Carl Linnaeus

Carolus Linnaeus
Linæus.jpg
Carl Linnaeus
Doğum23 Mayıs 1707(1707-05-23)
Stenbrohult İsveç
Ölüm10 Ocak 1778 (70 yaşında)
Uppsala İsveç
Milliyetiİsveçli
DalıBiyolog, hekim ve fizikçi
Önemli başarılarıTaksonomi

Carl Linnaeus (sonra Carl von Linné, Latince yazılı kitaplarda Carolus Linnaeus) (d. 23 Mayıs 1707, Råshult, (Stenbrohult, Güney İsveç) - ö. 10 Ocak 1778 Uppsala), İsveçli biyolog, hekim ve fizikçidir.

Luteryen bir papazın oğludur. Babası papazdı, ama bitkilere ve ziraata karşı ilgi duyuyordu. Linnee de babası gibi bitkilere ilgi duyan bir çocuktu. Öğrenciliğinde fiziksel matematikte başarılıydı. Öğretmeni Rothman, öğrencisinin  doğa bilimlerine olan bilgi ve kabiliyetini görerek ona Boerhaave ve Tournefort'un eserlerini verdi. Linnee, 1727'de Lund'da liseyi bitirdi ve yeni akademik yılda Uppsala'da tıp eğitime başladı. Bu dönemde tıp eğitimi çok ileri bir seviyedeydi. Linnee çalışmalarının çoğunu tek başına yürüttü. Daha sonraki yıllarda öğretmeni Celsius, onun kapasite ve kabiliyetini takdir ederek, onu evine aldı ve Linnee onun ailesiyle birlikte yaşamaya başladı. Çalışmalarındaki başarıları sayesinde Linnee, daha mezun olmadan üniversitede ders vermeye başladı ve büyük bir öğrenci kitlesine hitap etti. Linnee araştırmalarında halktan büyük yardım gördü. Lappland ve Dalecarlia’ ya seyahatler yaptı, bitki örnekleri topladı ve aynı zamanda o bölgelerde yaşayan insanların adet ve gelenekleriyle ilgili bilgiler edindi. Daha sonraki seyahatinde ileride eşi olacak kadınla karşılaştı.

Linnee tıp doktoru olmak istiyordu, fakat o dönemde İsveç'te böyle bir derece yoktu. Linnee gelecekteki kayınpederinin maddi yardımıyla Hollanda'ya gitti ve orada birkaç hafta içinde bu dereceyi aldı. Daha sonra Amsterdam'a ve Leiden'a gitti. Birçok bilim adamı ve bilimle ilgilenen kişiyle tanıştı. Bunlar arasında kitaplarını okuduğu Boerhaave de vardı. Linnnee, 1735'te ‘Systema Naturae’ adlı eserini yazdı ve bu eseriyle üne kavuştu. On iki baskıdan oluşan eserin son baskısında hayvanların ilke olarak birer makine olduklarını kabul etmiş bulunmaktaydı. 1735'te tıp doktoru unvanını aldı. Hatta geçmiş ve çağdaş bilim adamlarını da askeri rütbelerle sınıflandırmış ve bu arada kendine general rütbesini uygun görmüştü. Bunun ardından üç yılda Hollanda'da patronların desteğinde birbirini takip eden şahane eserler yayınladı. Linnee, memleketini özlemişti, fakat oraya dönmeden önce İngiltere ve Fransa'yı ziyaret etti. Linnee, İsveç'e, Avrupa'da şöhret kazanmış olarak döndü. 1741'e kadar Stokholm'da doktor olarak güç şartlar altında çalıştı. 1741'de Uppsala Üniversitesi'ne tıp ve bitki bilim profesörü oldu ve ölünceye kadar bu görevini sürdürdü. Stokholm'deyken bilim akademisinin kurulmasında görev aldı. Çalışma kapasitesi ve öğreticiliği mükemmeldi. Linnee, Rudbeck zamanında kurulmuş olan botanik bahçesini geliştirdi ve Avrupa'daki en güzel botanik bahçesi haline getirdi. Linnee, araştırılmamış bölgelere araştırıcı olarak gruplar yolladı; birçok keşif seyahatleri düzenledi ve birçok kişinin çalışmasında önderlik etti. 

Linnaeus, minerallerin yer altında gelişen canlı maddeler olduğunu düşünüyordu. Linnaeus'un kütüphane ve koleksiyonları bir Londralı tabip olan J. E. Smith tarafından satın alındı.

Linnaeus, biyoloji ve botanikte sınıflandırma esasını getirmiş, bütün canlıları bir cetvelde göstermiştir. Onun bu metodu, bugün de kullanılmaktadır.

1737 yılında yayınladığı Genera Plantarum (Bitki Cinsleri) adlı yapıtında bitkileri çiçek yapılarına göre cins düzeyinde tavsif etmiştir. Linnaeus 1753'te derlediği Species Plantarum (Bitki Türleri) kitabında 6 bin kadar bitki türüne ikili adlandırma sistemini uyguladı. 1761'de kendisine asalet imtiyazı verildi ve Carl von Linné diye anılmaya başlandı.

Linnaeus, bitki ve hayvanlarda ikili isimlendirmeyi başlatmıştır. Bu sistemde Latince veya Yunanca bir isimden sonra özel bir ikinci isim gelmektedir. Bitkiler için yaptığı sınıflandırma ile, o güne kadar tarif edilemeyen bazı bitkiler, kolaylıkla tarif edilebildi. Bitki ve hayvanları, iç bünyelerinin benzerliğine göre cins cins gruplandırdı. Botanik ve zoolojide bugün de kısmen kullanılan taksonomiyi (isimlendirmeyi) başlattı.

Bunlardan başka, Linnaeus ilaçlar üzerinde, İsveç etnolojisi ve coğrafyası üzerinde de çalışmaları bulunmaktadır. İsveç'in gelişmemiş bölgelerini gezmiş ve gördüklerini anlatmıştır.

En otros idiomas
Afrikaans: Carolus Linnaeus
Alemannisch: Carl von Linné
aragonés: Carl von Linné
asturianu: Carl von Linné
azərbaycanca: Karl Linney
تۆرکجه: کارل لینه
башҡортса: Карл Линней
Boarisch: Carl von Linné
žemaitėška: Karls Liniejos
беларуская: Карл Ліней
беларуская (тарашкевіца)‎: Карл Лінэй
български: Карл Линей
brezhoneg: Carl von Linné
bosanski: Carl von Linné
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Carl Linnaeus
нохчийн: Линней, Карл
corsu: Linneu
čeština: Carl Linné
kaszëbsczi: Karol Linneùsz
Чӑвашла: Линней Карл
dolnoserbski: Carl von Linné
English: Carl Linnaeus
Esperanto: Karolo Lineo
español: Carlos Linneo
euskara: Lineo
estremeñu: Carl von Linné
فارسی: کارل لینه
français: Carl von Linné
Nordfriisk: Carl von Linné
Gàidhlig: Carl von Linné
Avañe'ẽ: Carolus Linnaeus
客家語/Hak-kâ-ngî: Carl Linnaeus
Fiji Hindi: Carl Linnaeus
hrvatski: Carl Linné
hornjoserbsce: Carl von Linné
հայերեն: Կառլ Լիննեյ
interlingua: Carl von Linné
Bahasa Indonesia: Carolus Linnaeus
íslenska: Carolus Linnaeus
italiano: Linneo
Basa Jawa: Carolus Linnaeus
ქართული: კარლ ლინე
Kabɩyɛ: Carl von Linne
қазақша: Карл Линней
한국어: 칼 폰 린네
Кыргызча: Карл Линней
Lëtzebuergesch: Carl von Linné
Limburgs: Carl Linnaeus
lumbaart: Carl von Linné
lingála: Carl von Linné
lietuvių: Carl von Linné
latviešu: Kārlis Linnejs
Malagasy: Carl von Linné
олык марий: Линне Карыл
Baso Minangkabau: Carolus Linnaeus
македонски: Карл Лине
монгол: Карл Линней
Bahasa Melayu: Carl Linnaeus
Mirandés: Carolus Linnaeus
မြန်မာဘာသာ: ကားလ် လင်းနီးယပ်
Dorerin Naoero: Carl Linnaeus
Napulitano: Carl von Linné
Plattdüütsch: Carl von Linné
Nedersaksies: Carolus Linnaeus
नेपाल भाषा: कारोलस लिनियस
Nederlands: Carl Linnaeus
norsk nynorsk: Carl von Linné
Livvinkarjala: Carl Linnaeus
Kapampangan: Carolus Linnaeus
Piemontèis: Carl von Linné
پنجابی: کارل لنیاس
português: Carolus Linnaeus
Runa Simi: Carl von Linné
română: Carl Linné
armãneashti: Carolus Linnaeus
русский: Линней, Карл
русиньскый: Карл Лінней
संस्कृतम्: केरोलस् लीनियस्
саха тыла: Карл Линней
sicilianu: Carolus Linnaeus
srpskohrvatski / српскохрватски: Carolus Linnaeus
Simple English: Carolus Linnaeus
slovenčina: Carl Linné
slovenščina: Carl Linnaeus
shqip: Karl Lineu
српски / srpski: Карл фон Лине
Seeltersk: Carolus Linnaeus
Basa Sunda: Carolus Linnaeus
Kiswahili: Carl Linnaeus
ślůnski: Carl von Linné
тоҷикӣ: Карл Линней
Türkmençe: Karl Linneý
Tagalog: Carl Linnaeus
татарча/tatarça: Карл Линней
українська: Карл Лінней
oʻzbekcha/ўзбекча: Carl Linnaeus
vepsän kel’: Linnei Karl
Tiếng Việt: Carl Linnaeus
West-Vlams: Carolus Linnaeus
Winaray: Carl Linnaeus
მარგალური: კარლ ლინე
Yorùbá: Carl Linnaeus
Bân-lâm-gú: Carolus Linnaeus
粵語: 林奈