Radyoaktivite

Diagram of the CNO Cycle - CNO çemberi diyagramı.

Radyoaktivite (Radyoaktiflik / Işınetkinlik) , atom çekirdeğinin, tanecikler veya elektromanyetik ışımalar yayarak kendiliğinden parçalanmasıdır, bir enerji türüdür. Çekirdek tepkimesi sırasında ortaya çıkar. İnsan vücudunun da, birçok nesnenin de içinden geçebilir. Yalnızca toprağın, kayaların ve özellikle kurşunun içinden rahatça geçemez. Radyasyon yayan nesneler, radyoaktif olarak adlandırılır.

Çevremizde her zaman için bir miktar radyasyon bulunur, fakat radyasyonun fazlası insan sağlığını tehdit ettiği gibi, daha ileri safhalarda ölüme yol açabilir.

Doğal radyasyon uranyum gibi bazı kimyasal elementler ile uzay boşluğundaki yıldızlar ve bazı nesneler tarafından üretilir. Bazı nesneler bir saniyeden çok daha az süreyle radyoaktif kalabilirler, bazıları ise binlerce yıl radyoaktif özelliğini koruyabilir.

Radyasyon özel makineler sayesinde de üretilebilir, bu makinelere Siklotron (ivme makinesi), doğrusal hızlandırıcı veya parçacık hızlandırıcı adı verilir. Bazı bilim insanları bu makineleri üzerinde çalışabilecekleri radyasyonu üretebilmek için kullanırlar. Röntgen cihazları az miktarda üretilen ( X ışınları) sayesinde insan vucudunun iç kısımlarının görüntülenmesini sağlar.

Nükleer silahlar ( atom bombaları), yapıları tahrip etmek ve insanları öldürmek amacıyla çok hızlı bir şekilde çok yüksek miktarda radyasyon ortaya çıkarırlar. Bu konuda en büyük ve insanlığın hafızasına kazınmış en acı deneyim, Amerikan ordusunun II. Dünya Savaşı’nın sonunda ( 1945) Hiroşima ve Nagazaki’ye attığı bombalardır. Öte yandan nükleer silahlar, II. Dünya Savaşı’ndan seksenli yılların sonuna kadar Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği başta olmak üzere, kapitalist ve sosyalist bloklar arasında meydana gelen Soğuk Savaş’ın temelini oluşturmuştur. Uzun yıllar boyunca devam eden karşılıklı nükleer tehditler, insanlık için korkutucu bir deneyim meydana getirmiştir.

Nükleer reaktörler elektrik üretmek için kullanılmaktadırlar. Bunlar da çok miktarda radyasyon meydana çıkarırlar, bu nedenle radyasyonun reaktörden dışarı sızmasını önleyecek şekilde dikkatlice inşa edilirler. Fakat birçok insan, reaktörlerde bir sorun oluşması durumunda radyasyonun çevreye yayılabileceğinden ve insanlara ve diğer canlılara zarar verebileceğinden endişe duymaktadır. 26 Nisan 1986’da Ukrayna’nın Çernobil şehrinde meydana gelen ve kanserojen etkileri Sovyetler Birliği, Avrupa ülkeleri ve Türkiye’yi de içine alan geniş bir alanda bugün dahi hissedilen büyük felaket, bu korkunun başlıca temelidir. Öte yandan, nükleer reaktörlerin parçaları ve atıkları büyük sorun oluşturmaktadır. Kimi parçalar, yüzlerce, hatta binlerce yıl boyunca radyoaktif kalabilmekte ve çevreye zarar verebilmektedir. Bu nedenle, bunların güvenli bir şekilde nasıl saklanması gerektiğine ilişkin tartışmalar, günümüzde bile canlılığından bir şey kaybetmiş değildir.

Tarih

Bu olayı ilk kez 1 Mart 1896 yılında Fransız fizikçi Henri Becquerel uranyum üzerinde ortaya çıkarmıştır. Becquerel, buluşunu 1898 yılına kadar Becquerel ışınları olarak adlandırmış, daha sonra ise bu buluşuna, radyoaktivite ismini vermiştir.

En otros idiomas
Afrikaans: Radioaktiwiteit
Alemannisch: Radioaktivität
aragonés: Radioactividat
asturianu: Radiactividá
azərbaycanca: Radioaktivlik
Boarisch: Radioaktivität
беларуская (тарашкевіца)‎: Радыяактыўнасьць
български: Радиоактивност
bosanski: Radioaktivnost
čeština: Radioaktivita
Ελληνικά: Ραδιενέργεια
Esperanto: Radiaktiveco
español: Radiactividad
estremeñu: Radioatividá
français: Radioactivité
Nordfriisk: Radioaktiwiteet
hrvatski: Radioaktivnost
Kreyòl ayisyen: Radyo-aktivite
interlingua: Radioactivitate
Bahasa Indonesia: Peluruhan radioaktif
íslenska: Geislavirkni
italiano: Radioattività
日本語: 放射性崩壊
한국어: 방사성 붕괴
Limburgs: Radioactiviteit
lietuvių: Radioaktyvumas
latviešu: Radioaktivitāte
македонски: Радиоактивност
മലയാളം: ആണവവികിരണം
Bahasa Melayu: Reputan radioaktif
Plattdüütsch: Radioaktivität
Nederlands: Radioactiviteit
norsk nynorsk: Radioaktivitet
پنجابی: تابکاری
português: Radioatividade
Runa Simi: Illanchaykuy
rumantsch: Radioactivitad
română: Radioactivitate
srpskohrvatski / српскохрватски: Radioaktivnost
slovenščina: Radioaktivnost
српски / srpski: Радиоактивност
Kiswahili: Unururifu
українська: Радіоактивність
oʻzbekcha/ўзбекча: Radioaktivlik
Tiếng Việt: Phóng xạ
中文: 放射性
Bân-lâm-gú: Hòng-siā-sèng
粵語: 核衰變