Ndzhavuko

ncino wa Vatsonga.
Vukhongeri na vuvatli iswilo swa nkoka eka ndhzavuko wa vanhu.

Ndzhavuko (kusuka eka Xilatini cultura ri tekiwa e ka colere, leswi vulaka "ku hlakulela") [1] hi ku angarha ri hlamusela maendlele ya swilo ya vanhu na nkonka wa swiendlo sweleswo. Mindzhavuko yinga twisisiwa ta ni hi "nhlengelo wa mimfungo na tinhlamuselo ta mafambisele ya swilo kumbe swi enldo leswi tolovelekeke" [2]

Ndzhavuko wu nga ha hlamuseriwa tanihi ndlela ya vutomi kuhlanganisa vuqambhi, kupfumela na tindzhawu ta vuleteri ta rixaka kunga swilo leswi hundziseriwaka kusuka eka xitukulwana na xitukulwana. Ndzhavuko wu vuriwa "Ndlela ya vutomi ya vanhu hi xitalo." [3] tanihileswi sweleswo swi hlanganisaka matikhomele, swi ambalo, ririmi, vukhongeri, swi henwa, na mikhuva leyi tolovelekeke.

Masungulo ya Ndzhavuko

Matirhiselo ya masiku lawa ya riviti "ndzhavuko" matshegeriwe eka riviti leri ari tirhisiwa hi Murhoma wa Khale kunga Cicero eka matsalwa ya yena lamange Tusculanae Disputationes, laha atsaleke hi ku hlakulela muya-xiviri kumbe "cultura animi", [4] hi kutirhisa xifananisi xa Vurimi leswaku a hlamusela ku akeka ka moya-xiviri hi nhlamusela ya filosofi, naswona u twisese leswaku ndhzavuko inhluvuko wa le henhla wa vanhu. Samuel Pufendorf uyise xifananisi lexi emahlweni a xitirhisa e mahanyelweni ya namunthla, laha mongo wa nhlamusela wa yena hi ta ndzhavuko wuyelanaka, kambe wunga ha xongeteli leswaku Filosofi iku helela ka munhu ka ntumbuluko. Matirhisele ya yena na ya lava vateke endzhaku ka yena "makombetela eka tindlela hinkwato leti vanhu va koteke ha tona ku hluvuka eka mahanyele ya khale ya vuharhi, ivi vatirhisa vuthlarhi bya vona leswaku vava vanhu hikuhelela". [5]

N'wa ta Filosofi Edward S. Casey (1996) wahlamusela: "Rito ndzhavuko rivula "ndzhawu leyi hlakuriweke" hikuya hi xinghezi xale xikarhi, naswona rito leri rikumeka nale ka xiLatini colere, "kutikhoma, kukhatalela, kuhlakula, kugandzela" na cultus, "ntsombano, ngopfungopfu wa vukhongeri." Kulandza ndzhavuko, iku teka vundhzawu lebyi hlohloteriwaka ngopfu hi ndhzavuko leswaku uwu khatalela — ubyarha vutihlamuleri hi wona naswona uwu khatalela hahombe." [6]

Velkley uhlamusela Ndzhavuko, aku:

... ekusunguleni awu hlamusela kuhlakulela moya-xiviri kumbe miehleketo, kambe wu kume hlamuselo wa sweswi eka matsalwa ya lembe-xidzana ra khume-nhungu (18) ya vatsari va ma Jarimani, lava ava xopaxopa matsalwa ya Rousseau lawa ama sola " ximanje-manje vutshunxeki na malembe ya rivoningo". Hiswona leswi vangelaka kuhambana exikarhi ka "ndhzavuko" na " nhluvuko", na hambiloko kuhambana loku kunga hlamuseriwi hi kukongoma.

Other Languages
Afrikaans: Kultuur
Alemannisch: Kultur
አማርኛ: ባሕል
aragonés: Cultura
العربية: ثقافة
ܐܪܡܝܐ: ܡܪܕܘܬܐ
مصرى: ثقافه
অসমীয়া: সংস্কৃতি
asturianu: Cultura
Aymar aru: Yati
azərbaycanca: Mədəniyyət
башҡортса: Мәҙәниәт
Boarisch: Kuitua
žemaitėška: Koltūra
беларуская: Культура
беларуская (тарашкевіца)‎: Культура
български: Култура
भोजपुरी: संस्कृति
বাংলা: সংস্কৃতি
བོད་ཡིག: རིག་གནས།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সংস্কৃতি
brezhoneg: Sevenadur
bosanski: Kultura
буряад: Соёл
català: Cultura
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ùng-huá
Cebuano: Kultura
Chamoru: Kuttura
کوردی: چاند
čeština: Kultura
kaszëbsczi: Kùltura
Чӑвашла: Культура
Cymraeg: Diwylliant
dansk: Kultur
Deutsch: Kultur
ދިވެހިބަސް: ސަގާފަތު
Ελληνικά: Κουλτούρα
English: Culture
Esperanto: Kulturo
español: Cultura
eesti: Kultuur
euskara: Kultura
estremeñu: Coltura
فارسی: فرهنگ
suomi: Kulttuuri
Võro: Kultuur
français: Culture
Nordfriisk: Kultuur
furlan: Culture
Frysk: Kultuer
Gaeilge: Cultúr
galego: Cultura
Avañe'ẽ: Arandupy
Gaelg: Cultoor
客家語/Hak-kâ-ngî: Vùn-fa
עברית: תרבות
हिन्दी: संस्कृति
Fiji Hindi: Sanskriti
hrvatski: Kultura
Kreyòl ayisyen: Kilti
magyar: Kultúra
Հայերեն: Մշակույթ
interlingua: Cultura
Bahasa Indonesia: Budaya
Interlingue: Cultura
Ilokano: Kultura
Ido: Kulturo
íslenska: Menning
italiano: Cultura
日本語: 文化
Patois: Kolcha
la .lojban.: kulnu
Basa Jawa: Budaya
ქართული: კულტურა
қазақша: Мәдениет
kalaallisut: Kulturi
ភាសាខ្មែរ: វប្បធម៌
ಕನ್ನಡ: ಸಂಸ್ಕೃತಿ
한국어: 문화
къарачай-малкъар: Культура
कॉशुर / کٲشُر: تَہزیٖب
Kurdî: Çand
Кыргызча: Маданият
Latina: Cultura
Ladino: Kultura
Lëtzebuergesch: Kultur
Limburgs: Cultuur
lietuvių: Kultūra
latviešu: Kultūra
Basa Banyumasan: Budaya
Malagasy: Kolontsaina
олык марий: Тӱвыра
македонски: Култура
മലയാളം: സംസ്കാരം
монгол: Соёл
मराठी: संस्कृती
Bahasa Melayu: Budaya
Malti: Kultura
Mirandés: Cultura
မြန်မာဘာသာ: ယဉ်ကျေးမှု
مازِرونی: فرهنگ
Napulitano: Cultura
Plattdüütsch: Kultur
Nedersaksies: Kultuur
नेपाली: संस्कृति
नेपाल भाषा: तजिलजि
Oshiwambo: Hastangi
Nederlands: Cultuur
norsk nynorsk: Kultur
norsk: Kultur
Novial: Kulture
occitan: Cultura
Livvinkarjala: Kul'tuuru
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੱਭਿਆਚਾਰ
Papiamentu: Kultura
Pälzisch: Kuldur
polski: Kultura
پنجابی: کلچر
پښتو: هڅوب
português: Cultura
Runa Simi: Kawsay saphi
română: Cultură
русский: Культура
русиньскый: Култура
саха тыла: Култуура
sicilianu: Cultura
Scots: Cultur
سنڌي: ثقافت
srpskohrvatski / српскохрватски: Kultura
Simple English: Culture
slovenščina: Kultura
chiShona: Tsika
Soomaaliga: Dhaqan
shqip: Kultura
српски / srpski: Култура
SiSwati: Inhlonipho
Seeltersk: Kultuur
Basa Sunda: Budaya
svenska: Kultur
Kiswahili: Utamaduni
தமிழ்: பண்பாடு
తెలుగు: సంస్కృతి
тоҷикӣ: Фарҳанг
Tagalog: Kalinangan
Türkçe: Kültür
татарча/tatarça: Мәдәният
українська: Культура
اردو: ثقافت
oʻzbekcha/ўзбекча: Madaniyat
vèneto: Cultura
vepsän kel’: Kul'tur
Tiếng Việt: Văn hóa
Winaray: Kultura
吴语: 文化
მარგალური: კულტურა
ייִדיש: קולטור
Yorùbá: Àṣà
Zeêuws: Cultuur
中文: 文化
Bân-lâm-gú: Bûn-hoà
粵語: 文化