Theodore Roosevelt

Theodore Roosevelt
26. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı
Görev süresi
14 Eylül 1901 - 4 Mart 1909
Başkan YardımcısıCharles W. Fairbanks
Yerine geldiğiWilliam McKinley
Yerine gelenWilliam Howard Taft
20. Amerika Birleşik Devletleri Başkan Yardımcısı
Görev süresi
4 Mart 1901 - 14 Eylül 1901
BaşkanWilliam McKinley
Yerine geldiğiGarret Hobart
Yerine gelenCharles Fairbanks
Kişisel bilgiler
Doğum27 Ekim 1858(1858-10-27)
New York, ABD
Ölüm6 Ocak 1919 (60 yaşında)
Cove Neck, New York, ABD
PartisiCumhuriyetçi
Evlilik(ler)Alice Hathaway Lee (1880-1884)
Edith Kermit Carow (1886-1919)
ÇocuklarıAlice Lee Roosevelt
Theodore Roosevelt III
Kermit Roosevelt
Ethel Carow Roosevelt
Archibald Bulloch Roosevelt
Quentin Roosevelt
Bitirdiği okulHarvard Üniversitesi
Columbia Üniversitesi
MesleğiTarihçi, Yazar
İmzası

Theodore "Teddy" Roosevelt (27 Ekim 1858, New York – 6 Ocak 1919, Cove Neck, New York (eyalet), Amerika Birleşik Devletleri'nin 26. başkanıdır. (1901 – 1909). 14 Eylül 1901 yılında henüz 42 yaşında iken başkanlığa geldi ve Amerikan tarihinin o döneme kadarki en genç devlet başkanı oldu. 1906'da Nobel Barış Ödülü'nü aldı. Cumhuriyetçi Parti'nin üyesi idi ve ikinci kez seçildiği bu görevden 1908 yılının sonunda kendi isteği ile ayrıldı. Sonrasında ise William H. Taft göreve geldi.

Hayatı

Theodore Roosevelt, 27 Ekim 1858 günü New York'un kozmopolit mahallelerinden birinde dünyaya geldi. Babası Hollanda göçmeni, annesi İngiliz asıllıydı. Genç yaşlarda spora, tarihe ve askeri konulara meraklıydı. Harvard College'ini 1880 senesinde bitirdi. Hemen ardından hukuk öğrenimi görmek üzere Columbia Üniversitesi'ne girdi. Ama konu ilgisini çekmediği için bir süre sonra okulu bıraktı. 1881'de, 23 yaşındayken, New York Eyalet Meclisine Cumhuriyetçi Üye olarak girdi. Yasama döneminin sona ermesinden sonra Dakota'daki çiftliğine çekilerek iki yıl orada yaşadı. Yeniden siyasete döndükten sonra, önce ABD Kamu Hizmetleri Komisyonu üyeliğinde bulundu (1889-1895), daha sonra da New York Kenti Polis Memurları Kurulu'nun başkanlığını yaptı (1895-1897). 1897 senesinde Başkan William Mc Kinley, Roosevelt’i Deniz Kuvvetleri Bakan Yardımcılığı'na getirdi. Küba'nın bağımsızlığını kazanmasında İspanya'ya karşı savaşta rol aldı. Avrupa devletlerinin, ABD'nin yanıbaşındaki küçük devletlerin iç işlerine karışmasına tahammül edemiyordu. 1898 senesindeyse Gönüllü Süvari Birliğinde albay rütbesiyle Porto Rico’ya gitti. Orada Kettle Hill denilen yerde San Juan Savaşını kazanınca ismi bütün Amerika'da duyuldu. O yaz New York valisi oldu. Bu görevi yaparken arkadaşı olan Senatör Henry Cabot Lodge tarafından zorla seçimlere iştirak ettirildi ve Başkan Yardımcılığına seçildi. Böylece başkan Mc Kinley’in yardımcısı oldu. 14 Eylül 1901’de Mc Kinley Bufallo, New York’ta suikast sonucu öldürülünce 42 yaşında Başkanlık koltuğuna oturdu. 1902'de eyaletlerarası ticaretle uğraşan şirketlerin defterlerini denetleyecek bir Şirketler Dairesi'nin kurulmasını öngören yasa tasarısını Kongre'den geçirmeyi başardı. Aynı yıl 18 Şubat'ta Sherman Antitröst Yasası'nı yeniden uygulamaya koyarak Northern Securities Company aleyhine bir dava açılmasını sağladı.

Theodore Roosevelt'in Rushmore Dağındaki anıtı

Kendisini işçi köylü olarak kabul ederek, bu sahaya hizmet götürmeye çalıştı. Büyük iş sahaları kurarak buraları sağlam kâidelerle idare edilmek üzere organize ettirdi. 1903 senesinde tren yolu taşımacılığı ve uzun süren kömür işletmelerindeki grevlerin kaldırılması konularında sert tedbirler aldı.

Donanmaya özel ilgi gösterip, zamanında ABD donanmasını dünyanın en güçlü donanması hâline getirdi. 1903 senesinde Panama Kanalı'nı açtırarak Amerika'nın iki sahilini kısa yoldan birbirine bağlamaya muvaffak oldu. Panama hükûmetini devirip Yeni Panama Devleti'ni kurdurarak, Amerika'nın gelecekte kanal üzerinde denetim kurmasını sağladı.

1904 senesinde ikinci defa başkanlığa seçildi. Bu dönemde mücadele ettiği konulardan biri de ırk ayrımı oldu. Zencilere de medenî haklar verilmesi için gayret sarf etti ve yanına aldığı zenci idarecilerle birlikte çalıştı. 1906 senesinde çıkan büyük zenci isyânı ile bu düşünceleri yarıda kaldı.

1905 senesinde Rus-Japon Savaşına arabuluculuk yaparak son verdirdiği için Nobel Barış Ödülü ile taltif edildi. 1912’de tekrar seçimlere katıldı. Bu arada Milwaukee'de suikastla ölümden son anda kurtuldu. Bu seçimi Demokratlar kazandı.

Mart 1909'da başkanlıktan ayrıldıktan sonra 10 ay süren bir Afrika gezisine çıktı. Ardından da çeşitli Avrupa ülkelerini dolaştı. Ülkesine döndükten sonra, partinin ilerici kanadının öteki üyeleriyle birlikte, kendisinden sonra başkan seçilmiş olan Howard Taft'ı destekleme kararı aldı. Ama çok geçmeden Taft ile partinin ilerici kanadı arasında anlaşmazlıklar baş gösterdi ve parti içindeki bölünme daha da derinleşti. Cumhuriyetçi Parti'den ayrılarak La Folette ile birlikte İlerici Parti'yi kuran Roosevelt, 1912 başkanlık seçimlerine bu partinin adayı olarak katılarak Taft'a rakip oldu. Ama, Cumhuriyetçi Parti'nin bölünmesi nedeniyle seçimleri Demokrat Parti'nin adayı Woodrow Wilson kazandı.

Birinci Dünya Savaşı çıktığında ABD'nin de savaşa İngiltere ve Fransa yanında katılması için konuşmalar yapıyordu. Bu politikayla girdiği 1916 seçimlerini de büyük bir yenilgiyle kaybetti. 6 Ocak 1919 senesinde çeşitli hastalıklar sebebiyle hastâneye kaldırılan Roosevelt, daha sonra evinde öldü.

En otros idiomas
azərbaycanca: Teodor Ruzvelt
žemaitėška: Teuoduors Rūzvelts
Bikol Central: Theodore Roosevelt
беларуская: Тэадор Рузвельт
беларуская (тарашкевіца)‎: Тэадор Рузвэлт
български: Теодор Рузвелт
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Theodore Roosevelt
Nordfriisk: Theodore Roosevelt
客家語/Hak-kâ-ngî: Theodore Roosevelt
interlingua: Theodore Roosevelt
Bahasa Indonesia: Theodore Roosevelt
Lëtzebuergesch: Theodore Roosevelt
Lingua Franca Nova: Theodore Roosevelt
لۊری شومالی: تئودور روٙزڤولت
македонски: Теодор Рузвелт
Bahasa Melayu: Theodore Roosevelt
မြန်မာဘာသာ: သီအိုဒို ရုစဗဲ့
مازِرونی: تئودور روزولت
Plattdüütsch: Theodore Roosevelt
Nederlands: Theodore Roosevelt
norsk nynorsk: Theodore Roosevelt
Kapampangan: Theodore Roosevelt
Piemontèis: Theodore Roosevelt
português: Theodore Roosevelt
Kinyarwanda: Theodore Roosevelt
srpskohrvatski / српскохрватски: Theodore Roosevelt
Simple English: Theodore Roosevelt
slovenčina: Theodore Roosevelt
slovenščina: Theodore Roosevelt
српски / srpski: Теодор Рузвелт
татарча/tatarça: Теодор Рузвельт
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: تېئودور روزېۋېلت
українська: Теодор Рузвельт
oʻzbekcha/ўзбекча: Theodore Roosevelt
Tiếng Việt: Theodore Roosevelt
მარგალური: თეოდორ რუზველტი
文言: 老羅斯福
Bân-lâm-gú: Theodore Roosevelt