Hümanizm

Hümanizm, Fransızca humanisme, insancılık, beşeriyetçilik, insan odaklılık, insan-merkezcillik.

  • gelişimi

Gelişimi

Hümanizm

Hümanizm terimsel tanım açısından "sevgi" içermez. Daha felsefi ve bilimsel bir temeli ifade eder. Türkçe karşılığı "insan-merkezcillik"tir. Yani tanrı-merkezcillik geri plana atılır ve bir anlamda reddedilir, insan-merkezcillik esas alınır. Bu kavram psikolojik derinliği olan sübjektif bir kavram (sevgi ve benzeri duygu durumları) değil, felsefi temelli objektif bir kavramdır. Örneğin bir fiilin değerlendirmesinde "tanrının/tanrıların hoşnutluğu" değil "insana faydası/hoşnutluğu" esastır. Bu açıdan da sekülarizmle sıkı bir ilişkisi vardır. Yine kanunların düzenlenmesinde tanrı-merkezcilliği değil insan-merkezcilliği önermektedir.

Adının Türkçe anlamı insancılıktır (human). Genelde deizm, ateizm ve agnostisizm ile bütünleşebilir ama hümanist anlayış bunlar için değildir. Hümanizm, bu tür doğaüstü güçlerin varlığıyla ilgilenmeyen etik tabanlı bir görüştür. Seküler bir hayat duruşu ilkesi ve her otorite karşısında insanı özgürleştirme çabası hümanizmin tanımıdır.

Hümanizme göre doğruyu bulmak insanın bir yetisidir. Fakat doğruyu bulma yönteminde gizemcilik, mistisizm, gelenek ve bunlar gibi genel geçer kanıtlarla ve mantıkla bütünleşmeyen yöntemler izlenemez. Gerçeğe duyulan bu arzu, gözü kapalı kabullenimlerle değil, bilimsel şüphecilik ve bilimsel yöntemle doyurulmalıdır. Otoriteyi ve aşırı şüpheciliği de reddederken, kaderin olaylar üzerindeki etkisini kabul etmez. Doğrunun ve yanlışın bilgisine kişisel ve ortak bilincin en doğru biçimde algılanmasıyla ulaşılabileceğini savunur.

Bunun yanı sıra, humanizm insanın tüm diğer canlı türlerinden daha özel olduğu düşüncesini reddeder. Hümanist filozof Peter Singer “Birçok istisna olmasına rağmen, hümanistlerin çoğu kendilerini en büyük dogmadan özgürleştiremiyor… önyargılı türcülük… Hümanistler diğer canlı türlerine karşı düşüncesizce istismarlara karşı durmalıdır.” diyerek hümanizmin doğalcılığını ve hayvanseverliğini belirtir. Bizim diğer canlıların üzerinde tanrı vergisi bir hüküm hakkımız olmadığını ekler.

Hümanizm insanın kapasitesine iyimser yaklaşır, bunun yanı sıra insan doğasının tümüyle iyi ya da tüm insanların hümanizmin savunduğu ussalcı ve manevi değerlere ulaşabileceğini savunmaz. Bu hedef birey için azim ve diğerlerinin yardımını gerektirir. İnsanın gelişimidir hümanizmin ereği, bütün insanlar için hayatı daha iyi yapmak. Hümanizm güzel şeyler yapmaya, şimdi ve burada iyi yaşamaya ve geleceğe daha iyi bir dünya bırakmaya yoğunlaşır.

Hümanizmin tarihi

Hümanizm Rönesans'a, İslamiyetin Altın Çağı’na ve Antik Yunan kalıntılarına dayandırılabilir ve hatta humanist düşünce Buddha ve Konfüçyüs’te de görülebilir. Bunun yanında hümanizm terimi daha çok batı felsefesiyle bağlaşıktır. Hümanizm terimi 19. yüzyılın başlarında, 15. yüzyıl İtalya’sında klasik edebiyatla ilgilenen kimseler için söylenen umanista sözcüğünden kökenlenir.

Hümanizma

Rönesans Düşüncesinin üzerinde durup antik örneklere göre işlediği ilk sorun insan sorunudur. İnsanı arayan insana özgü olan bu dünyadaki yerinin ne olduğunu araştıran çalışmalara verilen addır.

Hümanizm deyimi ilk olarak filolojik açıdan değerlendirilmiştir. Ancak sadece bu açıdan değerlendirilirse bilimsel bir akım olamazdı. Oysa hümanizm geniş anlamıyla modern insanın hayat anlayışını ve duygusunu dile getiren bir akımdır.

Antik Yunan'da hümanizm

Milattan önce 6. yüzyılda yaşamış Miletus’lu Thales ve Colophon’lu Xenophanes kendilerinden sonrakiler için humanist düşüncenin yolunu hazırlamıştır. Thales “kendini bil'meyi dünyasının merkezine oturturken, Xenophanes döneminin tanrılarına inanmayı reddetmiş ve kutluluğu evrene ve evrendeki şeylere yüklemiştir. Sonra gelen ve ilk serbest düşünür olarak görülen Anaksagoras bilimsel yöntemlere katkıda bulunarak evreni anlamanın başka bir yolunu göstermiş oldu. Anaksagoras’ın öğrencisi Perikles de demokrasinin oluşumunu, özgür düşünceyi savunmuş ve etkilemiştir. Yazılarından çok azı bugüne gelebilmişse de Protagoras ve Demokritos da bilinmezciliği benimsemiş ve ruhani varoluşlarının doğaüstü bir varlıktan bağımsız olduğunu savunmuştur.

Hümanist

Bu inancı taşıyanlara Hümanist denilmiştir.

En otros idiomas
Afrikaans: Humanisme
Alemannisch: Humanismus
aragonés: Humanismo
العربية: إنسانية
مصرى: انسانيه
asturianu: Humanismu
azərbaycanca: Humanizm
беларуская: Гуманізм
български: Хуманизъм
brezhoneg: Humanouriezh
bosanski: Humanizam
català: Humanisme
کوردی: مرۆڤایەتی
čeština: Humanismus
Cymraeg: Dyneiddiaeth
dansk: Humanisme
Deutsch: Humanismus
Zazaki: Humanizm
Ελληνικά: Ανθρωπισμός
English: Humanism
Esperanto: Humanismo
español: Humanismo
eesti: Humanism
euskara: Humanismo
suomi: Humanismi
français: Humanisme
furlan: Umanisim
Frysk: Humanisme
Gaeilge: An Daonnachas
贛語: 人文主義
עברית: הומניזם
हिन्दी: मानववाद
hrvatski: Humanizam
magyar: Humanizmus
Հայերեն: Հումանիզմ
interlingua: Humanismo
Bahasa Indonesia: Humanisme
íslenska: Húmanismi
Basa Jawa: Humanisme
ქართული: ჰუმანიზმი
қазақша: Ізгілік
한국어: 인문주의
Kurdî: Humanîzm
Кыргызча: Гуманизм
Latina: Humanismus
lietuvių: Humanizmas
latviešu: Humānisms
македонски: Хуманизам
മലയാളം: മാനവതാവാദം
Mirandés: Houmanismo
Plattdüütsch: Humanismus
Nederlands: Humanisme
norsk nynorsk: Humanisme
norsk: Humanisme
occitan: Umanisme
polski: Humanizm
português: Humanismo
română: Umanism
русский: Гуманизм
sardu: Umanesimu
sicilianu: Umanèsimu
Scots: Humanism
srpskohrvatski / српскохрватски: Humanizam
සිංහල: මානවවාදය
Simple English: Humanism
slovenščina: Humanizem
shqip: Humanizmi
српски / srpski: Хуманизам
svenska: Humanism
తెలుగు: మానవతావాదం
тыва дыл: Гуманизм
українська: Гуманізм
oʻzbekcha/ўзбекча: Humanizm
Tiếng Việt: Chủ nghĩa nhân văn
Vahcuengh: Yinzvwnzcujyi
中文: 人文主义
Bân-lâm-gú: Jîn-bûn-chú-gī
粵語: 人文主義