İsrail
English: Israel

İsrail
İsrail haritadaki konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Kudüsa
Resmî dillerİbranice
Tanınan bölgesel dillerArapça
Etnik gruplar
%75.1 Yahudi, %20.7 Arap, %4.2 diğer
HükûmetParlamenter cumhuriyet
• Cumhurbaşkanı
Reuven Rivlin
• Başbakan
Binyamin Netanyahu
• Knesset Başkanı
Yuli-Yoel Edelstein
Esther Hayut
Tarihçe 
• İsrail Deklarasyonu
14 Mayıs 1948
Yüzölçümü
• Toplam
2077022072 km2 (0,36333 sq mi) (153b)
• Su (%)
2,12 (440 km2 / 170 mi2)
Nüfus
• 2019 sayımı
9.131.220[1] (99)
• Yoğunluk
38.763/km2 (100.395,7/sq mi) (34)
GSYİH (SAGP)2014 tahminî
• Toplam
286.840 milyar $ (50)
• Kişi başına
35.658 $ (25.)
GSYİH (nominal)2014 tahminî
• Toplam
305.707 milyar $ (42)
• Kişi başına
38.004 $ (25)
Gini (2013)42.8
orta · 48.
İGE (2017)0.903
çok yüksek · 22.
Para birimiYeni şekel (ILS · ₪‎)
Zaman dilimiUTC+2 (İZD)
• Yaz (YSU)
UTC+3 (İYZD)
Trafik akışısağ
Telefon kodu972
İnternet alan adı.il
  1. Resmî olarak sadece Amerika Birleşik Devletleri tanımaktadır. Diğer devletler ve uluslararası örgütler başkent olarak Tel Aviv'i tanımaktadır.
  2. 20.770 Yeşil Hat (İsrail) dahildir. 22.072 Golan Tepeleri ve Doğu Kudüs'ü içerir

İsrail (İbraniceיִשְׂרָאֵל; Arapçaإِسْرَائِيل), ya da resmî adıyla İsrail Devleti (İbraniceמְדִינַת יִשְׂרָאֵל), Batı Asya'da Akdeniz'in güneydoğu kıyısında ve Kızıldeniz'in kuzey kıyısında yer alan bir ülke. Kuzeyinde Lübnan, kuzeydoğusunda Suriye, doğusunda Ürdün, güneybatısında Mısır ve hem batı hem de doğusunda sırasıyla Filistin toprakları olan Gazze Şeridi ve Batı Şeria ile komşudur.[3] Görece küçük yüzölçümü içerisinde coğrafi olarak çeşitli farklılıklar görülmektedir.[4][5] Ülkede ekonominin ve teknolojinin merkezi Tel Aviv iken idari merkez ve ilan edilmiş başkent Kudüs'tür[6][7] ancak devletin Kudüs üzerindeki egemenliği tam olarak tanınmamaktadır.[8][9][10][11]

İsrail, hominidlerin Afrika dışındaki ilk göç noktalarından biriydi.[12] Orta Tunç Çağı'ndan itibaren Kenan kabileleri bu bölgede yaşarken[13][14] Demir Çağı'nda İsrail Krallığı ve Yehuda Krallığı kuruldu.[15][16] MÖ 720 yıllarında Yeni Asur İmparatorluğu, İsrail Krallığı'nı yok etti.[17] Yehuda Krallığı ise sırasıyla Babil, Pers ve Helen imparatorlukları tarafından ele geçirildi ancak Yahudi özerk statüsüyle varlığını korudu.[18][19] Makkabi İsyanı sonucunda MÖ 110 yılından itibaren bağımsız bir Haşmonayim Krallığı kurulsa dakrallık önce MÖ 63'te Roma Cumhuriyeti'nin vasal devleti hâline geldi, ardından MÖ 37'de bölgeye merkezden Hirodes Hanedanı yönetici olarak atandı ve MÖ 6'da Yahudiye adıyla bir Roma eyaleti şeklinde yeniden yapılandırıldı.[20][21] Yahudiye, başarısız Yahudi İsyanları'na kadar bir Roma ili olarak kaldı ancak isyanlar sonucunda Romalı yöneticiler şehri yakıp yıktı, Yahudi nüfusu şehirden sürdü ve bölgenin adını Suriye Filistini olarak değiştirdi.[20][22][23] Bunun ardından bölgedeki Yahudi varlığı yüzyıllar boyunca belirli bir ölçüde devam etti. MS 7. yüzyılda Levant, Araplar tarafından Bizans İmparatorluğu'ndan alındı ve 1099'da Birinci Haçlı Seferi'ne kadar bölgedeki Arap hakimiyeti sürdü. 1187'de Eyyubiler ile birlikte yeniden Müslümanlar bölgenin hakimi oldu, ardından 13. yüzyıldan itibaren Memlükler hakimiyet alanlarını Mısır'dan itibaren bu bölgeye kadar genişlettiler. 1517'de Osmanlı İmparatorluğu, Memlükleri yenerek bölgeyi ele geçirdi ve Osmanlı hakimiyeti imparatorluğun I. Dünya Savaşı'nda dağılmasına dek devam etti. 19. yüzyılda Yahudi ulusal uyanışıyla birlikte diasporada Siyonist hareket ortaya çıktı, böylece Osmanlı Suriyesine ve sonrasında Birleşik Krallık'a bağlı Filistin Mandasına göç dalgaları başladı.

1947'de Birleşmiş Milletler'in hazırladığı Filistin Paylaşım Planı ile bölgede bağımsız Arap ve Yahudi devletleri ile uluslararası Kudüs yönetiminin kurulması istendi. Planı Yahudi Ajansı kabul ederken Arap liderler reddetti.[24][25][26] Sonraki yıl Yahudi Ajansı, İsrail Devleti'nin bağımsızlığını ilan etti ve hemen peşinden başlayan 1948 Arap-İsrail Savaşı sonucunda İsrail eski Filistin Mandası topraklarının büyük çoğunluğunu elinde tutarken komşu Arap ülkeleri ise Batı Şeria ve Gazze'yi ele geçirdi.[27] Bu tarihten sonra İsrail ile Arap ülkeleri arasında birçok savaş çıktı; İsrail, 1967'deki Altı Gün Savaşı'ndan itibaren Batı Şeria, Gazze Şeridi (2005'teki geri çekilmeye rağmen birçok hukukçu hâlâ işgal altında olduğunu kabul ediyor.) ve Golan Tepelerini işgal etti.[28][29][30][fn 1] Kendi idaresini Doğu Kudüs ve Golan Tepeleri'ne içine alarak genişletse de bunu Batı Şeria'da gerçekleştiremedi.[31][32][33][34] İsrail'in Filistin topraklarını işgali, modern zamanların en uzun işgalidir.[fn 1][36] Filistin-İsrail çatışmasını bitirme çabaları halen daha nihai bir barış anlaşmasına yol açmadı. Ancak İsrail ile Mısır ve Ürdün arasında barış anlaşmaları imzalandı.

Uzun ve dar bir şekle sahip olan İsrail, 470 km uzunluğunda olup, en geniş bölgesi yaklaşık 135 km'dir. Sınırları ve ateşkes hatları içerisinde kalan toplam yüzölçümü 27.817 km²'dir. İsrail, yaklaşık 8.081.000'lik nüfusuyla[37], çeşitli din, kültür ve sosyal geleneklere sahip insanları bir araya getirmiştir. Para birimi Yeni İsrail şekelidir. İsrail dünyadaki en büyük 43. ekonomiye sahiptir.[38] Aynı zamanda İnsani Gelişme Endeksi'nde Orta Doğu'da ilk sırada yer alır.[39] Asya'da ise beşinci sıradadır.[40] Basın Özgürlüğü Endeksi'nde İsrail 86. sıradadır.[41]

En otros idiomas
Acèh: Israèl
адыгабзэ: Исраил
Afrikaans: Israel
Alemannisch: Israel
አማርኛ: እስራኤል
aragonés: Israel
Ænglisc: Israhēl
العربية: إسرائيل
ܐܪܡܝܐ: ܐܝܣܪܐܝܠ
مصرى: اسرائيل
অসমীয়া: ইজৰাইল
asturianu: Israel
авар: Исраил
Aymar aru: Israel
azərbaycanca: İsrail
تۆرکجه: ايسراییل
башҡортса: Израиль дәүләте
Boarisch: Israel
žemaitėška: Izraelis
Bikol Central: Israel
беларуская: Ізраіль
беларуская (тарашкевіца)‎: Ізраіль
български: Израел
भोजपुरी: इजराइल
bamanankan: Israil
বাংলা: ইসরায়েল
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইসরাইল
brezhoneg: Israel
bosanski: Izrael
буряад: Израиль
català: Israel
Chavacano de Zamboanga: Israel
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ī-sáik-liĕk
нохчийн: Израиль
Cebuano: Israel
ᏣᎳᎩ: ᎢᏏᎵᏱ
کوردی: ئیسرائیل
corsu: Israele
qırımtatarca: İsrail
čeština: Izrael
kaszëbsczi: Izrael
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їꙁдраил҄ь
Чӑвашла: Израиль
Cymraeg: Israel
dansk: Israel
Deutsch: Israel
Zazaki: İsrail
dolnoserbski: Israel
डोटेली: इजरायल
ދިވެހިބަސް: އިސްރާއީލު
Ελληνικά: Ισραήλ
English: Israel
Esperanto: Israelo
español: Israel
eesti: Iisrael
euskara: Israel
estremeñu: Israel
فارسی: اسرائیل
suomi: Israel
Võro: Iisrael
Na Vosa Vakaviti: Isireli
føroyskt: Ísrael
français: Israël
arpetan: Israèl
Nordfriisk: Israel
Frysk: Israel
Gaeilge: Iosrael
Gagauz: İsrail
贛語: 以色列
kriyòl gwiyannen: Israyèl
Gàidhlig: Iosrael
galego: Israel
Avañe'ẽ: Israel
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: इस्राएल
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌹𐍃𐍂𐌰𐌴𐌻
ગુજરાતી: ઈઝરાયલ
Gaelg: Israel
Hausa: Isra'ila
客家語/Hak-kâ-ngî: Yî-set-lie̍t
Hawaiʻi: ʻIseraʻela
עברית: ישראל
हिन्दी: इज़राइल
Fiji Hindi: Israel
hrvatski: Izrael
hornjoserbsce: Israel
Kreyòl ayisyen: Izrayèl
magyar: Izrael
հայերեն: Իսրայել
Արեւմտահայերէն: Իսրայէլ
interlingua: Israel
Bahasa Indonesia: Israel
Interlingue: Israel
Igbo: Israel
Ilokano: Israel
ГӀалгӀай: Жугтече
Ido: Israel
íslenska: Ísrael
italiano: Israele
日本語: イスラエル
Patois: Izrel
la .lojban.: brogu'e
Jawa: Israèl
ქართული: ისრაელი
Qaraqalpaqsha: İzrail
Taqbaylit: Israyel
Адыгэбзэ: Исраел
Kabɩyɛ: Izrɛɛlɩ
Kongo: Israel
Gĩkũyũ: Israel
қазақша: Израиль
kalaallisut: Israel
ភាសាខ្មែរ: អ៊ីស្រាអែល
ಕನ್ನಡ: ಇಸ್ರೇಲ್
한국어: 이스라엘
Перем Коми: Исраэль
Ripoarisch: Israel
kurdî: Îsraêl
коми: Израиль
kernowek: Ysrael
Кыргызча: Израиль
Latina: Israël
Ladino: Israel
Lëtzebuergesch: Israel
лезги: Израиль
Lingua Franca Nova: Israel
Limburgs: Israël
Ligure: Isræ
lumbaart: Israel
lingála: Israel
لۊری شومالی: اٛسرائيل
lietuvių: Izraelis
latviešu: Izraēla
मैथिली: इजरायल
мокшень: Израиль
Malagasy: Isiraely
Māori: Iharaira
македонски: Израел
മലയാളം: ഇസ്രയേൽ
монгол: Израиль
मराठी: इस्रायल
Bahasa Melayu: Israel
Malti: Iżrael
Mirandés: Eisrael
မြန်မာဘာသာ: အစ္စရေးနိုင်ငံ
مازِرونی: اسرائیل
Dorerin Naoero: Iteraer
Napulitano: Israele
Plattdüütsch: Israel
Nedersaksies: Israël
नेपाली: इजरायल
नेपाल भाषा: इजरायल
Nederlands: Israël
norsk nynorsk: Israel
norsk: Israel
Novial: Israel
Sesotho sa Leboa: Israel
occitan: Israèl
Livvinkarjala: Izrail
Oromoo: Isiraa'el
ଓଡ଼ିଆ: ଇସ୍ରାଏଲ
Ирон: Израиль
ਪੰਜਾਬੀ: ਇਜ਼ਰਾਇਲ
Kapampangan: Israel
Papiamentu: Israel
Picard: Israël
Pälzisch: Israel
पालि: इस्रैल
Norfuk / Pitkern: Esrail
polski: Izrael
Piemontèis: Israel
پنجابی: اسرائیل
Ποντιακά: Ισραήλ
پښتو: اسرائيل
português: Israel
Runa Simi: Israyil
romani čhib: Israel
română: Israel
armãneashti: Israel
tarandíne: Isdraele
русский: Израиль
русиньскый: Ізраіль
Kinyarwanda: Isirayeli
संस्कृतम्: इजराइल
саха тыла: Исраил
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ
sardu: Israele
sicilianu: Israeli
Scots: Israel
davvisámegiella: Israel
srpskohrvatski / српскохрватски: Izrael
Simple English: Israel
slovenčina: Izrael
slovenščina: Izrael
Gagana Samoa: Isalaeru
chiShona: Israel
Soomaaliga: Israaiil
shqip: Izraeli
српски / srpski: Израел
Sranantongo: Israel
SiSwati: Ka-Israyeli
Seeltersk: Israel
Sunda: Israél
svenska: Israel
Kiswahili: Israel
ślůnski: Izrael
Sakizaya: Israel
தமிழ்: இசுரேல்
ತುಳು: ಇಸ್ರೇಲ್
తెలుగు: ఇజ్రాయిల్
tetun: Izraél
тоҷикӣ: Исроил
Türkmençe: Ysraýyl
Tagalog: Israel
Tok Pisin: Israel
татарча/tatarça: Исраил
chiTumbuka: Israel
удмурт: Израиль
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىسرائىلىيە
українська: Ізраїль
اردو: اسرائیل
oʻzbekcha/ўзбекча: Isroil
vèneto: Israel
vepsän kel’: Izrail'
Tiếng Việt: Israel
West-Vlams: Israël
Volapük: Yisraelän
Winaray: Israel
Wolof: Israayil
吴语: 以色列
მარგალური: ისრაელი
ייִדיש: ישראל
Yorùbá: Ísráẹ́lì
Vahcuengh: Israel
Zeêuws: Israël
中文: 以色列
文言: 以色列
Bân-lâm-gú: Í-sek-lia̍t
粵語: 以色列
isiZulu: Isreyili