Җир

Җир Earth symbol.svg
NASA Earth America 2002.jpg
Earth Eastern Hemisphere.jpg
Орбиталь үзенчәлекләре
Перигелий

147 098 290 км
0,98329134 а. б.

Афелий

152 098 232 км
1,01671388 а. б.

Зур ярымкүчәр (a)

149 598 261 км
1,00000261 а. б.

Орбитаның эксцентриситеты (e)

0,01671123

Әйләнешнең сидерик чоры

365,256366004 көн
365 көн 6 сәг. 9 мин. 10 сек.

Орбиталь тизлек (v)

29,783 км/c
107 218 км/сәг

Уртача аномалия (Mo)

357,51716°

Авышу (i)

7,155° кояш экваторына карата,
1,57869° инвариант өслегенә карата

Периастр озынлыгы

348,73936°

Периүзәк аргументы (ω)

114,20783°

Нәрсәнең иярчене

Кояш

Иярченнәре

1 (Ай), 8300+ ясалма[1]

Физик үзенчәлекләре
Поляр тыгызлану

0,0033528

Экваториаль радиус

6378,1 км

Поляр радиус

6356,8 км

Уртача радиус

6371,0 км

Зур түгәрәк әйләнәсе

40 075,017 км экватор буенча[2]
40 007,86 км меридиан буенча[3]

Өслекнең мәйданы (S)

510 072 000 км²[4]
148 940 000 км² коры җир (29,2 %)
361 132 000 км² су өслеге (70,8 %)

Күләм (V)

10,8321×1011 км³

Масса (m)

5,9726×1024 кг (3×10-6 M)

Уртача тыгызлык (ρ)

5,5153 г/см³

Экваторда ирекле төшү тизләнеше (g)

9,780327 м/с² (0,99732 g)

Беренче галәми тизлек (v1)

7,91 км/с

Икенче галәми тизлек (v2)

11,186 км/с

Экваториаль әйләнү тизлеге

1674,4 км/сәг (465,1 м/с)

Әйләнү периоды (T)

0,99726968 тәүлек
(23h 56m 4,100s) — сидерик әйләнү периоды,
24 сәг — кояш тәүлегенең уртача озынлыгы.

Күчәр авышы

23°26’21",4119

Альбедо

0,306 Бонд
0,367 Геометрик

Температура
 
мин.урт.макс.
Цельсий
−91,2 °C[5]14 °C[6]56,7 °C[7][8]
Кельвин
184 K287,2 К329,9 К
Атмосфера
Составы:
78,08 % — азот (N2)
20,95 % — әче тудыргыч (O2)
0,93 % — аргон (Ar)
0,039 % — углерод диоксиды (СO2)[9]
Якынча 1 % су пары
климатка карап
Викимәгълүматта булган чыганаклар

Җир (лат. Terra) — Кояш системасына кергән планета. Кояштан соң өченче планета. Диаметры, массасы һәм тыгызлыгы буенча Җирсыман планеталар арасында иң зуры.

ССРБ почта маркасы, 1969 ел

Ешрак Җир яки Җир шары исемнәре белән телгә алына. Бүген кешеләргә мәгълүм булган Кояш системасының һәм Бөтен Галәмнең тереклек яши торган бердәнбер планетасы (күк җисеме).

Фәнни мәгълүматлар буенча, Җир Кояш томанлыгыннан якынча 4,54 млрд ел элек барлыкка килгән. Үзенең бердәнбер табигый иярчене — Ай барлыкка килә. Җирдә тереклек якынча 3,5 млрд ел элек барлыкка килгән. Планетаны 70,8 %-ка Дөнья океаны алып тора. Башка өлешен кыйтгалар һәм утраулар тәшкил итә. Тереклек өчен кирәкле сыекча су Кояш системасының башка планеталарында юк. Җирнең эчке өлкәләре шактый активлы һәм калын, чагыштырмача каты каттан — мантиядән, аның астындагы тышкы сыек төштән һәм эчке каты тимер төшеннән гыйбарәт.

Җир башка галәми җисемнәр белән, Кояш һәм Ай шул исәптән, үзара тәэсир итә (тарту көчләре белән тарттыра). Җир Кояш тирәсендә әйләнә һәм 365,26 көн эчендә әйләнеп чыга. Бу вакыт аралыгы — сидерик ел, ул 365,26 кояш тәүлегенә тигез. Җирнең әйләнү күчәре аның орбита яссылыкка карата 23,4°-ка авыша. Моннан сәбәпле планета өслегендә бер тропик ел (365,26 кояш тәүлеге) эчендә фасыл үзгәрешләре булалар.

  • Искәрмәләр

Искәрмәләр

  1. US Space Command. Reentry Assessment — US Space Command Fact Sheet. SpaceRef Interactive (March 1, 2001). 2011 елның 7 май көнендә тикшерелгән. 2013 елның 19 гыйнвар көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  2. World Geodetic System (WGS-84). Available online from National Geospatial-Intelligence Agency.
  3. How WGS 84 defines Earth (October 26, 2010). 2011 елның 29 апрель көнендә тикшерелгән. 2012 елның 15 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  4. Pidwirny, Michael (2006-02-02). «Surface area of our planet covered by oceans and continents. (Table 8o-1)». Проверено 2007-11-26.
  5. В Антарктиде зафиксирована рекордно низкая температура — Рамблер-Новости
  6. Global average temperature may hit record level in 2010, BBC Online (2009-12-10). Тикшерелде 22 апрель 2010.
  7. World: Highest Temperature. WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. 2010 елның 7 август көнендә тикшерелгән. 2012 елның 4 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  8. Долина Смерти признана самым жарким местом в мире
  9. Trends in Atmospheric Carbon Dioxide. Earth System Research Laboratory. 2013 елның 19 гыйнвар көнендә төп чыганагыннан архивланган.
Other Languages
Аҧсшәа: Адгьыл
Acèh: Bumoë
адыгабзэ: ЧIыгу
Afrikaans: Aarde
Alemannisch: Erde
አማርኛ: መሬት
aragonés: Tierra
Ænglisc: Eorðe
العربية: الأرض
ܐܪܡܝܐ: ܐܪܥܐ
مصرى: الارض
অসমীয়া: পৃথিৱী
asturianu: Tierra
Atikamekw: Aski
Aymar aru: Aka pacha
azərbaycanca: Yer
تۆرکجه: یئر
башҡортса: Ер
Boarisch: Eadn
žemaitėška: Žemė
Bikol Central: Kinaban
беларуская: Зямля (планета)
беларуская (тарашкевіца)‎: Зямля
български: Земя
भोजपुरी: पृथ्वी
Bahasa Banjar: Bumi
বাংলা: পৃথিবী
བོད་ཡིག: སའི་གོ་ལ།
буряад: Дэлхэй
català: Terra
Chavacano de Zamboanga: Tierra
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dê-giù
нохчийн: Дуьне
ᏣᎳᎩ: ᎡᎶᎯ
کوردی: زەوی
qırımtatarca: Dünya
čeština: Země
kaszëbsczi: Zemia
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Ꙁємлꙗ
Чӑвашла: Çĕр (планета)
Cymraeg: Y Ddaear
dansk: Jorden
Deutsch: Erde
Zazaki: Dınya
dolnoserbski: Zemja
डोटेली: पृथ्वी
ދިވެހިބަސް: ބިން
Ελληνικά: Γη
emiliàn e rumagnòl: Tèra
English: Earth
Esperanto: Tero
español: Tierra
eesti: Maa
euskara: Lurra
estremeñu: Tierra
فارسی: زمین
suomi: Maa
føroyskt: Jørðin
français: Terre
arpetan: Tèrra
Nordfriisk: Jard
furlan: Tiere
Frysk: Ierde
Gaeilge: An Domhan
贛語: 地球
galego: Terra
Avañe'ẽ: Yvy
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: धर्तरी
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌰𐌹𐍂𐌸𐌰
ગુજરાતી: પૃથ્વી
Gaelg: Yn Dowan
Hausa: Duniya
客家語/Hak-kâ-ngî: Thi-khiù
Hawaiʻi: Honua
עברית: כדור הארץ
हिन्दी: पृथ्वी
Fiji Hindi: Dunia
hrvatski: Zemlja
hornjoserbsce: Zemja
Kreyòl ayisyen: Latè
magyar: Föld
հայերեն: Երկիր
interlingua: Terra
Bahasa Indonesia: Bumi
Interlingue: Terra
Igbo: Àlà
ГӀалгӀай: Лаьтта
Ido: Tero
íslenska: Jörðin
italiano: Terra
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓄᓇ
日本語: 地球
Patois: Oert
la .lojban.: terdi
Basa Jawa: Bumi
ქართული: დედამიწა
Qaraqalpaqsha: Jer
Taqbaylit: Akal
Kabɩyɛ: Tɛtʋ
Kongo: Ntoto
Gĩkũyũ: Thĩ
қазақша: Жер
kalaallisut: Nunarsuaq
ភាសាខ្មែរ: ផែនដី
ಕನ್ನಡ: ಭೂಮಿ
한국어: 지구
Перем Коми: Мушар
къарачай-малкъар: Джер
Ripoarisch: Ääd (Planeet)
kurdî: Erd
коми: Му
kernowek: Dor
Кыргызча: Жер
Ladino: Tierra
Lëtzebuergesch: Äerd
Lingua Franca Nova: Tera
Luganda: Ensi
Limburgs: Eerd
Ligure: Tæra
lumbaart: Tera
lingála: Mabelé
ລາວ: ໂລກ
لۊری شومالی: جأهوٙن
lietuvių: Žemė
latgaļu: Zeme
latviešu: Zeme
मैथिली: पृथ्वी
Basa Banyumasan: Bumi
Malagasy: Tany
олык марий: Мланде (планет)
Māori: Whenua
Baso Minangkabau: Bumi
македонски: Земја (планета)
മലയാളം: ഭൂമി
монгол: Дэлхий
मराठी: पृथ्वी
кырык мары: Мӱлӓндӹ (планета)
Bahasa Melayu: Bumi
Malti: Art
Mirandés: Tierra
မြန်မာဘာသာ: ကမ္ဘာဂြိုဟ်
مازِرونی: زمین
Dorerin Naoero: Eb
Nāhuatl: Tlalticpactli
Napulitano: Terra
Plattdüütsch: Eer
Nedersaksies: Eerde
नेपाली: पृथ्वी
नेपाल भाषा: बँग्वारा
Nederlands: Aarde (planeet)
norsk nynorsk: Jorda
norsk: Jorden
Novial: Tere
Nouormand: Tèrre
Sesotho sa Leboa: Lefase
Diné bizaad: Nahasdzáán
occitan: Tèrra
ଓଡ଼ିଆ: ପୃଥିବୀ
Ирон: Зæхх
ਪੰਜਾਬੀ: ਧਰਤੀ
Kapampangan: Yatu
Papiamentu: Tera
Picard: Tière
Pälzisch: Erde
Norfuk / Pitkern: Erth
polski: Ziemia
Piemontèis: Tèra (pianeta)
پنجابی: زمین
پښتو: ځمکه
português: Terra
Runa Simi: Tiksimuyu
rumantsch: Terra
Romani: Phuv
română: Pământ
armãneashti: Locu
русский: Земля
русиньскый: Земля (планета)
Kinyarwanda: Isi
संस्कृतम्: पृथ्वी
саха тыла: Сир
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱫᱷᱟ.ᱨᱛᱤ
sardu: Terra
sicilianu: Terra (pianeta)
Scots: Yird
سنڌي: زمين
davvisámegiella: Eana
srpskohrvatski / српскохрватски: Zemlja
සිංහල: මහ පොළොව
Simple English: Earth
slovenčina: Zem
slovenščina: Zemlja
chiShona: Rinopasi
Soomaaliga: Dhul
shqip: Toka
српски / srpski: Земља
Sesotho: Lefatshe
Seeltersk: Äide
Basa Sunda: Marcapada
svenska: Jorden
Kiswahili: Dunia
ślůnski: Źymja
தமிழ்: புவி
ತುಳು: ಭೂಮಿ
తెలుగు: భూమి
tetun: Rai
тоҷикӣ: Замин
Türkmençe: Ýer
Tagalog: Daigdig
Tok Pisin: Giraun
Türkçe: Dünya
Xitsonga: Misava
тыва дыл: Чер
удмурт: Музъем
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: يەر شارى
українська: Земля
اردو: زمین
oʻzbekcha/ўзбекча: Yer
vèneto: Tera
vepsän kel’: Ma
Tiếng Việt: Trái Đất
West-Vlams: Eirde (planete)
Volapük: Tal
walon: Daegne
Winaray: Kalibotan
Wolof: Suuf
吴语: 地球
хальмг: Делкә һариг
მარგალური: დიხაუჩა
ייִדיש: ערד-פלאנעט
Yorùbá: Ayé
Vahcuengh: Giuznamh
Zeêuws: Aerde
中文: 地球
文言: 坤輿
Bân-lâm-gú: Tē-kiû
粵語: 地球
isiZulu: Umhlaba