Fritz Haber

Fritz Haber
Fritz Haber.png
Doğum9 Aralık 1868(1868-12-09)
Breslau, Almanya
Ölüm29 Ocak 1934 (65 yaşında)
Basel, İsviçre
MilliyetiAlmanya
DalıFiziksel kimya
Çalıştığı yerlerİsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü‎
Karlsruhe Üniversitesi
ÖğrenimHeidelberg Üniversitesi, Berlin Humboldt Üniversitesi
Berlin Teknik Üniversitesi
Doktora hocasıRobert Bunsen
Önemli başarılarıGübreler, Patlayıcılar, Haber işlemi (Haber process), Haber-Weiss reaksiyonu, Kimyasal savaş
Aldığı ödüllerNobel prize medal.svg Nobel Kimya Ödülü (1918)

Fritz Haber (d. 9 Aralık 1868, Breslau, Almanya - ö. 29 Ocak 1934, Basel, İsviçre) Alman kimyager. 1918 yılında Nobel Kimya Ödülü'nü kazanmıştır. I. Dünya Savaşı süresince klor ve diğer zehirli gazları geliştirme ve dağıtımı konusundaki çalışmaları nedeniyle "kimyasal savaşın babası" olarak da tanımlanır.

Haber'in eşi Clara Immerwahr da kimya üzerine doktora yapmıştır. Immerwahr, Haber'in zehirli gazlar konusundaki çalışmalarına karşıydı ve II. Ypres Muharebesi'nde klorun ilk başarılı kullanımına yanıt olarak bahçelerinde intihar etmiştir[1].

Haber, Max Born ile birlikte, iyonik bir katı maddenin kafes enerjisini değerlendirmek için Born-Haber siklusu metodunu geliştirmiştir. Haber MDMA'yı ilk sentezleyen kişi olarak da bazı yerlerde anılsa da, bu bilgi doğru değildir[2][3].

Yahudi bir anne babanın çocuğu olarak Breslau, Almanya'da (günümüzde Wrocław, Polonya) doğmuştur[4]. Annesi doğumda ölmüştür. 1886'dan 1891'e kadar Robert Bunsen'in yanında Heidelberg Üniversitesi'nde, A. W. Hofmann'ın grubunda Berlin Üniversitesi'nde (günümüzde Berlin Humboldt Üniversitesi) ve Carl Liebermann'ın yanında Technical College of Charlottenburg'da (günümüzde Technical University of Berlin) çalıştı. 1901'de Clara Immerwahr ile evlendi ve oğulları Hermann 1902'de doğdu. Akademik kariyerine başlamadan önce babasının kimyasal işinde ve Zürih'te Georg Lunge ile İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü‎'nde çalıştı.

Kaynakça

  1. ^ Hobbes, Nicholas (2003). Essential Militaria. Atlantic Books. ISBN 978-1-84354-229-2. 
  2. ^ "...MDMA was actually first synthesized by Fritz Haber in 1892...". Ask Erowid. 17 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151217060522/https://www.erowid.org/ask/ask.php?ID=3104. 
  3. ^ Benzenhöfer, U. ve Passie, T. (2006): Zur Frühgeschichte von Ecstasy. In: Der Nervenarzt. Bd. 77, S. 95-99. PMID 16397805 PDF
  4. ^ http://www.nobel.se/chemistry/laureates/1918/haber-bio.html Fritz Haber'in Nobel sayfasındaki biyografisi

İleri okumalar

  • Daniel Charles, Master mind: The Rise and Fall of Fritz Haber, the Nobel Laureate Who Launched the Age of Chemical Warfare (New York: Ecco, 2005), ISBN 0-06-056272-2.
  • Dietrich Stoltzenberg, Fritz Haber: Chemist, Nobel Laureate, German, Jew: A Biography (Chemical Heritage Foundation, 2005), ISBN 0-941901-24-6.
  • Vaclav Smil, Enriching the Earth: Fritz Haber, Carl Bosch, and the Transformation of World Food Production (2001) ISBN 0-262-19449-X
  • Thomas Hager, The Alchemy of Air: A Jewish Genius, a Doomed Tycoon, and the Scientific Discovery That Fed the World but Fueled the Rise of Hitler (2008) ISBN 978-0-307-35178-4.
En otros idiomas
العربية: فريتز هابر
azərbaycanca: Fris Haber
تۆرکجه: فریتس هابر
беларуская: Фрыц Габер
български: Фриц Хабер
brezhoneg: Fritz Haber
català: Fritz Haber
čeština: Fritz Haber
Cymraeg: Fritz Haber
Deutsch: Fritz Haber
Ελληνικά: Φριτς Χάμπερ
English: Fritz Haber
Esperanto: Fritz Haber
español: Fritz Haber
euskara: Fritz Haber
français: Fritz Haber
Gaeilge: Fritz Haber
Gàidhlig: Fritz Haber
galego: Fritz Haber
עברית: פריץ הבר
hrvatski: Fritz Haber
magyar: Fritz Haber
Հայերեն: Ֆրից Հաբեր
Bahasa Indonesia: Fritz Haber
íslenska: Fritz Haber
italiano: Fritz Haber
Basa Jawa: Fritz Haber
한국어: 프리츠 하버
latviešu: Fricis Hābers
Malagasy: Fritz Haber
монгол: Фриц Хабер
Nederlands: Fritz Haber
norsk nynorsk: Fritz Haber
occitan: Fritz Haber
polski: Fritz Haber
پنجابی: فرتز ہابر
português: Fritz Haber
Runa Simi: Fritz Haber
română: Fritz Haber
русский: Габер, Фриц
srpskohrvatski / српскохрватски: Fritz Haber
slovenčina: Fritz Haber
slovenščina: Fritz Haber
српски / srpski: Фриц Хабер
Basa Sunda: Fritz Haber
svenska: Fritz Haber
Kiswahili: Fritz Haber
українська: Фріц Габер
oʻzbekcha/ўзбекча: Frits Gaber
Tiếng Việt: Fritz Haber
Yorùbá: Fritz Haber
Bân-lâm-gú: Fritz Haber