Friedrich Nietzsche

Friedrich Nietzsche
Nietzsche, Basel'de, 1875.
Nietzsche, Basel'de, 1875.
Tam adıFriedrich Wilhelm Nietzsche
Doğumu15 Ekim 1844(1844-10-15)
Röcken bei Lützen, Prusya Krallığı
Ölümü25 Ağustos 1900 (55 yaşında)
Weimar, Saksonya, Alman İmparatorluğu
Retroorbital beyin zarı tümörü[1], frontotemporal demans[2], CADASIL sendromu[3]
Çağı19. yüzyıl felsefesi
BölgesiBatı felsefesi
OkuluWeimar klasisizmi, kıta felsefesi, postmodernizm, varoluşçuluk, postyapısalcılık
İlgi alanlarıEstetik, Etik, Metafizik, Nihilizm, Psikoloji, Ontoloji, Şiir, Değer teorisi, İstenççilik, Trajedi, Olgu-değer ayrımı, Anti-temelcilik, Tarih felsefesi
Önemli fikirleriApollon ve Dionysos, “Üstinsan”, Ressentiment, “Güç istenci”, “Tanrı öldü”, Bengi dönüş, “Amor fati”, Sürü içgüdüsü, Tschandala, “Son insan”, Perspektivizm, Efendi-köle ahlakı, Değerlerin yeniden değerlendirilmesi, Nietzscheci evetleme
İmzası

Friedrich Wilhelm Nietzsche (/ Almanca: [ˈfʁiːdʁɪç ˈvɪlhɛlm ˈniːt͡sʃə]; 15 Ekim 1844 – 25 Ağustos 1900) Alman filolog, filozof, kültür eleştirmeni, şair ve besteci. Din, ahlak, modern kültür, felsefe ve bilim üzerine metafor, ironi ve aforizma dolu bir üslupla eleştirel yazılar yazmıştır. Nietzsche'nin kilit fikirlerini Apollon-Dionysos ikiliği, perspektivizm, Güç İstenci, "Tanrının ölümü", Üstinsan ve bengi dönüş oluşturur. Felsefesinin merkezini oluşturan şey, kişinin coşkun enerjisini sömüren her türlü öğretinin, toplumsal olarak ne kadar geçerli olursa olsun sorgulanarak "hayatın evetlenmesi"dir.[4] Hakikatin değeri ve nesnelliği üzerine yürüttüğü kökten sorgulaması, geniş çaplı yorumların odağını oluşturur ve etkisi özellikle kıta felsefesi geleneğinde varoluşçuluk, postmodernizm ve postyapısalcılık da dahil olmak üzere devam etmektedir.

Nietzsche, kariyerine felsefeye dönmeden önce klasik filolog (Yunan ve Roma metin eleştirmeni) olarak başladı. 1869 yılında yirmi dört yaşındayken Basel Üniversitesi'nde klasik filoloji kürsüsüne, bu yeri alan en genç kişi olarak atandı. 1879 yazında, hayatının büyük bölümünde kendisine dert olacak olan sağlık sorunları yüzünden istifa etti.[5] 1889'da kırk dört yaşında zihinsel yetilerinin tamamının kaybıyla sonuçlanan bir çöküş yaşadı. Çöküşü sonraları, üçüncü devre sifilis hastalığının yol açtığı, nadir görülen bir genel pareziye yoruldu; fakat bu teşhiste soru işaretleri vardı.[6] Nietzsche, kalan yıllarını 1897'de ölümüne kadar annesinin, 1900'de kendi ölümüne kadar kız kardeşi Elisabeth Förster-Nietzsche'nin bakımında geçirdi.

Bakıcısı olarak kız kardeşi, Nietzsche'nin el yazmalarının idareciliğini ve editörlüğünü üstlendi. Förster-Nietzsche, tanınmış bir Alman milliyetçisi ve antisemitist olan Bernhard Förster ile evliydi ve Nietzsche'nin yayımlanmamış yazılarını, kocasının ideolojisine uyarlamak üzere, Nietzsche'nin belirttiği, antisemitizm ile milliyetçiliğe sert ve bariz biçimde karşı çıktığı görüşlerine genellikle ters düşecek biçimde yeniden düzenledi. Förster-Nietzsche'nin yaptığı değişiklikler sebebiyle Nietzsche'nin adı, sonraları yirminci yüzyıl bilim insanları Nietzsche'nin fikirlerinin yanlış yorumlanmasına karşı harekete geçmiş olsalar da, Alman militarizmi ve Nazizm ile birlikte anılır olmuştur.

En otros idiomas
Alemannisch: Friedrich Nietzsche
አማርኛ: ኒሺ
azərbaycanca: Fridrix Nitsşe
تۆرکجه: فردریک نیچه
башҡортса: Фридрих Ницше
žemaitėška: Frīdrėks Nīčė
беларуская (тарашкевіца)‎: Фрыдрых Ніцшэ
български: Фридрих Ницше
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: নীৎসে
Ελληνικά: Φρίντριχ Νίτσε
emiliàn e rumagnòl: Friedrich Nietzsche
贛語: 尼采
interlingua: Friedrich Nietzsche
Bahasa Indonesia: Friedrich Nietzsche
Qaraqalpaqsha: Friedrich Nietzsche
Кыргызча: Фридрих Ницше
Lëtzebuergesch: Friedrich Nietzsche
latviešu: Frīdrihs Nīče
македонски: Фридрих Ниче
Bahasa Melayu: Friedrich Nietzsche
مازِرونی: نیچه
Nedersaksies: Friedrich Nietzsche
norsk nynorsk: Friedrich Nietzsche
Livvinkarjala: Friedrich Nietzsche
Piemontèis: Friedrich Nietzsche
پنجابی: نطشے
русиньскый: Фрідріх Ніцше
саха тыла: Фридрих Ницше
srpskohrvatski / српскохрватски: Friedrich Nietzsche
Simple English: Friedrich Nietzsche
slovenčina: Friedrich Nietzsche
Gagana Samoa: Friedrich Nietzsche
српски / srpski: Фридрих Ниче
Türkmençe: Fridrik Nitsçe
татарча/tatarça: Fridrix Nitsşe
українська: Фрідріх Ніцше
اردو: نطشے
oʻzbekcha/ўзбекча: Fridrix Nitsshe
vepsän kel’: Nicše Fridrih
Tiếng Việt: Friedrich Nietzsche
მარგალური: ფრიდრიხ ნიცშე
文言: 尼采
Bân-lâm-gú: Friedrich Nietzsche
粵語: 尼采