Sonlu alan

Cebirde sonlu alan veya Galois alanı (Évariste Galois'e ithaf edilsin diye bu adla adlandırıldı), sonlu sayıda elemandan oluşan bir cisimdir. Herhangi bir alan olarak düşünülürse sonlu alan, değişme, çarpma, toplama, çıkarma ve (sıfırdan farklı) bölme işlemlerinin tanımlandığı bir kümedir. Sonlu alanlara yaygın örnek, ℤ/3ℤ veya ℤ/7ℤ gibi tamsayı olan asal tam sayılar modülü verilebilir.

Sonlu alanlar yalnızca, (p bir asal sayı ve k pozitif tam sayı olan) pk asal kuvveti için geçerlidir. Her bir asal kuvvet için bu boyuta sahip tek sonlu alan vardır. Bu boyuttaki tüm alanlar izomorfiktir. pk boyutuna sahip bir alanın karakteristiği p dir. Bu, sonuç sıfır olana kadar her elemanın kopyalanarak pye eklenmesi anlamına gelir. Örneğin; ℤ/2ℤ (tamsayı mod 2), 1 + 1 = 0 olduğunda karakteristiği 2 olur. ℤ/5ℤ, 0 = 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 2 + 2 + 2 + 2 + 2 = vb. olduğunda karakteristiği 5 olur.

q kuvvetine sahip bir sonlu alanda XqX polinomunun tüm ögeleri, onun kökleri olur. Böylece q farklı doğrusal faktörleri elde edilir.

Sonlu alanlara, sayılar teorisi, cebirsel geometri, Galois teorisi, sonlu geometri, kriptografi ve kodlama kuramı da dahil matematik ve bilgisayar biliminde çok sık rastlanır.

Bazı küçük sonlu alanlar

F2

+ 0 1
0 0 1
1 1 0
× 0 1
0 0 0
1 0 1

F3

+ 0 1 2
0 0 1 2
1 1 2 0
2 2 0 1
× 0 1 2
0 0 0 0
1 0 1 2
2 0 2 1

F4

+ 0 1 A B
0 0 1 A B
1 1 0 B A
A A B 0 1
B B A 1 0
× 0 1 A B
0 0 0 0 0
1 0 1 A B
A 0 A B 1
B 0 B 1 A

F8

Matris tamsayıları modül 2'yi ifade eden sekiz ögeli alan

  öge (0)         öge (1)         öge (2)         öge (3)

  0  0  0         1  0  0         0  1  0         0  0  1
  0  0  0         0  1  0         0  0  1         1  1  0
  0  0  0         0  0  1         1  1  0         0  1  1

  öge (4)         öge (5)         öge (6)         öge (7)

  1  1  0         0  1  1         1  1  1         1  0  1
  0  1  1         1  1  1         1  0  1         1  0  0
  1  1  1         1  0  1         1  0  0         0  1  0

+/  (0) (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7)
(0)  0   1   2   3   4   5   6   7
(1)  1   0   4   7   2   6   5   3
(2)  2   4   0   5   1   3   7   6
(3)  3   7   5   0   6   2   4   1
(4)  4   2   1   6   0   7   3   5
(5)  5   6   3   2   7   0   1   4
(6)  6   5   7   4   3   1   0   2
(7)  7   3   6   1   5   4   2   0

x/  (0) (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7)
(0)  0   0   0   0   0   0   0   0
(1)  0   1   2   3   4   5   6   7
(2)  0   2   3   4   5   6   7   1
(3)  0   3   4   5   6   7   1   2
(4)  0   4   5   6   7   1   2   3
(5)  0   5   6   7   1   2   3   4
(6)  0   6   7   1   2   3   4   5
(7)  0   7   1   2   3   4   5   6

F9

Matris tamsayıları modül 3'ü ifade eden 9 ögeli alan

 öge (0)         öge (1)        öge (2)

  0  0            1  0            0  1
  0  0            0  1            1  1

 öge (3)         öge (4)        öge (5)

  1  1            1  2            2  0
  1  2            2  0            0  2

 öge (6)         öge (7)        öge (8)

  0  2            2  2            2  1
  2  2            2  1            1  0

+/  (0) (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8)
(0)  0   1   2   3   4   5   6   7   8
(1)  1   5   3   8   7   0   4   6   2
(2)  2   3   6   4   1   8   0   5   7
(3)  3   8   4   7   5   2   1   0   6
(4)  4   7   1   5   8   6   3   2   0
(5)  5   0   8   2   6   1   7   4   3
(6)  6   4   0   1   3   7   2   8   5
(7)  7   6   5   0   2   4   8   3   1
(8)  8   2   7   6   0   3   5   1   4

x/  (0) (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8)
(0)  0   0   0   0   0   0   0   0   0
(1)  0   1   2   3   4   5   6   7   8
(2)  0   2   3   4   5   6   7   8   1
(3)  0   3   4   5   6   7   8   1   2
(4)  0   4   5   6   7   8   1   2   3
(5)  0   5   6   7   8   1   2   3   4
(6)  0   6   7   8   1   2   3   4   5
(7)  0   7   8   1   2   3   4   5   6
(8)  0   8   1   2   3   4   5   6   7

F16

F16, a + b x + c x2 + d x3 polinomu ile ifade edilir.
a, b, c ve d tam sayı modül 2 dir.
Polinomlar, x4 = 1 + x kuralı kullanılarak x kuvvetleri ile elde edilir.

ö ( 0)        ö ( 1)        ö ( 2)        ö ( 3)
[ 0  0  0  0] [ 1  0  0  0] [ 0  1  0  0] [ 0  0  1  0]

ö ( 4)        ö ( 5)        ö ( 6)        ö ( 7)
[ 0  0  0  1] [ 1  1  0  0] [ 0  1  1  0] [ 0  0  1  1]

ö ( 8)        ö ( 9)        ö (10)        ö (11)
[ 1  1  0  1] [ 1  0  1  0] [ 0  1  0  1] [ 1  1  1  0]

ö (12)        ö (13)        ö (14)        ö (15)
[ 0  1  1  1] [ 1  1  1  1] [ 1  0  1  1] [ 1  0  0  1]

+/   0_ 1_ 2_ 3_ 4_ 5_ 6_ 7_ 8_ 9_10_11_12_13_14_15_
 0_  0  1  2  3  4  5  6  7  8  9 10 11 12 13 14 15
 1_  1  0  5  9 15  2 11 14 10  3  8  6 13 12  7  4
 2_  2  5  0  6 10  1  3 12 15 11  4  9  7 14 13  8
 3_  3  9  6  0  7 11  2  4 13  1 12  5 10  8 15 14
 4_  4 15 10  7  0  8 12  3  5 14  2 13  6 11  9  1
 5_  5  2  1 11  8  0  9 13  4  6 15  3 14  7 12 10
 6_  6 11  3  2 12  9  0 10 14  5  7  1  4 15  8 13
 7_  7 14 12  4  3 13 10  0 11 15  6  8  2  5  1  9
 8_  8 10 15 13  5  4 14 11  0 12  1  7  9  3  6  2
 9_  9  3 11  1 14  6  5 15 12  0 13  2  8 10  4  7
10_ 10  8  4 12  2 15  7  6  1 13  0 14  3  9 11  5
11_ 11  6  9  5 13  3  1  8  7  2 14  0 15  4 10 12
12_ 12 13  7 10  6 14  4  2  9  8  3 15  0  1  5 11
13_ 13 12 14  8 11  7 15  5  3 10  9  4  1  0  2  6
14_ 14  7 13 15  9 12  8  1  6  4 11 10  5  2  0  3
15_ 15  4  8 14  1 10 13  9  2  7  5 12 11  6  3  0

x/   0_ 1_ 2_ 3_ 4_ 5_ 6_ 7_ 8_ 9_10_11_12_13_14_15_
 0_  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0
 1_  0  1  2  3  4  5  6  7  8  9 10 11 12 13 14 15
 2_  0  2  3  4  5  6  7  8  9 10 11 12 13 14 15  1
 3_  0  3  4  5  6  7  8  9 10 11 12 13 14 15  1  2
 4_  0  4  5  6  7  8  9 10 11 12 13 14 15  1  2  3
 5_  0  5  6  7  8  9 10 11 12 13 14 15  1  2  3  4
 6_  0  6  7  8  9 10 11 12 13 14 15  1  2  3  4  5
 7_  0  7  8  9 10 11 12 13 14 15  1  2  3  4  5  6
 8_  0  8  9 10 11 12 13 14 15  1  2  3  4  5  6  7
 9_  0  9 10 11 12 13 14 15  1  2  3  4  5  6  7  8
10_  0 10 11 12 13 14 15  1  2  3  4  5  6  7  8  9
11_  0 11 12 13 14 15  1  2  3  4  5  6  7  8  9 10
12_  0 12 13 14 15  1  2  3  4  5  6  7  8  9 10 11
13_  0 13 14 15  1  2  3  4  5  6  7  8  9 10 11 12
14_  0 14 15  1  2  3  4  5  6  7  8  9 10 11 12 13
15_  0 15  1  2  3  4  5  6  7  8  9 10 11 12 13 14

F25

F25, a + b√2 sayıları ile ifade edilir. a ve b, tam sayı modül 5 dir.
2 + √2 kuvvetleri ile elde edilir.

ö ( 0) ö ( 1) ö ( 2) ö ( 3) ö ( 4)
0 + 0√2 1 + 0√2 2 + 1√2 1 + 4√2 0 + 4√2
ö ( 5) ö ( 6) ö ( 7) ö ( 8) ö ( 9)
3 + 3√2 2 + 4√2 2 + 0√2 4 + 2√2 2 + 3√2
ö (10) ö (11) ö (12) ö (13) ö (14)
0 + 3√2 1 + 1√2 4 + 3√2 4 + 0√2 3 + 4√2
ö (15) ö (16) ö (17) ö (18) ö (19)
4 + 1√2 0 + 1√2 2 + 2√2 3 + 1√2 3 + 0√2
ö (20) ö (21) ö (22) ö (23) ö (24)
1 + 3√2 3 + 2√2 0 + 2√2 4 + 4√2 1 + 2√2
+ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
0 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
1 1 7 18 6 3 12 14 19 22 5 20 2 10 0 23 16 11 21 15 13 9 8 24 4 17
2 2 18 8 19 7 4 13 15 20 23 6 21 3 11 0 24 17 12 22 16 14 10 9 1 5
3 3 6 19 9 20 8 5 14 16 21 24 7 22 4 12 0 1 18 13 23 17 15 11 10 2
4 4 3 7 20 10 21 9 6 15 17 22 1 8 23 5 13 0 2 19 14 24 18 16 12 11
5 5 12 4 8 21 11 22 10 7 16 18 23 2 9 24 6 14 0 3 20 15 1 19 17 13
6 6 14 13 5 9 22 12 23 11 8 17 19 24 3 10 1 7 15 0 4 21 16 2 20 18
7 7 19 15 14 6 10 23 13 24 12 9 18 20 1 4 11 2 8 16 0 5 22 17 3 21
8 8 22 20 16 15 7 11 24 14 1 13 10 19 21 2 5 12 3 9 17 0 6 23 18 4
9 9 5 23 21 17 16 8 12 1 15 2 14 11 20 22 3 6 13 4 10 18 0 7 24 19
10 10 20 6 24 22 18 17 9 13 2 16 3 15 12 21 23 4 7 14 5 11 19 0 8 1
11 11 2 21 7 1 23 19 18 10 14 3 17 4 16 13 22 24 5 8 15 6 12 20 0 9
12 12 10 3 22 8 2 24 20 19 11 15 4 18 5 17 14 23 1 6 9 16 7 13 21 0
13 13 0 11 4 23 9 3 1 21 20 12 16 5 19 6 18 15 24 2 7 10 17 8 14 22
14 14 23 0 12 5 24 10 4 2 22 21 13 17 6 20 7 19 16 1 3 8 11 18 9 15
15 15 16 24 0 13 6 1 11 5 3 23 22 14 18 7 21 8 20 17 2 4 9 12 19 10
16 16 11 17 1 0 14 7 2 12 6 4 24 23 15 19 8 22 9 21 18 3 5 10 13 20
17 17 21 12 18 2 0 15 8 3 13 7 5 1 24 16 20 9 23 10 22 19 4 6 11 14
18 18 15 22 13 19 3 0 16 9 4 14 8 6 2 1 17 21 10 24 11 23 20 5 7 12
19 19 13 16 23 14 20 4 0 17 10 5 15 9 7 3 2 18 22 11 1 12 24 21 6 8
20 20 9 14 17 24 15 21 5 0 18 11 6 16 10 8 4 3 19 23 12 2 13 1 22 7
21 21 8 10 15 18 1 16 22 6 0 19 12 7 17 11 9 5 4 20 24 13 3 14 2 23
22 22 24 9 11 16 19 2 17 23 7 0 20 13 8 18 12 10 6 5 21 1 14 4 15 3
23 23 4 1 10 12 17 20 3 18 24 8 0 21 14 9 19 13 11 7 6 22 2 15 5 16
24 24 17 5 2 11 13 18 21 4 19 1 9 0 22 15 10 20 14 12 8 7 23 3 16 6
× 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
2 0 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1
3 0 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2
4 0 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3
5 0 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4
6 0 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5
7 0 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6
8 0 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7
9 0 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8
10 0 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9
11 0 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
12 0 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
13 0 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
14 0 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13
15 0 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
16 0 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
17 0 17 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
18 0 18 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17
19 0 19 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
20 0 20 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19
21 0 21 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
22 0 22 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21
23 0 23 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22
24 0 24 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23
En otros idiomas
العربية: حقل منته
беларуская: Канечнае поле
български: Крайно поле
català: Cos finit
English: Finite field
español: Cuerpo finito
français: Corps fini
עברית: שדה סופי
italiano: Campo finito
日本語: 有限体
한국어: 유한체
português: Corpo finito
română: Corp finit
Simple English: Galois field
српски / srpski: Коначно поље
svenska: Ändlig kropp
українська: Поле Галуа
中文: 有限域
粵語: 有限體