Amerika yerlileri

Amerika yerlileri
Toplam nüfus
yaklaşık 48 milyon
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Peru Peru13.8 milyon[1]
Meksika Meksika10.1 milyon[2]
Bolivya Bolivya6 milyon[3]
Guatemala Guatemala5.4 milyon[4]
Ekvador Ekvador3.4 milyon
Amerika Birleşik Devletleri ABD2.5 milyon[5]
Kolombiya Kolombiya1.4 milyon[6]
Kanada Kanada1.2 milyon[7]
Brezilya Brezilya700,000[8]
Şili Şili692,000[9]
Arjantin Arjantin600,000[10]
Venezuela Venezuela524,000[11]
Honduras Honduras520,000[12]
Nikaragua Nikaragua443,847[13]
Panama Panama204,000[14]
Paraguay Paraguay95,235[15]
El Salvador El Salvador~70,000[16]
Kosta Rika Kosta Rika~60,000[17]
Guyana Guyana~60,000[18]
Grönland Grönland51.349 (2012)[19]
Belize Belize~24,501 (Maya)[20]
Fransız Guyanası Fransız Guyanası~19,000[21]
Surinam Surinam~12,000 - 24,000
Diller
Eskimo-Aleut dilleri, Kızılderili dilleri, İngilizce, İspanyolca, Fransızca
Din
Hıristiyanlık, Animizm / Şamanizm
İlgili etnik gruplar
Eskimo-Aleut halkları, Kızılderililer

Amerika yerlileri, Avrupalılar'ın gelişinden önce Amerika kıtasında yaşayan Eskimo-Aleut halkları ile Kızılderilileri kapsayan ortak ad. Bazıları[22] bu adı İngilizce Amerindian terimin karşılığı olarak yalnızca Kızılderililer için kullanır ve Eskimo-Aleut halklarını dahil etmez. Alaska ve Kanada gibi hem Eskimo hem de Kızılderili nüfus barındıran yörelerde Amerika yerlisi adı her ikisi için kullanılırken, Kıta ABD'sinden Arjantin'e kadar Eskimo barındırmayan diğer yörelerde yalnızca Kızılderili anlamındadır.

ABD Nüfus Sayım Dairesi (Amerika Birleşik Devletleri Nüfus Sayım Bürosu) ülkedeki yerlileri American Indian and Alaska Native adı altında topluca ele alır ve American Indian («Amerikalı Hint») terimiyle Kıta ABDsi'ndeki yerliler (ki hepsi de Kızılderilidir) kastedilirken, Alaska Native («Alaska Yerlisi») terimi Alaska'daki yerlilerin tamamı (Aleutlar, Alaska Eskimoları, Alaska Kızılderilileri) için kullanılır[23].

Kanada'da aboriginal peoples («yerli halklar») olarak adlandırılır ve hem Kanada Eskimolarını (Inuit), hem Kanada Kızılderililerini (First Nations), hem de melez Métisleri nitelendirir[24]. Kanada'da Indian («Kızılderili») adı "aşağılayıcı" (pejorative)[25][26] bulunduğu için resmî olarak fazla kullanılmaz. Kanada'da Indian adı resmî olarak yalnızca Hintler için kullanılır.

Amerika yerlilerinin sınıflandırılması kültür bölgelerine, coğrafyası ve dillerine göre ayrı ayrı sınıflandırılır. Antropologlar genellikle akışkan sınırlı kültür bölgeleri olarak sınıflandırma eğilimindedirler. Bu kültür bölgeleri şu anki sınırlara göre değil, yerlilerin Amerika'nın keşif sürecinde Avrupalılarca karşılaştığı 15. yüzyıl başlarındaki konumları baz alınarak düzenlenir.

Amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak, Eskimo ile Aleutların konuştuğu Eskimo-Aleut dilleri, Kızılderili Na-Dene halklarının konuştuğu Na-Dene dilleri ile bunların haricindeki bütün Kızılderili halklarının konuştuğu Amerind dilleri biçiminde sınıflandırılır. Na-Dene dillerinin Asya'daki Yenisey dilleri ile Dene-Yenisey dilleri adı altında birlikte sınıflandırılması fikri 2008 yılında Edward Vajda tarafından ortaya konmuştur ve Eskimolar dışında Asya kökenli olduğu dil bilimi kriterlerine göre ortaya konan ilk ve tek Kızılderili grubu budur. Geriye kalan diğer Kızılderililerin dilleri 1960 yılında Joseph Greenberg tarafından Amerind dilleri adı altında birleştirilmesi fikri ortaya atılmıştır, fakat bu teoriyi tarihi dil bilimcilerin çoğu reddeder.

Na-Dene dillerini konuşan halklar, İnuitler ve Alaska yerlileri haplogrup Q (Y-DNA) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer Kızılderililerde (Amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtDNA mutasyonlarından farklıdır. Amerika yerlileri DNA'sına göre 12 genetik gruba ayrılır ve Eskimolar ile Na-Dene Kızılderilileri haricindeki Kızılderililerde 10 ayrı genetik gruplaşma görülür.

En otros idiomas
Afrikaans: Indiane
Ænglisc: Scrælingas
azərbaycanca: Hindilər
башҡортса: Индеецтар
Boarisch: Indiana
žemaitėška: Indienā
беларуская: Індзейцы
беларуская (тарашкевіца)‎: Індзейцы
български: Индианци
brezhoneg: Amerindianed
čeština: Indiáni
Deutsch: Indianer
Zazaki: Postesuri
Esperanto: Indianoj
euskara: Amerindiar
فارسی: سرخ‌پوست
suomi: Intiaanit
français: Amérindiens
Nordfriisk: Indiooner
Frysk: Yndianen
עברית: אינדיאנים
hrvatski: Indijanci
magyar: Indiánok
Հայերեն: Հնդկացիներ
interlingua: Indiano american
Bahasa Indonesia: Penduduk asli Benua Amerika
la .lojban.: rindo
Basa Jawa: Wong Indian
ქართული: ინდიელები
қазақша: Үндістер
Кыргызча: Индейлер
Lingua Franca Nova: Americanes orijinal
Limburgs: Indiane
lietuvių: Indėnai
кырык мары: Индейвлӓ
Bahasa Melayu: Amerindian
مازِرونی: سرخپوست
Nāhuatl: Macehuallacatl
Napulitano: Native mericane
Plattdüütsch: Indianer
Nedersaksies: Inheemse Amerikanen
Nederlands: Indianen
norsk nynorsk: Amerikanske urfolk
Diné bizaad: Bitsįʼ yishtłizhii
Deitsch: Insching
polski: Indianie
پنجابی: لال ہندی
português: Povos ameríndios
română: Amerindieni
русский: Индейцы
srpskohrvatski / српскохрватски: Indijanci
Simple English: Native American
slovenčina: Indiáni
slovenščina: Ameriški staroselci
српски / srpski: Američki starosedeoci
Seeltersk: Indioanere
svenska: Indianer
Kiswahili: Waindio
ślůnski: Indjanery
Türkmençe: Indeýler
українська: Індіанці
اردو: سرخ ہندی
Tiếng Việt: Thổ dân châu Mỹ
West-Vlams: Indioann
მარგალური: ინდიარეფი
粵語: 美洲土著