Электр корылмасы

  Просмотр этого шаблона  Классик электродинамика
VFPt Solenoid correct2.svg
Электр · Магнетизм
Шулай ук карагыз: Портал:Физика

Эле́ктр корылмасы яки электр коргысы [1] – җисемнең электр кыры чыганагы булу һәм электромагнит тәэсир итешүләрендә катнашу мөмкинлеге бирүче үзлеге. Корылма микъдар характеристикасы булып тора. СИда корылманың үлчәү берәмлегекулон. Корылма беренче тапкыр 1785 елда Кулон законында кертелә. Бер кулонлы корылма бик зур: әгәр вакуумда ике корылма (q1=q2=1Кл) 1 м ераклыкта урнашса, алар үзара 9×109 H көч белән тәэсир итешерләр иде.


Йомык системаның [2] электр корылмасы вакыт үтү белән саклана һәм квантлана – элементар электр корылмасына кабатлы үзгәрә. Коргының саклану кануны – физиканың төп законнарыннан берсе.

Электр корылмасы зурлыгы (яки, электр коргысы) – уңай һәм тискәре тамгага ия булырга мөмкин, коргы йөртүчеләрнең һәм корылган кисәкчекләрнең микъдари характеристикасы.

Электр корылмасының билгеле йөртүчеләре булып электр корылган элементар кисәкчекләрэлектрон (бер тискәре элементар электр корылмасы), протон (бер уңай элементар корылма) һәм башка азрак таралган кисәкчекләр. Электрон корылмасы −1,602176487(40)×10−19 Кл. Тулаем алганда, табигатьтә уңай һәм тискәре корылмалар саны бер үк. Атом һәм молекулаларның корылмалар суммасы нульгә тигез, ә уңай һәм тискәре ионнарның коргылары каты җисемнәрнең кристаллик рәшәткәләре бүлекләрендә үзара компенсацияләнгән.

Тарих

1729 елда Шарль Дюфе ике төрле корылма булганлыгын ачыклый. Беренчесе пыяла белән ефәк, икенчесе сумала белән йон ышкылганда барлыкка килә. Шуңа күрә Дюфе бу корылмаларны «пыяла» һәм «сумала» корылмалары дип атый. Уңай һәм тискәре коргылар атамаларын Бенджамин Франклин кертә.

Other Languages
አማርኛ: ቻርጅ
asturianu: Carga llétrica
беларуская: Электрычны зарад
беларуская (тарашкевіца)‎: Электрычны зарад
Esperanto: Elektra ŝargo
Nordfriisk: Elektrisk lääs
贛語:
interlingua: Carga electric
Bahasa Indonesia: Muatan listrik
íslenska: Rafhleðsla
日本語: 電荷
ქართული: მუხტი
Qaraqalpaqsha: Elektrik zaryadı
ភាសាខ្មែរ: បន្ទុកអគ្គីសនី
한국어: 전하
lietuvių: Elektros krūvis
олык марий: Тулэҥер татыл
македонски: Електричен набој
Bahasa Melayu: Cas elektrik
مازِرونی: الکتریکی بار
Nederlands: Elektrische lading
norsk nynorsk: Elektrisk ladning
ਪੰਜਾਬੀ: ਬਿਜਲਈ ਚਾਰਜ
پنجابی: برقی چارج
português: Carga elétrica
srpskohrvatski / српскохрватски: Električni naboj
Simple English: Electric charge
slovenčina: Elektrický náboj
slovenščina: Električni naboj
Soomaaliga: Saldanab
српски / srpski: Наелектрисање
Basa Sunda: Muatan listrik
Kiswahili: Chaji ya umeme
Türkmençe: Elektrik zarýady
українська: Електричний заряд
اردو: برقی بار
Tiếng Việt: Điện tích
Wolof: Yanu mbëj
中文: 電荷
Bân-lâm-gú: Tiān-o
粵語: 電荷