Сыер
English: Cattle

Сыер
Koe in weiland bij Gorssel.JPG
Фәнни классификация
Халыкара фәнни атамасы

Bos taurus taurus Linnaeus, 1758

Яшәү урыны
рәсем
Commons-logo.svg
Викиҗыентыкта
Сурәт
183838
9913
Үрнәк: Карау • •

Сыер (лат. Bos taurus taurus) — тактояклы, күшәүче кыргый үгезнең (Bos taurus) кулга ияләштерелгән астөре. Ит, сөт һәм тиреләре өчен үрчетелә.

Сыерның бабалары зур мөгезле, эре гәүдәле кыргый турлар булган. Моннан 8 мең еллар элек аларны кулга ияләштерә башлаганнар. Кыргый үгезләрне Урта гасырларда ук үтереп бетергәннәр. Соңгысы 1627 елда Пүлшә территориясендә юк ителә.

Башта сыерларны итләре һәм тиреләре очен үрчеткәннәр. Аннан, үгезләрне җигеп, җир сөргәннәр һәм авыр йөкләрне ташыганнар. Аннары сыерларны савып, алардан туклыклы һәм тәмле сөт ала башлаганнар. Күбрәк ит һәм сөт алу максаты белән кеше, озак вакытлар дәвамында күп көч куеп, сыерларның төрле токымнарын чыгарган. Бүгенге көндә мөгезле эре терлекнең 800 гә кадәр токымы бар дип исәпләнә. Хәзерге вакытта, кайсы продуктны күбрәк бирүенә карап, аларны сөт, ит-сөт һәм ит токымнарына бүлеп йөртәләр.[1]

Татарстанда сөт өчен үрчетелә төрган сыерларның күбесе Холмогор һәм аклы-каралы чуар токымлы. Бу сыерлар бер елга 3–5 мең литр сөт бирә. Хәзер елына 20 мең литр сөт бирә төрган рекордсмен сыерлар да бар. Сөтнең күплеге һәм сыйфаты сыерның нәрсә ашаганына һәм күпме ашаганына бәйле. Азыкның тәмле булуы да, сыерның күп су эчүе дә бик мөһим. Сыер яратып ашый төрган үлән азык авыр эшкәртелә. Сыер, ашаган азыгын кире чыгарып, аны өзаклап чәйни, ваклый, икенче төрле итеп әйткәндә, күши. Шуңа күрә аны күшәүче хайван дип йөртәләр дә.[2]

Индуслар күп гасырлар буена аларны изге хайван дип саный. Бу илдә сыер анага тиңләнә, байлык һәм изгелек символы булып санала, муллык һәм чисталыкны чагылдыра. Кайчандыр бу илдә сыер үтергән кешене хәтта үлем җәзасына тарттырганнар. Бүгенге заманда кануннар ул кадәр катгый түгел-түгеллеккә, ләкин бу малга зыян салган өчен төрмәгә эләгергә мөмкин.

Сыерлар, транспорт хәрәкәтенә бик нык комачаулап, кала урамнары буйлап үзләре теләгәнчә иркенләп йөри, һәм аларга бөтен җирдә аерым зур хөрмәт күрсәтелә. Һиндстанда иртәнге ашка кадәр сыер малын сыйлый алсаң, көнең уңышлы булачак дип ышаналар. Кызларга күзләрең сыерныкы кебек дип әйтү иң зур мактау сүзләре дип санала.[3]

Моны да карагыз

Other Languages
Acèh: Leumo
Afrikaans: Bees
Alemannisch: Hausrind
አማርኛ: ላም
aragonés: Bos taurus
Ænglisc: Hriðer
العربية: بقرة
অসমীয়া: গৰু
Atikamekw: Toro
авар: ГӀака
azərbaycanca: İnək
تۆرکجه: اینک
башҡортса: Һыйыр
Bali: Sampi
žemaitėška: Karvė
Bikol Central: Baka
беларуская: Карова
беларуская (тарашкевіца)‎: Карова
български: Домашно говедо
भोजपुरी: गाइ
Banjar: Sapi
bamanankan: Misi
বাংলা: গরু
བོད་ཡིག: གླང་གོག་
brezhoneg: Bos taurus
bosanski: Domaće govedo
буряад: Үхэр
català: Bou
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ngù
нохчийн: Етт
Cebuano: Bos taurus
ᏣᎳᎩ: ᏩᎧ
کوردی: مانگا
corsu: Vacca
čeština: Tur domácí
Cymraeg: Buwch
dansk: Tamkvæg
Deutsch: Hausrind
Thuɔŋjäŋ: Ɣɔ̈k
Zazaki: Naxır
डोटेली: गाई
Ελληνικά: Βους ο ταύρος
emiliàn e rumagnòl:
English: Cattle
Esperanto: Bovo
eesti: Veis
euskara: Behi
estremeñu: Bos taurus
فارسی: گاو
suomi: Nauta
Võro: Tõbras
føroyskt: Neyt
français: Bos taurus
Nordfriisk: Beest
Gaeilge:
Gàidhlig:
galego: Vaca
گیلکی: گاب
Bahasa Hulontalo: Sapi
עברית: בקר הבית
हिन्दी: गाय
hrvatski: Domaće govedo
hornjoserbsce: Howjado
Kreyòl ayisyen: Vach
magyar: Szarvasmarha
հայերեն: Կով
Արեւմտահայերէն: Կով
Bahasa Indonesia: Sapi
Iñupiak: Immulivik
Ilokano: Baka
ГӀалгӀай: Етт
Ido: Bovo
íslenska: Nautgripur
italiano: Bos taurus
日本語: ウシ
Patois: Kiakl
Jawa: Sapi
ქართული: ძროხა
Taqbaylit: Tafunast
қазақша: Сиыр
ಕನ್ನಡ: ದನ
한국어:
kernowek: Bugh
Кыргызча: Уй
Latina: Bos taurus
Lëtzebuergesch: Rand
лакку: Оьл
лезги: Кал
Lingua Franca Nova: Bove
Limburgs: Kooj
Ligure: Bos Taurus
lumbaart: Bos taurus
ລາວ: ງົວ
lietuvių: Naminis jautis
latviešu: Liellops
мокшень: Тракс
Minangkabau: Jawi
македонски: Домашно говедо
മലയാളം: പശു
मराठी: गाय
кырык мары: Ышкал
Bahasa Melayu: Lembu
Mirandés: Baca
မြန်မာဘာသာ: နွား
Nāhuatl: Cuacuahueh
Plattdüütsch: Rindveeh
नेपाली: गाई
नेपाल भाषा: सा (प्राणी)
Nederlands: Rund
norsk nynorsk: Storfe
norsk: Storfe
Nouormand: Bœu
Diné bizaad: Béégashii
occitan: Bos taurus
ଓଡ଼ିଆ: ଗାଈ
Deitsch: Kuh
پنجابی: گاں
português: Bos taurus
Runa Simi: Waaka
română: Vacă
armãneashti: Vacâ
tarandíne: Uéve
русский: Корова
русиньскый: Корова
Kinyarwanda: Inka
संस्कृतम्: गौः
саха тыла: Ынах
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱜᱟᱹᱭ
sardu: Bàca
sicilianu: Bos taurus
Scots: Kye
سنڌي: ڳئون
srpskohrvatski / српскохрватски: Domaće govedo
සිංහල: ගවයා
Simple English: Cattle
slovenčina: Tur domáci
slovenščina: Domače govedo
chiShona: Mhou (yemombe)
Soomaaliga: Lo'
shqip: Lopa
српски / srpski: Domaće govedo
Sranantongo: Kawmeti
Sunda: Sapi
svenska: Nötkreatur
Kiswahili: Ng'ombe
தமிழ்: மாடு
ತುಳು: ಪೆತ್ತ
తెలుగు: పశువు
тоҷикӣ: Гов
ไทย: วัว
Tagalog: Baka
Türkçe: Sığır
chiTumbuka: Ng’ombe
тыва дыл: Инек
українська: Корова
اردو: گائے
oʻzbekcha/ўзбекча: Sigir
vèneto: Vaca
vepsän kel’: Lehm
Tiếng Việt: Bò nhà
West-Vlams: Runders
Volapük: Kun
Winaray: Baka
吴语: 家牛
isiXhosa: Yenkomo
ייִדיש: אקס
Vahcuengh: Cwz
中文: 家牛
Bân-lâm-gú: Au-chiu gû
粵語: