtzebuergesch: Uerdnung (Biologie)
lietuvių: Būrys
Limburgs: Orde (biologie)
македонски: Ред (биологија)
മലയാളം: നിര
မြန်မာဘာသာ: မျိုးစဉ်
Nederlands: Orde (biologie)
日本語: 目 (分類学)
norsk nynorsk: Biologisk orden
Plattdüütsch: Ornen (Biologie)
português: Ordem (biologia)
Runa Simi: Rikch'aq ñiqi
русиньскый: Ряд (біолоґія)
Simple English: Order (biology)
سنڌي: طبقو
slovenčina: Rad (taxonómia)
slovenščina: Red (biologija)
српски / srpski: Ред (биологија)
srpskohrvatski / српскохрватски: Red (taksonomija)
татарча/tatarça: Тәртип (биология)
తెలుగు: క్రమము
українська: Ряд (біологія)
اردو: طبقہ
West-Vlams: Orde (biologie)
Winaray: Ordo
中文: 目 (生物)