Doʻl

Doʻl — yumaloq yoki turli shakldagi muz parchalaridan iborat atmosfera yogʻini. Kattaligi 5—55 mm va undan ortiqroq, baʼzan tovuq tuxumidek ham boʻladi. Yilning iliq vaqtlarida (t-ra 20° dan yuqori boʻlganda), odatda, toʻp-toʻp yomgʻirli bulutlardan kunduzi jala bilan birga yogʻadi. Yogʻinning jadalligi 0,21 dan 60 mm/s oʻrtasida oʻzgarib turadi; 1 sek.dan to 50 min. gacha davom etishi mumkin. Choʻl mintaqalarida D., odatda, martaprel, vodiylarda esa mayiyun oylarida yogʻadi.

D. qishloq xoʻjaligiga katta zarar yetkazadi; ekinzor, tokzorlar, bogʻlarni nobud qiladi. D. keltiradigan zarar hajmi uning jadalligi va davom etish vaqtiga, doʻl donalarining kattaligi, zichligi va tezligiga, shamolning kuchi va selning koʻlamiga, oʻsimlikning turi va rivojlanish fazasiga bogʻliq. D. ayniqsa gʻuza maysalari unib chiqqan va shonalash davrida, hosiddor mevali bogʻlar va uzumzorlarga koʻproq zarar keltiradi. Kupgina mamlakatlarda D. ga qarshi maxsus operativ kurash xizmati tashkil qilingan. Zenit artilleriyasi, raketalar va b. vositalar yordamida D. hosil qiluvchi bulutga kimyoviy reagent (odatda, kumush yod, karbonat kislota) sochiladi. Reagent uta sovugan tomchilarni muzlatadi va ularni mayda donachalarga aylantiradi. Mayda D. esa uz navbatida atmosferaning yerga yaqin qatlamlarida erib, yomgʻir tomchilari kurinishida yer yuzasiga yogʻadi. Reagent yetkaziladigan joy (D. oʻchogʻi) radiolokator yordamida aniklanadi. D. ga qarshi kurashning zamonaviy vositalarini amalda qoʻllash q. x. ekinlari hosiliga yetkaziladigan zararni birmuncha kamaytirishga imkon tugdiradi.

Oʻzbekistonda "Boshgidromet" tarkibida gidrometeorologik jaryonlarga faol taʼsir koʻrsatish boshqarmasining maxsus xizmati Fargona vodiysi, Samarqand, Qashqadaryo viloyatlarida D. xavfi boʻlgan 1 mln. gektarga yaqin maydondagi q. x. ekinlarini D. dan himoya qiladi (2002).

  • adabiyot

Adabiyot

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  • Opasnie gidrometeorologicheskiye yavleniya v Sredney Azii [Pod red. A. D. Djurayeva], L., 1977.

Hamidulla Abdullayev.



Other Languages
Afrikaans: Hael
العربية: برد (هطول)
asturianu: Xarazu
Aymar aru: Chhijchhi
azərbaycanca: Dolu (yağıntı)
žemaitėška: Kroša
беларуская: Град
беларуская (тарашкевіца)‎: Град
български: Градушка
bosanski: Grad (padavina)
català: Calamarsa
Cymraeg: Cesair
Deutsch: Hagel
Zazaki: Torge
Ελληνικά: Χαλάζι
English: Hail
Esperanto: Hajlo
español: Granizo
eesti: Rahe
euskara: Txingor
فارسی: تگرگ
suomi: Rae
français: Grêle
galego: Sarabia
Avañe'ẽ: Amandáu
客家語/Hak-kâ-ngî: Pho̍k
עברית: ברד
hrvatski: Tuča
magyar: Jégeső
հայերեն: Կարկուտ
Bahasa Indonesia: Hujan es
Ido: Grelo
íslenska: Haglél
italiano: Grandine
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓇᑕᖅᑯᕐᓇᐃᑦ/nataqqurnait
日本語:
ქართული: სეტყვა
ಕನ್ನಡ: ಆಲಿಕಲ್ಲು
한국어: 우박
kurdî: Zîpik
Кыргызча: Мөндүр
Latina: Grando
Lingua Franca Nova: Graniza
lumbaart: Tempesta
lietuvių: Kruša
latviešu: Krusa
Malagasy: Havandra
олык марий: Шолем
മലയാളം: ആലിപ്പഴം
मराठी: गार
Bahasa Melayu: Hujan batu
မြန်မာဘာသာ: မိုးသီး
Nāhuatl: Texihuitl
नेपाली: असिना
Nederlands: Hagel (neerslag)
norsk nynorsk: Hagl
norsk: Hagl
occitan: Granissa
polski: Grad
português: Granizo
Runa Simi: Chikchi
română: Grindină
русский: Град
саха тыла: Тобурах
sicilianu: Gragnola
Scots: Hail
srpskohrvatski / српскохрватски: Grad (padavina)
Simple English: Hail
slovenčina: Krúpa (ľadovec)
slovenščina: Toča
chiShona: Chivhuramabwe
shqip: Breshëri
српски / srpski: Град (падавина)
svenska: Hagel
Kiswahili: Mvua ya mawe
తెలుగు: వడగళ్ళు
тоҷикӣ: Жола
Tagalog: Hail
Türkçe: Dolu
татарча/tatarça: Боз яву
українська: Град
vepsän kel’: Ragiž
Tiếng Việt: Mưa đá
walon: Gurzea
吴语:
მარგალური: კირცხი (ტაროსი)
中文: 冰雹
文言:
Bân-lâm-gú: Pha̍uh
粵語: