Úc

Thịnh vượng chung Úc
Commonwealth of Australia (tiếng Anh)
Flag of Australia.svgCoat of Arms of Australia.svg
Quốc kỳHuy hiệu
Vị trí của Úc
Vị trí của Úc (xanh lá) và Lãnh thổ Nam Cực thuộc Úc (xanh nhạt)
Vị trí của Úc
Bản đồ tham chiếu các thành phố lớn của Úc
Quốc ca
"Advance Australia Fair" [N 1]

Hành chính
Chính phủQuân chủ lập hiến Đại nghị Liên bang
Quân chủElizabeth II
Toàn quyềnPeter Cosgrove
Thủ tướngMalcolm Turnbull
Thủ đôCanberra
35°18′N 149°08′Đ / 35°18′N 149°08′Đ / -35.300; 149.133
Thành phố lớn nhấtSydney
Địa lý
Diện tích7.692.024 km² (hạng 6)
Diện tích nước0.897 %
Múi giờKhác nhau[2] (UTC+8 tới +10,5); mùa hè: Khác nhau (UTC+9 tới +11,5)
Lịch sử
1 tháng 1 năm 1901Hiến pháp
9 tháng 10 năm 1942
(có hiệu lực từ
3 tháng 9 năm 1939)
Đạo luật Chấp nhận Quy chế Westminster
3 tháng 3 năm 1986Đạo luật Úc
Dân cư
Ngôn ngữ chính thứckhông[N 2]
Ngôn ngữ khácTiếng Anh[N 2]
Sắc tộc92% da trắng,
7% châu Á,
1% Thổ dân và các nhóm khác[6]
Dân số ước lượng (2018)24.971.500[7] người (hạng 51)
Dân số (2016)23.401.892[8] người
Mật độ (hạng 236)
Kinh tế
GDP (PPP) (2016)Tổng số: 1.189 tỉ USD[9] (hạng 19)
Bình quân đầu người: 48.806 USD[9] (hạng 17)
GDP (danh nghĩa) (2016)Tổng số: 1.257 tỉ USD[9] (hạng 13)
Bình quân đầu người: 51.593 USD[9] (hạng 9)
HDI (2015)tăng 0,939[10] rất cao (hạng 2)
Hệ số Gini (2012)33,6[11] trung bình (hạng 19)
Đơn vị tiền tệĐô la Úc (AUD)
Thông tin khác
Tên miền Internet.au
Mã điện thoại+61
Lái xe bêntrái

Úc (còn được gọi Australia hay Úc Đại Lợi; phát âm tiếng Việt: Ô-xtrây-li-a[12], phát âm tiếng Anh: /əˈstrljə,_ɒʔ,_ʔiə/,[13][14]) tên chính thức là Thịnh vượng chung Úc (tiếng Anh: Commonwealth of Australia,[15]) là một quốc gia bao gồm đại lục châu Úc, đảo Tasmania, và nhiều đảo nhỏ. Đây là quốc gia lớn thứ sáu về diện tích trên thế giới. Các quốc gia lân cận của Úc gồm có Indonesia, Đông TimorPapua New Guinea ở phía bắc; Quần đảo Solomon, Vanuatu, và Nouvelle-Calédonie thuộc Pháp ở phía đông-bắc; và New Zealand ở phía đông-nam.

Người Úc bản địa sinh sống tại Úc[16] ít nhất là 40.000 năm[17] trước khi người Anh Quốc định cư lần đầu vào thế kỷ XVIII,[18][19] Người Úc bản địa nói nhiều ngôn ngữ, các ngôn ngữ này được nhóm lại thành khoảng 250 nhóm ngôn ngữ.[20][21] Các nhà thám hiểm người Hà Lan khám phá ra lục địa vào năm 1606, sau đó Anh Quốc tuyên bố chủ quyền đối với nửa phía đông của Úc vào năm 1770 và ban đầu tiến hành thuộc địa hóa bằng cách đày các tội phạm đến thuộc địa New South Wales từ ngày 26 tháng 1 năm 1788. Dân số tăng đều đặn trong các thập kỷ tiếp theo và người châu Âu dần trở thành đa số so người bản địa. Lục địa được thám hiểm và có thêm năm thuộc địa vương thất được thành lập.

Ngày 1 tháng 1 năm 1901, sáu thuộc địa liên hiệp, hình thành Thịnh vượng chung Úc. Từ khi thành lập Liên bang, Úc duy trì một hệ thống chính trị dân chủ tự do ổn định. Liên bang gồm có sáu bang và một số lãnh thổ. Dân số Úc là 23,1 triệu,[7] có mức đô thị hóa cao, tập trung cao tại các bang đông bộ.[22]

Úc có một lãnh thổ rộng lớn và giàu tài nguyên thiên nhiên, tuy nhiên dân số khá ít nên mật độ dân số rất thấp. Úc là một quốc gia có nền kinh tế phát triển nhất trên thế giới, với nền kinh tế lớn thứ 12 thế giới. Năm 2012, Úc có GDP bình quân đầu người cao thứ năm trên thế giới.[23] Chi tiêu quân sự của Úc đứng thứ 13 thế giới. Úc có chỉ số phát triển con người cao, duy trì trong top 10 toàn cầu, xếp thứ hạng cao trong nhiều so sánh quốc tế, như chất lượng sinh hoạt, y tế, giáo dục, tự do kinh tế, và bảo vệ các quyền tự do dân sự và chính trị.[24] Úc là một thành viên của Liên Hiệp Quốc, G20, Thịnh vượng chung các quốc gia, ANZUS, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Tổ chức Thương mại Thế giới, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương, và Diễn đàn các đảo Thái Bình Dương.

