Vanadiy
English: Vanadium

Vanadiy(V)
Atom raqami23
KoʻrinishiKul rang, yaltiroq metall
Atom xossasi
Atom massasi
(molyar massasi)
50,9415 m. a. b. (g/mol)
Atom radiusi134 pm
Ionlashish energiyasi
(birinchi elektron)
650,1(6,74) kJ/mol (eV)
Elektron konfiguratsiyasi[Ar] 3d3 4s2
Kimyoviy xossalari
Kovalentlik radiusi122 pm
Ion radiusi(+5e)59 (+3e)74 pm
Elektrmanfiylik
(poling boʻyicha)
1,63
Elektrod potensiali0
Oksidlanish darajasi5, 4, 3, 2, 0
Termodinamik xossalari
Zichlik6,11 g/sm³
Solishtirma issiqlik sigʻimi0,485 J/(K·mol)
Issiqlik oʻtkazuvchanlik30,7 Vt/(m·K)
Erish harorati2160 K
Erish issiqligi17,5 kJ/mol
Qaynash harorati3650 K
Qaynash issiqligi460 kJ/mol
Molyar hajm8,35 sm³/mol
Kristall panjarasi
Panjara tuzilishikubik markazlashgan
Panjara davri3,020 Å
Panjara/atom nisbatin/a
Debye harorati390,00 K

Vanadiy (Vanadium), V - Mendeleyev davriy sistemasining V guruh kimyoviy elementi; atom raqami 23, atom massasi 50,942; kulrang metall. Tabiiy Vanadiyning ikkita izotopi bor. Barqaror 31V (99,75%) va beqaror 5"V (0,25%). 50V ning yarim yemirilish davri 10 yil.

Vanadiyni 1801 yilda meksikalik mineralog Vanadiy Vanadiy Del-Rio qoʻngʻir qoʻrgʻoshin rudasida topgan. 1830 yilda shved kimyogari Vanadiy Vanadiy Sefstryom temir rudasida yangi element topib, uni skandinaviyalik goʻzallik xudosi Vaiadis nomi bilan atagan. Vanadiyning Yer poʻstidagi miqdori (ogʻirligi jihatdan 1,91O~2%, okean suvlarida 310-’%, oʻsimlik kullari tarkibida 6,1-10-3% boʻlib, anchagina tarqalgan, lekin asosan togʻ jinslari va minerallarda uchraydi. Vanadiy minerallaridan patronit, roskoelit, mottramit, karnotit, vanadinit va b.ning sanoat ahamiyati bor. Titanomagnetit va qoldiq (fosforli) temir hamda oksidlangan mis-qoʻrgʻoshin-rux rudalari Vanadiy manbai boʻlib xizmat qiladi.

Vanadiyning zichligi 6,11 g/sm3; suyuqlanish temperaturasi 1920", qaynash temperaturasi 3400". Odatdagi temperaturada havo, dengiz suvi va ishqor eritmalari taʼsiriga berilmaydi; korroziyaga chidamliligi jihatdan titan va poʻlatdan yuqori turadi. Vanadiy 2, 3, 4 va 5 valentli birikmalar beradi. Shunga binoan VO bilan V2O3 (asos xossasi bor), VO2 (amfoter) va V2O5 (kislotalik xossaga ega) kabi oksidlari bor. Kislota va suvga chidamli nitridi VN (suyuqlanish temperaturasi 2360°) va yuqori darajada qattiq karbidi VC (suyuqlanish temperaturasi 2800°) maʼlum.

Vanadiyning asosiy qismi (85%) qora metallurgiyada poʻlat, choʻyan va qotishmalarning mustahkamligini, issiqqa, yemirilishga va korroziyaga chidamliligini oshirish maqsadida ishlatiladi. Vanadiy qirqish ishlarida, asbobsozlik va konstruksion material sifatida ishlatiluvchi poʻlat tarkibiga ham kiradi. Galliy, kremniy va titan bilan hosil qilgan baʼzi qotishma hamda birikmalari oʻta oʻtkazuvchanlikka egaligi bilan diqqatga sazovor. Toza Vanadiydan atom energetikasida va elektron asboblar ishlab chiqarishda ham foydalaniladi. Vanadiy birikmalari kimyo sanoatida katalizatorlar sifatida, shuningdek qishloq xoʻjaligi, tibbiyot, toʻqimachilikda, lok-boʻyoq, rezina, sopol, shisha ishlab chiqarishda, foto va kino sanoatida ishlatiladi. Vanadiy birikmalari zaharli.[1]

  • manbalar

Manbalar

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


Other Languages
Afrikaans: Vanadium
አማርኛ: ቫናዲየም
aragonés: Vanadio
العربية: فاناديوم
asturianu: Vanadiu
azərbaycanca: Vanadium
башҡортса: Ванадий
беларуская: Ванадый
беларуская (тарашкевіца)‎: Ванад
български: Ванадий
भोजपुरी: वैनेडियम
བོད་ཡིག: ཝེ་ནི་ཌིམ།
brezhoneg: Vanadiom
bosanski: Vanadij
català: Vanadi
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Vanadium
Cebuano: Vanadyo
ᏣᎳᎩ: ᏩᏁᏗᎥᎻ
کوردی: ڤانادیۆم
corsu: Vanadiu
čeština: Vanad
Чӑвашла: Ванади
Cymraeg: Fanadiwm
dansk: Vanadium
Deutsch: Vanadium
ދިވެހިބަސް: ވެނޭޑިއަމް
Ελληνικά: Βανάδιο
English: Vanadium
Esperanto: Vanado
español: Vanadio
eesti: Vanaadium
euskara: Banadio
فارسی: وانادیم
suomi: Vanadiini
français: Vanadium
Nordfriisk: Wanaadium
furlan: Vanadi
Gaeilge: Vanaidiam
Gàidhlig: Bhanadium
galego: Vanadio
ગુજરાતી: વેનેડિયમ
Gaelg: Vanaadjum
客家語/Hak-kâ-ngî: Vanadium
Hawaiʻi: Vanadium
עברית: ונדיום
हिन्दी: वनेडियम
Fiji Hindi: Vanadium
hrvatski: Vanadij
Kreyòl ayisyen: Vanadyòm
magyar: Vanádium
հայերեն: Վանադիում
Արեւմտահայերէն: Վանադին
interlingua: Vanadium
Bahasa Indonesia: Vanadium
Ido: Vanado
íslenska: Vanadín
italiano: Vanadio
日本語: バナジウム
la .lojban.: jinmrvanadi
ქართული: ვანადიუმი
Kabɩyɛ: Fanadɩyɔm
қазақша: Ванадий
ಕನ್ನಡ: ವನಾಡಿಯಮ್
한국어: 바나듐
kurdî: Vanadyûm
коми: Ванадий
Кыргызча: Ванадий
Latina: Vanadium
Lëtzebuergesch: Vanadium
Limburgs: Vanadium
Ligure: Vanaddio
lumbaart: Vanadio
lietuvių: Vanadis
latviešu: Vanādijs
македонски: Ванадиум
മലയാളം: വനേഡിയം
монгол: Ванади
кырык мары: Ванадий
Bahasa Melayu: Vanadium
မြန်မာဘာသာ: ဗနေဒီယမ်
Plattdüütsch: Vanadium
नेपाली: वनेडियम
नेपाल भाषा: भ्यानडियम
Nederlands: Vanadium
norsk nynorsk: Vanadium
norsk: Vanadium
occitan: Vanadi
Livvinkarjala: Vanadium
ਪੰਜਾਬੀ: ਵੈਨੇਡੀਅਮ
polski: Wanad
Piemontèis: Vanadi
پنجابی: ونیڈیم
português: Vanádio
Runa Simi: Wanadyu
română: Vanadiu
armãneashti: Vanadiu
русский: Ванадий
संस्कृतम्: वनडियम
sicilianu: Vanadiu
Scots: Vanadium
srpskohrvatski / српскохрватски: Vanadijum
Simple English: Vanadium
slovenčina: Vanád
slovenščina: Vanadij
Soomaaliga: Fanadhiyaam
shqip: Vanadiumi
српски / srpski: Ванадијум
Seeltersk: Vanadium
Basa Sunda: Vanadium
svenska: Vanadin
Kiswahili: Vanadi
தமிழ்: வனேடியம்
తెలుగు: వెనేడియం
тоҷикӣ: Ванадий
Tagalog: Banadyo
Türkçe: Vanadyum
татарча/tatarça: Ванадий
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ۋانادىي
українська: Ванадій
vepsän kel’: Vanadii
Tiếng Việt: Vanadi
Winaray: Vanadyo
吴语:
хальмг: Ванад
ייִדיש: וואנאדיום
Yorùbá: Banadiomu
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Vanadium
粵語: