Tonga
English: Tonga

Tonga
Pule'anga 'o Tonga (Tongaca)
Kingdom of Tonga (İng.)
Tonga Krallığı
Arma
Slogan
Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa (Tongaca)
God and Tonga are my Inheritance (İng.)
Türkçe:Tanrı ve Tonga benim mirasım
Millî marşKo e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga
Tonga haritadaki konumu
Tonga konumu
Başkent
ve
Nuku'alofa
Resmî dillerTongaca
HükûmetMonarşi
• Kral
VI. Tupou
• Başbakan
Pohiva Tuʻiʻonetoa
• İlan etti
4 Haziran 1970
• Su (%)
4
GSYİH (SAGP)2005 tahminî
• Toplam
817 milyon $ (167)
• Kişi başına
7,984 $ (76)
İGE (2004)0.815
çok yüksek · 55.
Para birimiPa'anga (TOP)
Zaman dilimiUTC+13 (UTC)
Telefon kodu676
İnternet alan adı.to
Tonga'nın konumuTonga haritası

Tonga ya da resmî adı ile Tonga Krallığı, (Tongaca: Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga, İngilizce: Kingdom of Tonga) Büyük Okyanus'ta Polinezya ada öbeği içerisinde yer alan ve coğrafi olarak Okyanusya kıtasına dahil edilen bir ada ülkesidir. Tonga Krallığı adı konulan 172 ada ve mercan adasından (toplamda 177 ada) oluşmakta olup, bu adalardan sadece 36 tanesinde nüfus yaşamaktadır.[1] Tonga aynı zamanda İngiliz Milletler Topluluğunun bir üyesidir. Ülkenin başkenti Nukuʻalofa'dur.

Ülke ismi

Ülkenin ismi daha önceleri batı ülkelerinde Dost Adalar olarak adlandırılmaktaydı. James Cook 1773 yılında bu adaya gerçekleştirdiği ilk ziyaretinden sonra burada gördüğü dostane yaklaşım nedeniyle bu adaya bu ismi vermiştir. Tonga ismi yerel dil olan Tongaca'da güney kelimesini ifade etmektedir.

Coğrafya

Ülkenin kara sınırı bulunmamakta olup, sahip olduğu adaların toplam sahil uzunluğu 419 km'dir. Tonga, Okyanusya kıtasının orta ölçekli ülkelerinden biri konumundadır. Tonga toplamda 747 km² bir yüzölçümüne sahiptir. Tonga takımadaları Fiji'nin doğusunda, Samoa'nın güneyinde ve Yeni Zelanda'nın ise kuzeyinde yer almaktadır.

2014 yılı sonuna kadar 176 adaya sahip olan ülke, 2014 sonu ile 2015 yılı başında bölgede yaşanan volkanik hareketler sonucu Hunga Tonga ile Hunga Ha´apai adaları arasında yeni bir karasal alan oluşması ile 177. adaya sahip olmuştur. Ada Ocak 2015 itibarıyla 2 km'lik bir uzunluğa, 1 km'lik genişliğe ve 100 m'lik yüksekliğe sahip olmuştur.[2]

Ülkenin en yüksek noktasını 1.000 m'lik bir yüksekliğe sahip olan ve Kao adasında bulunan yükseklik oluşturmaktadır. Buradaki yükseklik 1.009 m[3] ile 1.046 m[4] arasında gösterilmektedir.

Tonga sahip olduğu birçok volkanik adası ile birlikte Pasifik ateş çemberi içerisinde yer almaktadır. Tonga'nın doğusunda 10.882 m'lik bir derinliğe sahip olan Tonga Çukuru yer almaktadır. Burada Pasifik levhası her yıl batı yönünde 15 cm ile 24 cm arasında Avustralya levhası'nın altına girerek yitim zonu oluşturmaktadır. Bu bölgede ortalama su derinliği 500 m civarındadır. Bu derece az bir derinliğe sahip olan bölgede çok sayıda mercan adası oluşabilmektedir.

Ada ülkesinin %43,'i tarımsal faaliyetler için kullanılırken, %12,5 ormanlık alan konumundadır.[5]

İklim

Tropikal iklimin etkisi altında olan ülkede, Aralık - Nisan ayları arasında en sıcak günler yaşanmaktadır. Bu süreçte sıcaklıklar 32 °C. Ada ülkesinde ise Mayıs ile Kasım ayları arasında daha serin bir havaya sahip olup, bu süreçte sıcaklıklar 27 °C civarında ölçülmektedir. Ülke genelinde ölçülen en yüksek sıcaklık değeri 35 °C ile 11 Şubat 1979 tarihinde Vava'u adasında, en soğuk gün değeri ise 8,7 °C ile 8 Eylül 1994 tarihinde Fua'amotu kasabasında ölçülmüştür. Ülke genelinde 15 °C ve altında sıcaklık değerleri genelde kurak mevsimde görülmekte olup, burada daha çok ada ülkesinin güneyinde kalan kısımlar etkilenmektedir.[6]

Ülkenin güney kesiminde yer alan adalara, Ekvator çizgisine de yakınlığı ile ilgili olarak yıllık ortalama yağış 1.700 mm ile 2.970 mm aralığındadır.

İdari yapılanma

Tonga toplamda 11 ile (Tongaca: ngaahi vahe) bölünmüş durumdadır. Bu iller yine kendi içerisinde 23 ilçeye (Tongaca: ngaahi vahefonua) ayrılmış konumdadır. Ülkedeki en küçük idari yapılanmayı ise köyler (Tongaca: ngaahi kolo) oluşturmaktadır.

İlYüz ölçümü
(km²)
Nüfus
1986
Nüfus
1996
Nüfus
2006
Nüfus
2011[7]
Merkez şehir
ʻEua87,444.3934.934 artış5.206 artış5.016 azalışʻOhonua
Haʻapai109,988.9198.138 azalış7.570 azalış6.616 azalışPangai
Ongo Niua71,692.3682.018 azalış1.665 azalış1.282 azalışHihifo
Tongatapu260,48[8]63.79466.979 artış72.045 artış76.082 artışNukuʻalofa
Vavaʻu119,0015.17515.595 artış15.075 azalış14.922 azalışNeiafu
Tonga648,5994.64997.784 artış101.991 artış103.252 artışNukuʻalofa

Kaynakça

Dış bağlantılar

Wikimedia Atlas'da TongaWikivoyage-Logo-v3-tr.svg Vikigezgin'de Tonga gezi rehberi

En otros idiomas
Acèh: Tonga
Afrikaans: Tonga
Alemannisch: Tonga
አማርኛ: ቶንጋ
aragonés: Tonga
العربية: تونغا
مصرى: تونجا
asturianu: Tonga
azərbaycanca: Tonqa
تۆرکجه: تونقا
башҡортса: Тонга
Bali: Tonga
žemaitėška: Tuonga
Bikol Central: Tonga
беларуская: Тонга
беларуская (тарашкевіца)‎: Тонга
български: Тонга
Banjar: Tonga
বাংলা: টোঙ্গা
བོད་ཡིག: ཊོང་ག
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: টঙ্গা
brezhoneg: Tonga
bosanski: Tonga
буряад: Тонга
català: Tonga
Chavacano de Zamboanga: Tonga
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tonga
нохчийн: Тонга
Cebuano: Tonga
Tsetsêhestâhese: Tonga
کوردی: تۆنگا
qırımtatarca: Tonga
čeština: Tonga
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Тонга
Cymraeg: Tonga
dansk: Tonga
Deutsch: Tonga
Zazaki: Tonga
dolnoserbski: Tonga
डोटेली: टोङ्गा
ދިވެހިބަސް: ޓޮންގާ
Ελληνικά: Τόνγκα
English: Tonga
Esperanto: Tongo
español: Tonga
eesti: Tonga
euskara: Tonga
estremeñu: Tonga
فارسی: تونگا
suomi: Tonga
Võro: Tonga
Na Vosa Vakaviti: Toga
føroyskt: Tonga
français: Tonga
arpetan: Tonga
Nordfriisk: Tonga
Frysk: Tonga
Gaeilge: Tonga
Gagauz: Tonga
kriyòl gwiyannen: Tonga
Gàidhlig: Tonga
galego: Tonga
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: टोंगा
Gaelg: Yn Tongey
客家語/Hak-kâ-ngî: Tonga
עברית: טונגה
हिन्दी: टोंगा
Fiji Hindi: Tonga
hrvatski: Tonga
hornjoserbsce: Tonga
Kreyòl ayisyen: Tonga
magyar: Tonga
հայերեն: Տոնգա
interlingua: Tonga
Bahasa Indonesia: Tonga
Interlingue: Tonga
Ilokano: Tonga
Ido: Tonga
íslenska: Tonga
italiano: Tonga
日本語: トンガ
Patois: Tongga
Jawa: Tonga
ქართული: ტონგა
Qaraqalpaqsha: Tonga
қазақша: Тонга
ಕನ್ನಡ: ಟೋಂಗಾ
한국어: 통가
kurdî: Tonga
kernowek: Tonga
Кыргызча: Тонга
Latina: Tonga
Lëtzebuergesch: Tonga
Lingua Franca Nova: Tonga
Limburgs: Tonga
Ligure: Tonga
lumbaart: Tonga
lietuvių: Tonga
latviešu: Tonga
македонски: Тонга
മലയാളം: ടോങ്ക
монгол: Тонга
मराठी: टोंगा
кырык мары: Тонга
Bahasa Melayu: Tonga
Malti: Tonga
မြန်မာဘာသာ: တုံဂါနိုင်ငံ
مازِرونی: تونگا
Dorerin Naoero: Tonga
Plattdüütsch: Tonga
Nederlands: Tonga (land)
norsk nynorsk: Tonga
norsk: Tonga
occitan: Tònga
Livvinkarjala: Tonga
Ирон: Тонгæ
ਪੰਜਾਬੀ: ਟੋਂਗਾ
Kapampangan: Tonga
Papiamentu: Tonga
पालि: टोंगा
Norfuk / Pitkern: Tonga
polski: Tonga
Piemontèis: Tònga
پنجابی: ٹونگا
português: Tonga
Runa Simi: Tunqa
rumantsch: Tonga
română: Tonga
русский: Тонга
Kinyarwanda: Tonga
संस्कृतम्: टोंगा
саха тыла: Тонга
sardu: Tonga
sicilianu: Tonga
Scots: Tonga
سنڌي: ٽونگا
davvisámegiella: Tonga
srpskohrvatski / српскохрватски: Tonga
සිංහල: ටොංගා
Simple English: Tonga
slovenčina: Tonga
slovenščina: Tonga
Gagana Samoa: Toga
chiShona: Tonga
shqip: Tonga
српски / srpski: Тонга
Sunda: Tonga
svenska: Tonga
Kiswahili: Tonga
ślůnski: Tůnga
தமிழ்: தொங்கா
тоҷикӣ: Тонга
Türkmençe: Tonga
Tagalog: Tonga
lea faka-Tonga: Tonga
Tok Pisin: Tonga
Xitsonga: Tonga
татарча/tatarça: Тонга
Twi: Tonga
reo tahiti: To’a
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Ton’ga
українська: Тонга
اردو: ٹونگا
oʻzbekcha/ўзбекча: Tonga
vepsän kel’: Tong
Tiếng Việt: Tonga
Volapük: Tonguäns
Winaray: Tonga
Wolof: Tonga
吴语: 湯加
მარგალური: ტონგა
ייִדיש: טאנגא
Yorùbá: Tóngà
Vahcuengh: Tonga
Zeêuws: Tonga
中文: 東加
文言: 東加
Bân-lâm-gú: Tonga
粵語: 湯加