19. yüzyıl

19. yüzyıl, miladi takvime göre 1 Ocak 1801 ile 31 Aralık 1900 günleri arasındaki zaman dilimi olarak kabul edilir.

Portekiz, Osmanlı ve Çin İmparatorluğu çökmeye başlamış, Babür ve Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu da son bulmuştur.

Napolyon Savaşları’ndan sonra, Britanya İmparatorluğu, dünya nüfusunun dörtte biri, yüz ölçümünün üçte birine hakim olarak dünyanın önder gücü haline gelmiştir. "Pax Britannica" (Britanya barışı) döneminde, korsanlara karşı ciddi tedbirleri ile dünyada ticaretin teşvikini sağlamıştır. 19. yüzyıl aynı zamanda yeni icat ve keşiflerle beraber pozitif bilimlerde ciddi atılımlara sahne olmuştur. Tıp, matematik, fizik, kimya, biyoloji, elektrik ve metalurji gibi alanlarda gelecek yüzyılın hızlı gelişen teknolojik yeniliklerinin temelleri atılmıştır.

Demiryolları taşımacılığının başlamasıyla gelen sanayi devrimiyle beraber birçok ülkede kentleşme hareketleri başlamıştır ve dünyadaki birçok büyük şehrin nüfusu, bu dönemde bir milyonun üstüne çıkmıştır. Bunda tıp alanındaki gelişmeler de etkili olmuştur. Dünyanın kalan keşfedilmemiş bölgeleri (Antarktika ve Arktika’nın ulaşılması zor yerleri hariç) keşfedilmiştir ve 1890larda dünyanın hassas ve detaylı bir haritasının ortaya konmasına vesile olmuştur.

Bu yüzyıl köleliğin hızlı bir düşüş yaşamasına neden olmuştur. Haiti köle ayaklanmasını takiben Britanya İmparatorluğu, denizlerdeki egemenliğini kullanarak dünya çapındaki köle ticaretini durdurmaya çalışmıştır. Britanya 1834’te, Amerika Birleşik Devletleri, iç savaşı takiben 1865’te, Brezilya ise 1888’de köleliği kaldırmıştır. Aynı şekilde Rusya da topraklarında köleliğe son vermiştir.

En otros idiomas
Afrikaans: 19de eeu
Alemannisch: 19. Jahrhundert
aragonés: Sieglo XIX
العربية: القرن 19
asturianu: Sieglu XIX
azərbaycanca: XIX əsr
تۆرکجه: ۱۹. یوز ایل
башҡортса: XIX быуат
žemaitėška: XIX omžios
беларуская: XIX стагоддзе
беларуская (тарашкевіца)‎: XIX стагодзьдзе
български: 19 век
brezhoneg: XIXvet kantved
bosanski: 19. vijek
català: Segle XIX
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: 19 sié-gī
нохчийн: XIX бӀешо
Cebuano: Siglo 19
čeština: 19. století
Чӑвашла: XIX ĕмĕр
Cymraeg: 19eg ganrif
Ελληνικά: 19ος αιώνας
emiliàn e rumagnòl: XIX sécol
English: 19th century
Esperanto: 19-a jarcento
español: Siglo XIX
eesti: 19. sajand
euskara: XIX. mendea
estremeñu: Sigru XIX
suomi: 1800-luku
føroyskt: 19. øld
français: XIXe siècle
Nordfriisk: 19. juarhunert
Frysk: 19e iuw
Gaeilge: 19ú haois
贛語: 19世紀
Gàidhlig: 19mh Linn
galego: Século XIX
Gaelg: 19oo eash
עברית: המאה ה-19
Fiji Hindi: 19th century
hrvatski: 19. stoljeće
magyar: 19. század
հայերեն: 19-րդ դար
interlingua: Seculo 19
Bahasa Indonesia: Abad ke-19
íslenska: 19. öldin
italiano: XIX secolo
日本語: 19世紀
la .lojban.: 18xyxymoi
Basa Jawa: Abad ping 19
ქართული: XIX საუკუნე
Taqbaylit: Lqern wis XIX
қазақша: XIX ғасыр
한국어: 19세기
коми: XIX нэм
Кыргызча: XIX кылым
Latina: Saeculum 19
Lëtzebuergesch: 19. Joerhonnert
лезги: XIX виш йис
Lingua Franca Nova: Sentenio 19
Limburgs: Negentiende iew
Ligure: XIX secolo
lumbaart: Sécul XIX
lietuvių: XIX amžius
latgaļu: 19 godu symts
latviešu: 19. gadsimts
Basa Banyumasan: Abad kaping-19
олык марий: XIX курым
Māori: Rautau 19
македонски: 19 век
монгол: 19-р зуун
Bahasa Melayu: Abad ke-19
မြန်မာဘာသာ: ၁၉ ရာစုနှစ်
эрзянь: XIX пинге
Napulitano: XIX seculo
Plattdüütsch: 19. Johrhunnert
Nedersaksies: 19e eeuw
Nederlands: 19e eeuw
norsk nynorsk: 1800-talet
Novial: 19esmi sekle
Nouormand: XIXe s.
Sesotho sa Leboa: Ngwagakgolo 19
occitan: Sègle XIX
Ирон: XIX æнус
ਪੰਜਾਬੀ: 19ਵੀਂ ਸਦੀ
polski: XIX wiek
português: Século XIX
русский: XIX век
русиньскый: XIX. стороча
саха тыла: XIX үйэ
sicilianu: Sèculu XIX
davvisámegiella: 1800-lohku (jahkečuohti)
srpskohrvatski / српскохрватски: 19. vijek
Simple English: 19th century
slovenčina: 19. storočie
slovenščina: 19. stoletje
српски / srpski: 19. век
Seeltersk: 19. Jierhunnert
Basa Sunda: Abad ka-19
svenska: 1800-talet
Kiswahili: Karne ya 19
ślůnski: XIX stoleće
తెలుగు: 19 వ శతాబ్దం
Türkmençe: 19-njy asyr
татарча/tatarça: XIX гасыр
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: 19- ئەسر
українська: XIX століття
oʻzbekcha/ўзбекча: XIX asr
vèneto: XIX secoło
Tiếng Việt: Thế kỷ 19
吴语: 19世纪
მარგალური: XIX ოშწანურა
ייִדיש: 19טער י"ה
中文: 19世纪
Bân-lâm-gú: 19 sè-kí
粵語: 19世紀