Amfitiyatro

El Jem Amfitiyatrosu

Amfitiyatro, Roma uygarlığında gösteriler, gladyatör ve vahşi hayvan oyunları için kullanılan, daire ya da elips biçimli, yükselen tribünlerden oluşan bir kamu yapısıdır. Modern anlamdaki En eski örnekleri Etruria ve Campania'da MÖ 1.yüzyıl başlarında inşa edilmiştir. Arena, kanlı gösterilerin sergilendiği alanlardır. Vahşi hayvanlar birbirlerini parçalar, insanlar birbirleriyle ya da vahşi hayvanlarla kıyasıya dövüşürlerdi. Genellikle ölümle sonuçlanan bu acımasız dövüşlerin, büyük bir izleyici kitlesi vardı. Arena ayrıca suyla doldurularak çeşitli gösteriler yapılırdı.

"Amfi" kelime anlamı olarak "çevresinde/iki yönden/çift" demektir. Bu nedenle, amfitiyatroyu işlevinden başka yapı şekli de tiyatrodan ayırır. Tiyatro, yarım daire bir yapı iken, amfitiyatro “çift” tiyatro yani dairesel ya da elips şeklindedir. Amfitiyatroları yine elips şeklinde kullanış amaçları ve formları farklı olan stadyumlar ile de karıştırmamak gerekir.

Roma uygarlığı döneminde ortaya çıkan amfitiyatroların eski Yunan ve Anadolu'da örnekleri yoktur. Örneğin Türkiye'de Efes ve Aspendos'da örneği bulunan yapılar amfitiyatro değildir. Dünyada en tanınmış örneği Roma'da bulunan Colosseum'dur.

Latince olan arena sözcüğü kumluk anlamına gelir. Çünkü bu alanlar, dövüş sırasında akan kanları kolaylıkla dibe sızdırması için kumlarla kaplı olurdu. Tribünlerin altında karanlık odalar, gladyatörler için barakalar, zindanlar, vahşi hayvanlar için kafesler bulunurdu. Arena, parmaklıklarla çevrili olurdu. Arenada dövüşen kişilere gladyatör denirdi. Gladyatörlerin çoğu suçlular ya da köleler arasından yetişirdi. Dövüşler gladyatörlerden birinin, bazen her ikisinin ölümüyle sonuçlanırdı.

İlk amfitiyatroların dayanıksız tahta yapılar olduğu bilinmektedir. Taşlarla yapılan amfitiyatrolar MÖ 1. yüzyılın ilk yarısında yapılmaya başlanmış, Augustus döneminde çoğalmaya başlamıştır.[1] Taşlarla inşa edilmiş bilinen en eski amfitiyatro, MÖ 80 yılında Pompeii antik kentinde inşa edildiği hesaplanan Pompeii Amfitiyatrosudur.[2]

Roma'daki Kolezyum (Flavianus Amfitiyatrosu), amfitiyatroların en ünlüsüdür. Daha sonra Colosseum olarak adlandırılan bu amfitiyatronun eski kaynaklarda yaklaşık 80 bin izleyici aldığı belirtilir. Ama günümüz ölçümleri ancak 50 bin kişi olabileceğini göstermiştir. Günümüze ulaşan diğer ünlü amfitiyatrolar İtalya'da Verona, Pompeii ve Puteoli'deki (bugünkü Pozzuoli); Hırvatistan'da İstriya'nın merkezi Pula'daki; Fransa'da Nîmes ve Arles'daki amfitiyatrolardır.

Tunus'un El Jem şehrinde bulunan amfitiyatro da günümüze oldukça iyi korunmuş olarak gelmiştir.

2012 yılındaki arkeolojik araştırmalar sonunda, antik çağdaki ilk amfitiyatronun Ürdün'ün Faynan Vadisi'nde MÖ 9600 yılı civarında yapıldığı ortaya çıkmıştır. Kömünal binaların bulunduğu bir köy de bulunmuştur.[3]

  • kaynakça

Kaynakça

  1. ^ Bomgardner, David Lee (Ekim 2000). The Story of the Roman Amphitheatre. Routledge. ISBN 0-415-16593-8. 
  2. ^ Amphitheatre, Encyclopædia Britannica.
  3. ^ Cumhuriyet Bilim ve Teknik Dergisi, sayı:1388, 25 Ekim 2013, derleyen:Reyhan Oksay, s:10.
En otros idiomas
العربية: مسرح روماني
azərbaycanca: Amfiteatr
беларуская: Амфітэатр
български: Амфитеатър
brezhoneg: Amfiteatr
bosanski: Amfiteatar
català: Amfiteatre
čeština: Amfiteátr
Cymraeg: Amffitheatr
dansk: Amfiteater
Deutsch: Amphitheater
Ελληνικά: Αμφιθέατρο
English: Amphitheatre
Esperanto: Amfiteatro
español: Anfiteatro
eesti: Amfiteater
euskara: Anfiteatro
فارسی: تماشاخانه
Frysk: Amfiteater
Gaeilge: Aimfitéatar
galego: Anfiteatro
hrvatski: Amfiteatar
magyar: Amfiteátrum
հայերեն: Ամֆիթատրոն
Bahasa Indonesia: Amfiteater
italiano: Anfiteatro
ქართული: ამფითეატრი
қазақша: Амфитеатр
한국어: 원형극장
kurdî: Amfîtiyatro
Lëtzebuergesch: Kategorie:Amphitheateren
lietuvių: Amfiteatras
latviešu: Amfiteātris
македонски: Амфитеатар
монгол: Амфитеатр
Bahasa Melayu: Perani
Nederlands: Amfitheater
norsk nynorsk: Amfiteater
norsk: Amfiteater
polski: Amfiteatr
português: Anfiteatro
Runa Simi: Tumay aranwa
română: Amfiteatru
русский: Амфитеатр
srpskohrvatski / српскохрватски: Amfiteatar
Simple English: Amphitheatre
slovenščina: Amfiteater
српски / srpski: Амфитеатар
svenska: Amfiteater
ślůnski: Amfityjater
тоҷикӣ: Амфитеатр
українська: Амфітеатр
oʻzbekcha/ўзбекча: Amfiteatr
中文: 圓形劇場