رادىي

Ra-TableImage.png
ئۇمۇمىي
ئىسمى
سىمۋولى
نومۇرى
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى
گۇرۇپپىسى
دەۋرى
كۆرۈنىشى
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى
فىزىكىلىق ئالاھىدلىكلىرى
ماددا ھالىتى
ئېرىش نۇقتىسى
قايناش نوقتىسى
زىچلىقى
پارلىنىش ئىسسىقلىقى
ئاۋاز سۈرئىتى
مول ھەجىمى
ئاتوم ئالاھىدلىكلىرى
كرىستاللىق تۈزۈلۈشى
ئاتوم رادىئۇسى
كوۋالېنتلىق رادىئۇسى
باشقا ئالاھىدلىكلىرى
ئېلېكتر مەنپىيلىكى
سېلىشتۇرما ئىسسىقلىق سىغىمى
توك ئۆتكۈزۈشچانلىقى
ئىسسىقلىق ئۆتكۈزۈشچانلىقى

1896 - يىلى فرانسىيىلىك ئالىم بېككېرېل تەجرىبە ئىشلەش جەريانىدا، قۇياش يورۇقلۇقى چۈشمىگەن ئەھۋالدا، قارا قەغەزگە ئورالغان ئۇران تۇزىنىڭمۇ سۈرەت نېگاتىپىنى نۇرلاندۇرغانلىقىنى بايقىغان. بۇنىڭدىن، ئۇ ئۇران تۇزىنىڭ سىرلىق بىر خىل نۇر چىقىرىدىغانلىقى، باشقىچە ئېيتقاندا، ئۇران ئېلېمېنتىنىڭ تەبىئىي رادىئوئاكتىپلىققا ئىگە ئىكەنلىكىگە ھۆكۈم قىلغان. بۇ بايقىلىش كيۇرى ئەر - خوتۇننىڭ ناھايىتى زور قىزىقىشىنى قوزغىدى. ئۇلار ئالدى بىلەن ئۇراننىڭ رادىئوئاكتىپلىق كۈچىنىشىنىڭ پەقەت ئۇراننىڭ سانلىق مىقدارىغا ئوڭ تاناسىپ بولۇپ، باشقا ئامىللارغا مۇناسىۋەتسىز ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىدى. ھەر خىل ئېلېمېنتلار ۋە ئۇلارنىڭ بىرىكمىلىرىنىڭ رادىئوئاكتىپلىق ئېففېكتلىرىنى سىستېمىلىق تەتقىق قىلىش ئارقىلىق، ئۇلار1898 - يىلى7 - ئايدا رادىئوئاكتىپ ئېلېمېنت پولونىينى بايقىدى. پولونىي دېگەن بۇ ئىسىمنى كيۇرى خانىم ئۆزىنىڭ ۋەتىنى پولشانى خاتىرىلەپ قويغان. شۇ يىلى11 - ئايدا، ئۇلار يەنە يېڭى بىر خىل رادىئوئاكتىپ ئېلېمېنت − رادېينى بايقىغانلىقىنى ئېلان قىلدى. بۇ بايقاش فىزىكا ساھەسىدىكىلەرنى يەنە بىر قېتىم لەرزىگە سالدى. ئەمما بەزى خىمىيە ئالىملىرى بۇنىڭغا شۈبھىلەنگەنىدى. بۇنىڭ ئۈچۈن، كيۇرى ئەر - خوتۇن ئىنتايىن جاپالىق شارائىتتا،54 ئاي ۋاقىتتا ئاندىن نەچچە ئون توننا ئاسفالت رۇدىسىدىن1 .0 گرام رادىي خلورىدنى تاۋلاپ چىقتى. ئەينى چاغدا ئۇلار ئامالسىزلىقتىن ئىنتايىن ئاددىي سايمانلاردىن پايدىلىنىپ توننا - توننا رۇدىلارنى بىر تەرەپ قىلغانىدى. ئۇلار چوڭ ئىدىشتا رۇدىلارنى ئېرىتىپ، تۆمۈر قازاندا ئېرىتمىنى ھورلاندۇرغان، كۈنلەپ - كۈنلەپ كۆپ مىقداردىكى غىدىقلىغۇچى ۋە چىرىتكۈچى تۇز كىسلاتاسى، سۇلفات كىسلاتاسى، ئاممونىي گىدروكسىد، شۇنداقلا سېسىق (پالاق) تۇخۇم پۇرىقى چىقىپ تۇرغان زەھەرلىك گاز − ھىدروگېن سۇلفىد بىلەن ھەپىلىشەتتى. كيۇرى خانىم كېيىن بۇ بىر بۆلەك «قەھرىمانلىق مەزگىل» نى ئەسلەپ مۇنداق دېگەن: «مەن بىر قېتىمدا20 كىلوگرام ماتېرىيالنى تاۋلىدىم، نەتىجىدە، كىچىككىنە كەپە تىندۇرما ماددا ۋە ئېرىتمىلەر قاچىلانغان چوڭ قۇتىلار بىلەن تولۇپ كەتتى، قاچىلارنى يۆتكەش، ئېرىتمىلەرنى تۆكۈش، قازاندا قايناۋاتقان ماتېرىياللارنى نەچچە سائەتلەپ توختىماستىن قوچۇپ ئېرىتىشلەر بولسا ھەقىقەتەن كىشىنى ئىنتايىن چارچىتىدىغان بىر خىل خىزمەت ئىدى.» رادىينىڭ بايقىلىشى رادىئوئاكتىپلىق ھادىسىلەرگە بولغان تەتقىقاتنى ئىلگىرى سۈرۈپ،19 - ئەسىردىكى بەزى ئەنئەنىۋى ئىلمىي نۇقتئىنەزەرلەرنى تەۋرىتىپ قويدى، شۇڭلاشقا رادىي كىشىلەر تەرىپىدىن «زامانىمىزنىڭ ئۇلۇغ ئىنقىلابچىسى» دەپ نام ئالدى..[1]

  • مەنبەلەر

مەنبەلەر


'يانتۇ خەت'==ئېلېمېنتلار دەۋرىي جەدۋىلى==

 →
 ↓
1
H

2
He
3
Li
4
Be

5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
11
Na
12
Mg

13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
19
K
20
Ca
21
Sc
22
Ti
23
V
24
Cr
25
Mn
26
Fe
27
Co
28
Ni
29
Cu
30
Zn
31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
37
Rb
38
Sr
39
Y
40
Zr
41
Nb
42
Mo
43
Tc
44
Ru
45
Rh
46
Pd
47
Ag
48
Cd
49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
55
Cs
56
Ba
*
72
Hf
73
Ta
74
W
75
Re
76
Os
77
Ir
78
Pt
79
Au
80
Hg
81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn
87
 Fr
88
Ra
**
104
Rf
105
Db
106
Sg
107
Bh
108
Hs
109
Mt
110
Ds
111
Rg
112
Cn
113
Uut
114
Fl
115
Uup
116
Lv
117
Uus
118
Uuo

* لانتان سىستېمىسىدىكى ئېلېمېنتلار 57
La
58
Ce
59
Pr
60
Nd
61
Pm
62
Sm
63
Eu
64
Gd
65
Tb
66
Dy
67
Ho
68
Er
69
Tm
70
Yb
71
Lu
** ئاكتىنىدلار 89
Ac
90
Th
91
Pa
92
U
93
Np
94
Pu
95
Am
96
Cm
97
Bk
98
Cf
99
Es
100
Fm
101
Md
102
No
103
Lr
Other Languages
Afrikaans: Radium
Alemannisch: Radium
አማርኛ: ራዲየም
aragonés: Radio (elemento)
العربية: راديوم
مصرى: راديوم
asturianu: Radiu (elementu)
azərbaycanca: Radium
تۆرکجه: رادیوم
беларуская: Радый
беларуская (тарашкевіца)‎: Рад (элемэнт)
български: Радий
भोजपुरी: रेडियम
বাংলা: রেডিয়াম
བོད་ཡིག: རེ་ཌིམ།
brezhoneg: Radiom
bosanski: Radij
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lòi (gĭng-sṳ̆k)
Cebuano: Radyo
کوردی: ڕادیۆم
corsu: Radiu
čeština: Radium
Чӑвашла: Ради
Cymraeg: Radiwm
dansk: Radium
Deutsch: Radium
Ελληνικά: Ράδιο
English: Radium
Esperanto: Radiumo
eesti: Raadium
euskara: Radio
فارسی: رادیم
suomi: Radium
føroyskt: Radium
français: Radium
Nordfriisk: Raadium
furlan: Radi
Gaeilge: Raidiam
贛語:
Gàidhlig: Radium
ગુજરાતી: રેડિયમ
Gaelg: Raadjum
客家語/Hak-kâ-ngî: Radium
עברית: רדיום
हिन्दी: रेडियम
Fiji Hindi: Radium
hrvatski: Radij
Kreyòl ayisyen: Radyòm
magyar: Rádium
հայերեն: Ռադիում
interlingua: Radium
Bahasa Indonesia: Radium
Ido: Radiumo
íslenska: Radín
日本語: ラジウム
la .lojban.: dircyjinme
Basa Jawa: Radium
ქართული: რადიუმი
Kabɩyɛ: Radɩyɔm
қазақша: Радий
한국어: 라듐
kurdî: Radyûm
коми: Радий
Кыргызча: Радий
Latina: Radium
Lëtzebuergesch: Radium
Limburgs: Radium
lietuvių: Radis
latviešu: Rādijs
Māori: Konuruke
Baso Minangkabau: Radium
македонски: Радиум
മലയാളം: റേഡിയം
монгол: Ради
मराठी: रेडियम
кырык мары: Радий
Bahasa Melayu: Radium
မြန်မာဘာသာ: ရေဒီယမ်
Plattdüütsch: Radium
नेपाली: रेडियम
नेपाल भाषा: रेडियम
Nederlands: Radium
norsk nynorsk: Radium
norsk: Radium
occitan: Radi
ଓଡ଼ିଆ: ରେଡ଼ିଅମ
ਪੰਜਾਬੀ: ਰੇਡੀਅਮ
पालि: रेडियम
Piemontèis: Radio (element)
پنجابی: ریڈیم
Runa Simi: Radyu q'illay
română: Radiu
armãneashti: Radiu
русский: Радий
संस्कृतम्: रेडियम
саха тыла: Радиум
Scots: Radium
srpskohrvatski / српскохрватски: Radijum
Simple English: Radium
slovenčina: Rádium
slovenščina: Radij
Soomaaliga: Raadhiyaam
shqip: Radiumi
српски / srpski: Радијум
Seeltersk: Radium
svenska: Radium
Kiswahili: Radi (elementi)
தமிழ்: ரேடியம்
తెలుగు: రేడియం
Türkçe: Radyum
татарча/tatarça: Радий
українська: Радій
اردو: ریڈیم
oʻzbekcha/ўзбекча: Radiy
vepsän kel’: Radii
Tiếng Việt: Radi
хальмг: Радиум
ייִדיש: ראדיום
Yorùbá: Radiomu
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Radium
粵語: