Güney Kore

Kore Cumhuriyeti
대한민국 (大韓民國)
Daehan-minguk
Güney Kore
Bayrak Arma
Marşı:  Aegukga (애국가)
Yurtseverlik Şarkısı
Başkent
ve
Seul
37°35′K 127°0′D / 37°35′K 127°0′D / 37.583; 127
Resmî diller Korece
Resmi alfabe Hangul
Hükûmet Başkanlık cumhuriyeti
 •  Cumhurbaşkanı Moon Jae-in
 •  Başbakan Lee Nak-yeon
 •  Gojoseon'un Kuruluşu MÖ 2333 
 •  Japonya-Kore İlhak Antlaşması 29 Ağustos 1910 
 •  Bağımsızlık Deklerasyonu 1 Mart 1919 
 •  Kore Cumhuriyeti Geçici Hükümeti 13 Nisan 1919 
 •  Kurtuluş 15 Ağustos 1945 
 •  Kore Cumhuriyeti Anayasası 17 Temmuz 1948 
 •  Cumhuriyetin İlanı 15 Ağustos 1948 
Yüzölçümü
 •  Toplam 100,210 km2 ( 109th)
38,691 mil2
 •  Su (%) 0.3
Nüfus
 •  2013 tahmini 50.219.669 ( 26.)
GSYH ( SAGP) 2014 tahmini
 •  Toplam 1,755 trilyon ( 12)
 •  Kişi başına 34.777 ( 26)
GSYİH (düşük) 2014 tahmini
 •  Toplam 1.271 trilyon ( 15)
 •  Kişi başına 29,730 (2017) ( 29)
Gini (2011) 31.1 [1]
Hata: Geçersiz Gini değeri · 109
İGE (2013) artış 0.909 [2]
Hata: Geçersiz İGE değeri · 12.
Para birimi Güney Kore wonu (₩) ( KRW)
Zaman dilimi Kore Standart Zamanı ( UTC+9)
 •  Yaz ( SU) not observed ( UTC+9)
Takvim yyyy년 mm월 dd일
yyyy/mm/dd ( CE)
Trafik akışı sağ
Telefon kodu 82
Internet TLD .kr
1. Mobile phone system CDMA, WCDMA, HSDPA and WiBro
2. Domestic power supply 220V/60 Hz, CEE 7/7 sockets

Güney Kore, resmî adıyla Kore Cumhuriyeti ( Korece: 대한민국 Daehan Minguk; Hanja: 大韓民國; kısaca: 한국, 韓國 Hanguk) bazen sırf Kore, Doğu Asya'da Kore Yarımadası'nın güneyinde kalan bir devlet. Güney Kore'nin komşu devletleri batısında Çin, doğusunda Japonya ve kuzeyinde Kuzey Kore. Ülkenin başkenti Seul'dur. Güney Kore ılıman iklim kuşağında kalıyor ve ülke arazisi dağlık topraklardan oluşuyor. Güney Kore sınırları 100,210 km²'lik bir alanı kaplar ve ortalama 50 milyon gibi bir nüfusa sahiptir.

Arkeolojik buluntular Kore Yarımadasının Alt Paleolitik çağında insanlar tarafından ikamet edildiğini gösteriyor. Kore tarihi MÖ 2333 yıllında Gojoseon'un efsanevi Dan-gun tarafından kurulmasıyla başlıyor. Silla altında MÖ 668'de Kore'deki Üç Krallığı'nın birleşmesinden sonra Kore bir devlet olarak Goryeo hanedanında ve Joseon hanedanında var olmaya devam etti, ta ki 1910'a, Kore İmparatorluğu Japonya tarafından ilhak edilene kadar. Kore II. Dünya Savaşının ardından Sovyet ve ABD'nin askeri güçlerinden kurtuluşu ve işgalinden sonra, Kuzey Kore ve Güney Kore'ye bölündü. Güney Kore ikinci bir demokrasi olarak 1948 yılında kuruldu.

25 Haziran 1950'de Güney Kore, Kuzey Kore'nin askeri güçleri tarafından işgale uğradı, iki Kore arasında çıkan savaş zor bir ateşkes sonrasında durdu ve iki ülke arasındaki sınır bugünlerde en çok güçlendirilmiş müstahkem mevki. Savaştan sonra, Güney Kore ekonomisi önemli ölçüde büyüdü ve gelişmiş bir ekonomiye ve tam demokrasiye sahip oldu. Ayrıca ülke Doğu Asya'da bölgesel güç konumundadır.

Güney Kore başkanlık sistemine göre yönetilen ve on altı idari bölüm içeren bir cumhuriyettir. Ayrıca ülkedeki yaşam standartları çok yüksektir ve Güney Kore gelişmiş ülke statüsüne sahiptir. Ülke Asya'nın en büyük dördüncü ekonomisine ve dünyanın en büyük 15'inci ( GSYİH) veya 12'inci ( SAGP) ekonomisine sahip. Ülke'nin ekonomisi ihracata dayalı, özellikle elektronik endüstrisi, otomotiv endüstrisi, gemi yapımı, makina endüstrisi, petrokimya ve robotik gibi sektörlerde üretim güçlüdür. Güney Kore Birleşmiş Milletler, Dünya Ticaret Örgütü, OECD ve G20 gibi örgütlere üyedir. Ayrıca APEC ve Doğu Asya Zirvesi'nin kurucu üyelerinden biridir.

Tarihçe

Bölünmeden önce

Ana madde: Kore tarihi
Jikji, bilinen ilk hareketli metal türü ile basılmış kitap (1377). Bibliothèque Nationale de Paris.

Kore tarihi Kore kuruluş mitolojisine göre efsanevi Joseon'un MÖ 2333 Dangun tarafından kurulmasıyla başlıyor [3] (genellikle " Gojoseon" olarak da biliniyor, 14. yüzyılda kurulan başka bir hanedanla karıştırmamak için; önek Go- 'eski' veya 'önceki' demek). Gojoseon Kore Yarımadası'nın kuzeyini ve Mançurya'nın bazı bölgelerini kontrol altına alana kadar genişledi. Çin'in Han Hanedanı ile sayısız çatışmalar girdikten sonra, Gojoseon parçalandı ve Kore Proto-Üç Krallık dönemine girdi.

Ortak çağın yüzyıl başlarında, Buyeo, Okjeo, Dongye ve Samhan devletler birliği yarımadayı ve Mançurya'nın güney kısımlarını işgal etti. Bu devletlerin çöküşünden sonra Goguryeo, Baekje ve Silla gibi birçok çeşitli küçük devletler büyümeye başladı ve yarımadayı Kore'deki Üç Krallık adına kontrol etti. Üç Krallığın 676'da Silla altında birleşmesi sonucu Kore Kuzey Güney Devletleri Dönemine girdi, böylece Kore yarımadasının büyük kısmını Birleşik Silla'nın kontrolunun altındaydı, aynı zamanda Balhae Goguryeo'nun kuzey bölgelerinde başarılı bir şekilde bulunuyordu. Birleşik Silla döneminde şiir sanatı ve sanat teşvik edildi ve Budizm kültürü gelişti. Kore ve Çin arası ilişkiler bu dönem iyi kaldı. Ancak Birleşik Silla iç çekişmeler yüzünden zayıfladı ve Goryeo'ya 935'de teslim oldu. Silla'nin kuzeydeki komşusu Balhae bir devlet olarak Goguryeo'nun varisi olarak kuruldu. En yüksek döneminde, Balhae Mançurya'nın büyük bir kısmını ve Rusya'nın bazı bölgelerini kontrol etti. Balhae 926'da Kitanlılar'ın eline düştü.

Yarımada Goryeo İmparatoru Taejo Wang Geon tarafından 936'da birleşti. Aynı Silla gibi, Goryeo son derece kültürlü bir devletti ve 1377'de Jikji oluştu, dünya'nın hareketli en eski metal tipli matbaa makinesini kullanılarak [4]. 13. yüzyıldaki Moğol istilaları Goryeo'yu güçsüzlendirdi. 30 yıl savaşın ardından, Goryeo Kore üzerindeki hakimiyetini devam etti ama yine de Moğollara haraç ödedi ama bunun karşılığında Moğolların mütteffiki oldu. Moğol İmparatorluğunun çökmesinin ardından, Goryeo'yu ağır siyasi çekişmeler izledi ve Goryeo hanedanı general Yi Seong-gye tarafından yürütülen bir isyan sonucu 1388'de Joseon hanedanı ile değiştirildi.

Kral Taejo Kore'nin yeni adını Gojoseon'nu göz ardı ederek "Joseon" olarak deklare etti ve başkenti Seul'a taşıdı. Joseon Hanedanının ilk 200 yıllı oldukça barışçıl geçti ve 14. yüzyılda Kral Büyük Sejong döneminde Hangıl'ın oluşmasını izledi, ayrıca bu dönem ülkede Konfüçyüsçülük'un önemi arttı.

Gyeongbok Sarayı Seul'un beş büyük sarayından en büyüğü. Saray Joseon Hanedanı döneminde yapıldı.

1592 ve 1598'de Kore Japonlar tarafından istila edildi. Toyotomi Hideyoshi askerleri komuta ediyordu ve Asya kıtasını Kore üzerinden işgal etmeyi planlıyordu ama büyük ihtimal Salih Ordusu tarafından ve Ming Hanedanı'nın yardımıyla geri püskürtüldü. Bu savaş'ta amiral Yi Sun-sin'in yükselmesine neden oldu ve onun ünlü kaplumbağ gemiside meşhur oldu. 1620'lerde ve 1630'larda Joseon Mançu istilasına uğradı, neticede Mançular bütün Çin'i feth etmişti.

Başka bir dizi Mançurya'ya karşı savaşlardan sonra, Joseon yaklaşık 200 sene barış içinde kaldı. Kral Yeongjo ve Kral Jeongjo Joseon Hanedanlığına kültürel yenilikler getirdi.

Ancak, sonraki seneler Joseon hanedanı aşırı bir şekilde Çin'e bağlıydı dış ilişkilerde ve dış dünyadaki izolasyonlarda. 19. yüzyıllın sırasında Kore izolasyon politikası yüzünden Münzevi krallık olarak adlandırıldı. Joseon Handenı kendisini Batılı emperyalizm'den korumak için bu adımı attı, ancak sonunda zorunlu bir şekilde kendisini ticaretten dolayı dünyaya açtı. Birinci Çin-Japon Savaşı ve Rus-Japon Savaşı ardından Kore Japon egemenliği altına girdi (1910-1945). İkinci Dünya Savaşının sonunda, Japonlar Sovyet ve Amerikan güçlerine teslim oldu, bunlar Kore'nin kuzeyini ve güneyini işgal etmişlerdi.

Bölündükten sonra

1943'de Kahire Deklarasyonu esnasında yapılan ilk plana göre birleşik bir Kore planı kararlaştırılmıştı, Sovyetler Birliği ve ABD arasında tırmanan Soğuk Savaş husumeti yüzünden Kore yarımadasında iki ayrı hükümetin kurulmasına neden oldu. Her biri kendi ideolojileri ile Kore'nin bölünmesine yol açtı. Böylece Kore, 1948 tarihinde bölündü ve iki devlet kendi siyasi idareleri ile oluştu. Kuzey Kore'de eski Japon karşıtı gerilla ve komünist eylemci Kim Il-sung Sovyetlerin desteği ile güç kazandı ve Güney Kore'de sürgünde olan ve sağcı Koreli siyasi lider Syngman Rhee Güney Kore'nin cumhurbaşkanı olarak göreve geçti.

Seul Olimpiyat Stadyumunun Han nehri üzerinden çekilmiş resmi, 1988 Yaz Olimpiyatları bu stadyumda gerçekleştirildi.

25 Haziran 1950'de Kuzey Kore, Güney Kore'yi işgal etmeye kalktı ve bu da Kore Savaşını kıvılcımladı. Bu savaş Soğuk Savaş döneminin ilk büyük çatışmasıydı. Aynı zamanda Sovyetler Birliği Birleşmiş Milletler'i boykot etti ve bu da veto haklarının yitirmelerine yol açtı. Üstün Kuzey Kore kuvvetlerinin bütün ülkeyi birleştireceği belli olunca Sovyetler Birliği'nin veto hakkını kaybetmesi ile Birleşmiş Milletler böylece iç savaşa müdahale etme imkanı buldu. Sovyetler Birliği ve Çin, Kuzey Kore'yi her anlamda destekledi. Daha sonraki seneler Çin ordusundan milyonlarca asker Kuzey Kore'ye askeri anlamda destek olmak için savaşa katıldı. İki tarafta oluşan bu büyük gelişmelerden sonra ve sivil Kore halkının hem güneyde hem kuzeyde gördüğü büyük kayıplardan sonra savaş sonunda bir çıkmaza ulaştı. 1953 senesinde ateşkes sağlandı; ama bu ateşkes hiçbir zaman Güney Kore ve Kuzey Kore tarafından imzalanmadı. Böylece yarımada iki ülke arasındaki orijinal sınır yakınlarında askerden arındırılmış bölge adında ikiye bölündü. Barış antlaşması iki devlet arasında imzalanmadı. Bu teknik olarak iki ülkenin bugünde hâlâ savaş halinde bulunduklarını gösteriyor. Kore savaşı neticesinde en az 2.5 milyon insan hayatını kaybetti. [5]

1960'da bir öğrenci ayaklanması sonucu otokratik cumhurbaşkanı Syngman Rhee istifa etmek zorunda kaldı. Bu istifadan sonra Güney Kore siyasi istikrarsızlık bir döneme girdi, zayıf ve etkisiz hükümete karşı general Park Chung-hee Syngman Rhee'nin istifasından bir sene sonra askeri bir darbe yaptı. Park cumhurbaşkanlığı görevine geçti ve bu görevi 1979'a kadar devam etti bir suikastte uğrayana kadar. Park Chung-hee döneminde Kore'de hızlı ihracata dayalı ekonomik bir büyüme sağladı ama ayrıca Güney Kore'ye siyasi ağır baskılarda bu dönemde yoğundu. Park ağır bir şekilde acımasız askeri diktatör olarak eleştiriliyordu, Kore ekonomisinin onun görevi süresince önemli ölçüde gelişmiş olmasına rağmen.

Park'a düzenlenen suikasten sonraki seneler ülkede önemli siyasi telaşlar olmasına neden oldu, eski bastırılmış muhaleft liderleri birden oluşan siyasi boşlukta cumhurbaşkanı olmak için kampanyalar başlattı. 1979'da 12 Aralık darbesi Chun Doo-hwan tarafından Choi Kyu Hah'nın geçici hükümetine yapıldı. Choi Kyu Hah o sıralar geçici cumhurbaşkanıydı ve Park hükümeti sırasında başbakanlık görevini yürütüyordu, Chun darbeden sonra çeşitli önlemler alarak iktidara yükseldi, ayrıca Chun geniş bir sıkıyönetim alarak üniversiteleri kapattı, siyasi faaliyetleri yasakladı ve basını kısıtladı. 17 Mayıs tarihinde cumhurbaşkanı görevine geçtikten sonra Güney Kore'nin genelinde protestolar başladı, çünkü halk demokrasi talep ediyordu, özellikle Gvangju şehrinde protestoların yoğun olmasıyla, Chun bu şehre özel kuvvetler gönderdi Gvangju Demokratikleşme Hareketi'ni şiddetle bastırmak için. [6]

Chun ve hükümeti Kore'yi 1987'ye kadar despot bir idare altına aldı, ta ki Seul Ulusal Üniversitesine giden bir üniversitelinin işkenceyle öldürülene kadar [7]. 10 Haziran'da Katolik Rahipler Adalet Derneği bu olayı halka taşadı, bu da ülke çapında büyük gösterilere neden oldu. Sonunda, Chun'un partisi Demokratik Adalet Partisi ve parti lideri Roh Tae-woo 29 Haziran Bildirgesini ilan etti, bu bildirgede cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesi ön görülüyordu. Roh seçimi az bir farkla muhalefet liderleri Kim Dae-Jung ve Kim Young-Sam karşı kazandı.

1988'de Seul'da 1988 Yaz Olimpiyatları düzenlendi. Güney Kore 1996'da da Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü'ne üye oldu. [8] Devlet 1997 Doğu Asya Mali Krizinde olumsuz etkilendi, ama yine de ülke bu krizden çabuk kurtulabildi ve ekonomisini büyütmeye devam etti, yavaş da olsa.

Haziran 2000'de cumhurbaşkanı Kim Dae-Jung'un Güneş Politikası angajmanı, Kuzey Kore'nin başkenti Pyongyang'da Inter-Kore Zirvesi'nin düzenlenmesine neden oldu. Bir sene sonra Kim Güney Kore ve Doğu Asya'da demokrasi ve insan hakları için yaptığı çalışmalar ve özellikle Kuzey Kore'yle barış ve uzlaşma çabaları için Nobel Barış Ödülü'ne laik görüldü [9].

2002 senesinde, Güney Kore ve Japonya ortaklaşa işbirliği içerisinde 2002 FIFA Dünya Kupası'na ev sahipliği yaptı, ancak sonrasında Liancourt Kayalıkları üzerindeki egemenlik iddiaları yüzünden (Kore'de Dokdo olarak anılıyor ve Japonya'da Takeshima olarak) Japonya ve Güney Kore'nin ilişkileri kötüleşti . Bu olay medya'da Liancourt Kayalıkları Krizi olarak anıldı.

En otros idiomas
Afrikaans: Suid-Korea
Alemannisch: Südkorea
አማርኛ: ደቡብ ኮርያ
aragonés: Coreya d'o Sud
Ænglisc: Sūþcorēa
asturianu: Corea del Sur
azərbaycanca: Cənubi Koreya
تۆرکجه: جنوبی کوره
башҡортса: Көньяҡ Корея
Boarisch: Südkorea
žemaitėška: Pėitū Kuoriejė
Bikol Central: Sur nin Korea
беларуская: Паўднёвая Карэя
беларуская (тарашкевіца)‎: Рэспубліка Карэя
български: Южна Корея
Bislama: Saot Koria
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: খা কোরিয়া
brezhoneg: Republik Korea
bosanski: Južna Koreja
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Korea Selatan
català: Corea del Sud
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dâi-hàng Mìng-guók
нохчийн: Къилба Корей
qırımtatarca: Cenübiy Koreya
čeština: Jižní Korea
kaszëbsczi: Repùblika Kòreji
Cymraeg: De Corea
dansk: Sydkorea
Deutsch: Südkorea
dolnoserbski: Pódpołdnjowa Koreja
ދިވެހިބަސް: ދެކުނު ކޮރެއާ
eʋegbe: South Korea
Ελληνικά: Νότια Κορέα
English: South Korea
Esperanto: Sud-Koreio
español: Corea del Sur
euskara: Hego Korea
estremeñu: Corea del Sul
فارسی: کره جنوبی
føroyskt: Suðurkorea
français: Corée du Sud
arpetan: Corê du Sud
Nordfriisk: Süüdkorea
贛語: 韓國
Gàidhlig: Coirèa a Deas
galego: Corea do Sur
Avañe'ẽ: Ñemby Koréa
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: दक्षिण कोरिया
客家語/Hak-kâ-ngî: Thai-hòn Mìn-koet
Fiji Hindi: South Korea
hrvatski: Južna Koreja
hornjoserbsce: Južna Koreja
Kreyòl ayisyen: Kore disid
magyar: Dél-Korea
interlingua: Corea del Sud
Bahasa Indonesia: Korea Selatan
Interlingue: Sud-Korea
Iñupiak: Natiq Korea
íslenska: Suður-Kórea
italiano: Corea del Sud
日本語: 大韓民国
Patois: Sout Koria
la .lojban.: snanu zei .xanguk
Basa Jawa: Koréa Kidul
Qaraqalpaqsha: Qubla Koreya
Taqbaylit: Kurya n Wenẓul
Gĩkũyũ: South Korea
kalaallisut: Korea Kujalleq
ភាសាខ្មែរ: កូរ៉េខាងត្បូង
한국어: 대한민국
къарачай-малкъар: Корея Республика
kernowek: Korea Dhyhow
Кыргызча: Түштүк Корея
Lëtzebuergesch: Republik Korea
Limburgs: Zuud-Korea
Ligure: Corea do Sud
lumbaart: Curea del Süd
lingála: Koré ya Súdi
لۊری شومالی: کورأ هارگأ
lietuvių: Pietų Korėja
latviešu: Dienvidkoreja
Malagasy: Korea Atsimo
олык марий: Кечывалвел Корей
Baso Minangkabau: Korea Salatan
македонски: Јужна Кореја
молдовеняскэ: Корея де Суд
Bahasa Melayu: Korea Selatan
مازِرونی: جنوبی کره
Dorerin Naoero: Ripubrikin Korea
Napulitano: Corea d''o Sud
Plattdüütsch: Süüdkorea
Nedersaksies: Zuud-Korea
नेपाल भाषा: दक्षिण कोरिया
Nederlands: Zuid-Korea
norsk nynorsk: Sør-Korea
norsk: Sør-Korea
Novial: Sud Korea
Nouormand: Corée du Sud
Livvinkarjala: Suvi Korea
Kapampangan: Mauling Korea
Papiamentu: Sur Korea
Norfuk / Pitkern: Sowth Koriya
Piemontèis: Coréa dël Sud
پنجابی: دکھنی کوریا
português: Coreia do Sul
Runa Simi: Tayhan Republika
rumantsch: Corea dal Sid
română: Coreea de Sud
tarandíne: Coree d'u Sud
русиньскый: Южна Корея
संस्कृतम्: दक्षिणकोरिया
sicilianu: Corea dû Sud
davvisámegiella: Lulli-Korea
srpskohrvatski / српскохрватски: Južna Koreja
Simple English: South Korea
slovenščina: Južna Koreja
Gagana Samoa: Kolea i Saute
chiShona: South Korea
Soomaaliga: Koonfur Kuuriya
српски / srpski: Јужна Кореја
Basa Sunda: Koréa Kidul
svenska: Sydkorea
Kiswahili: Korea Kusini
ትግርኛ: ደቡብ ኮርያ
Tagalog: Timog Korea
Tok Pisin: Saut Koria
Xitsonga: Korea Dzonga
татарча/tatarça: Көньяк Корея
chiTumbuka: South Korea
тыва дыл: Мурнуу Корея
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كورىيە
українська: Південна Корея
oʻzbekcha/ўзбекча: Koreya Respublikasi
vèneto: Corea del Sud
vepsän kel’: Korejan Tazovaldkund
Tiếng Việt: Hàn Quốc
West-Vlams: Zuud-Korea
吴语: 大韩民国
მარგალური: ობჟათე კორეა
ייִדיש: דרום קארעע
Vahcuengh: Hanzgoz
Zeêuws: Zuud-Korea
中文: 大韩民国
文言: 大韓民國
Bân-lâm-gú: Tāi-hân Bîn-kok
粵語: 大韓民國