En otros idiomas
Acèh: Australia
адыгабзэ: Аустралие
Адыгэбзэ: Аустралиэ
Afrikaans: Australië
Alemannisch: Australien
አማርኛ: አውስትራልያ
Ænglisc: Australia
Аҧсшәа: Австралиа
العربية: أستراليا
aragonés: Australia
arpetan: Ôstralia
asturianu: Australia
Avañe'ẽ: Autarália
Aymar aru: Australla
azərbaycanca: Avstraliya
تۆرکجه: استرالیا
Bahasa Banjar: Australia
Bahasa Indonesia: Australia
Bahasa Melayu: Australia
bamanankan: Ostralia
Bân-lâm-gú: Ò-chiu
Basa Jawa: Ostrali
Basa Sunda: Australia
башҡортса: Австралия
Baso Minangkabau: Australia
беларуская: Аўстралія
беларуская (тарашкевіца)‎: Аўстралія
भोजपुरी: आस्ट्रेलिया
Bikol Central: Australya
Bislama: Ostrelia
Boarisch: Australien
bosanski: Australija
brezhoneg: Aostralia
български: Австралия
буряад: Австрали
català: Austràlia
Cebuano: Awstralya
Чӑвашла: Австрали
čeština: Austrálie
Chavacano de Zamboanga: Australia
chiShona: Australia
chiTumbuka: Australia
corsu: Australia
Cymraeg: Awstralia
dansk: Australien
davvisámegiella: Australia
Deitsch: Australie
Deutsch: Australien
ދިވެހިބަސް: އޮސްޓަރުލިޔާ
dolnoserbski: Awstralska
Dorerin Naoero: Otereiriya
eesti: Austraalia
Ελληνικά: Αυστραλία
emiliàn e rumagnòl: Austràglia
English: Australia
español: Australia
Esperanto: Aŭstralio
estremeñu: Austrália
euskara: Australia
eʋegbe: Australia
فارسی: استرالیا
Fiji Hindi: Australia
føroyskt: Avstralia
français: Australie
furlan: Australie
Gaeilge: An Astráil
Gagana Samoa: Ausetalia
Gagauz: Avstraliya
Gàidhlig: Astràilia
galego: Australia
贛語: 澳大利亞
Gĩkũyũ: Australia
ગુજરાતી: ઑસ્ટ્રેલિયા
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: ऑस्ट्रेलिया
客家語/Hak-kâ-ngî: Au-chû
Hausa: Asturaliya
Hawaiʻi: ‘Aukekulelia
Հայերեն: Ավստրալիա
hornjoserbsce: Awstralska
hrvatski: Australija
Igbo: Ostraliya
Ilokano: Australia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: অস্ট্রেলিয়া
interlingua: Australia
Interlingue: Australia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᔅᑦᕌᓕᐊ
isiZulu: I-Ostreliya
íslenska: Ástralía
italiano: Australia
עברית: אוסטרליה
kalaallisut: Australia
Kapampangan: Australia
ქართული: ავსტრალია
қазақша: Аустралия
kernowek: Ostrali
Kinyarwanda: Ositaraliya
Кыргызча: Австралия
Kirundi: Australiya
кырык мары: Австрали
Kiswahili: Australia
Kongo: Australia
Kreyòl ayisyen: Ostrali
kurdî: Awistralya
Ladino: Australia
лезги: Австралия
Latina: Australia
latgaļu: Australeja
latviešu: Austrālija
Lëtzebuergesch: Australien
lietuvių: Australija
Ligure: Australia
Limburgs: Australië
Livvinkarjala: Avstrualii
la .lojban.: sralygu'e
lumbaart: Aüstralia
македонски: Австралија
Malagasy: Aostralia
മലയാളം: ഓസ്ട്രേലിയ
къарачай-малкъар: Австралия
Malti: Awstralja
Māori: Ahitereiria
მარგალური: ავსტრალია
مازِرونی: استرالیا
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ó̤-ciŭ
Mirandés: Oustrália
мокшень: Австралие
монгол: Австрали
မြန်မာဘာသာ: ဩစတြေးလျနိုင်ငံ
Nāhuatl: Australia
Nederlands: Australië (land)
Nedersaksies: Australië (laand)
नेपाल भाषा: अस्त्रेलिया
Napulitano: Australia
нохчийн: Австрали
Nordfriisk: Austraalien
Norfuk / Pitkern: Ostrielya
norsk: Australia
norsk nynorsk: Australia
Nouormand: Australie
Novial: Australia
occitan: Austràlia
олык марий: Австралий
oʻzbekcha/ўзбекча: Avstraliya (davlat)
ਪੰਜਾਬੀ: ਆਸਟਰੇਲੀਆ
پنجابی: آسٹریلیا
Papiamentu: Australia
Patois: Aschrielia
ភាសាខ្មែរ: អូស្ត្រាលី
Picard: Australie
Piemontèis: Australia
Plattdüütsch: Australien
polski: Australia
Ποντιακά: Αυστραλία
português: Austrália
Qaraqalpaqsha: Avstraliya
qırımtatarca: Avstraliya
reo tahiti: Auterāria
Ripoarisch: Australien
română: Australia
rumantsch: Australia
Runa Simi: Awstralya
русский: Австралия
русиньскый: Австралія
саха тыла: Аустралиа
संस्कृतम्: आस्ट्रेलिया
Sängö: Ostralïi
sardu: Australia
Scots: Australie
Sesotho sa Leboa: Australia (naga)
shqip: Australia
sicilianu: Australia
Simple English: Australia
slovenčina: Austrália (štát)
slovenščina: Avstralija
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Аѵстралїꙗ
ślůnski: Australijo
Soomaaliga: Australia
کوردی: ئوسترالیا
српски / srpski: Аустралија
srpskohrvatski / српскохрватски: Australija
suomi: Australia
svenska: Australien
Tagalog: Australia
Taqbaylit: Usṭralya
tarandíne: Australie
татарча/tatarça: Австралия
tetun: Austrália
ትግርኛ: ኣውስትራሊያ
тоҷикӣ: Австралия
Tok Pisin: Ostrelia
ᏣᎳᎩ: ᎡᎳᏗᏜ
Türkçe: Avustralya
Türkmençe: Awstraliýa
тыва дыл: Австралия
українська: Австралія
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئاۋستىرالىيە
Vahcuengh: Audaihleihya
vèneto: Austrałia
vepsän kel’: Avstralii
Volapük: Laustralän
Võro: Austraalia
walon: Ostraleye
文言: 澳大利亞
West-Vlams: Australië (land)
Winaray: Australya
Wolof: Óstraali
吴语: 澳大利亚
ייִדיש: אויסטראליע
Yorùbá: Austrálíà
粵語: 澳洲
Zazaki: Australya
Zeêuws: Australië
žemaitėška: Australėjė
中文: 澳大利亚
ГӀалгӀай: Астрали
Kabɩyɛ: Ositraalii
Lingua Franca Nova: Australia