İspanya İç Savaşı

İspanya İç Savaşı
Испанская 11 интербригада в бою под Бельчите. 1937-edit.jpg
Bir grup Uluslararası Tugaylar üyesi Belchite Muharebesi'nde bir T-26 tankı üzerinde
Tarih17 Temmuz 19361 Nisan 1939
Bölgeİspanya, Fas, Sahra Çölü, Kanarya Adaları, Balear Adaları, Gine, Akdeniz, Kuzey Denizi
SonuçMilliyetçilerin kesin zaferi
  • İkinci İspanya Cumhuriyeti'nin dağılması ve İspanya Krallığı'nın kurulması
  • Franco'nun faşist falanj diktatörlüğü
Taraflar
Flag of the Second Spanish Republic.svg İspanyol Cumhuriyetçiler
Destekleyen
Flag of the Soviet Union (1936–1955).svg SSCB
Flag of the International Brigades.svg Uluslararası Tugaylar
Flag of Mexico (1934-1968).svg Meksika (askerî değil, sadece diplomatik)
Flag of Spain (1945–1977).svg İspanyol Milliyetçiler
Destekleyen
Flag of Italy (1861–1946).svg İtalya
Flag of the German Reich (1935–1945).svg Almanya
Flag of Portugal.svg Portekiz
Komutanlar ve liderler
Flag of the Second Spanish Republic.svg Manuel Azaña
Flag of the Second Spanish Republic.svg Julián Besteiro
Flag of the Second Spanish Republic.svg Francisco Caballero
Flag of the Second Spanish Republic.svg Juan Negrín
Flag of the Second Spanish Republic.svg Indalecio Prieto
Flag of the Second Spanish Republic.svg Vicente Rojo Lluch
Flag of the Second Spanish Republic.svg José Miaja
Flag of the Second Spanish Republic.svg Juan Modesto
Flag of the Second Spanish Republic.svg Juan Hernández Saravia
Flag of the Second Spanish Republic.svg Buenaventura Durruti 
Flag of Spain (1945–1977).svg Francisco Franco
Flag of Spain (1945–1977).svg José Sanjurjo
Flag of Spain (1945–1977).svg Gonzalo Queipo de Llano
Flag of Spain (1945–1977).svg Emilio Mola
Flag of Spain (1945–1977).svg Juan Yagüe
Flag of Spain (1945–1977).svg Manuel Goded Llopis
Flag of Spain (1945–1977).svg Miguel Cabanellas
Güçler
450,000
350 Savaş Uçağı
200 Tank
600,000
600 Savaş Uçağı
290 Tank
Kayıplar

~500,000

400.000 insan kaçtı

İspanya İç Savaşı (İspanyolca: Guerra Civil Española), 17 Temmuz 1936’dan 1 Nisan 1939 tarihleri arasında, demokratik seçimle İkinci İspanyol Cumhuriyeti’ne sadık "Cumhuriyetçiler" ile General Francisco Franco liderliğinde isyancı bir grup olan "Milliyetçiler" arasında yaşanmıştır. İç savaşı Milliyetçiler kazandı ve Franco, 1939’dan ölümüne kadar olan 1975 yılına kadar İspanya’yı yönetti.

Savaş, İkinci İspanya Cumhuriyeti’nin –Başkan Minuel Azaña liderliğindeki– seçili hükümetine José Sanjurjo komutası altındaki İspanyol Cumhuriyetçi Ordusu’nun bir grup generalinin pronunciamento’sundan (muhalefeti ilan etmesinden) sonra başladı. İsyankar darbe, İspanya Özerk Haklar Konfederasyonu, dindar-muhafazakar "Carlist"ler ve faşist "Falanjist"lerin dahil de olduğu bazı gruplar tarafından desteklendi.

Darbe Fas, Pamplona, Valladolid, Cádiz, Cordova ve Sevilla’daki askerî birlikler tarafından desteklendi. Ancak, önemli şehirlerde isyan eden birlikler (Madrid, Barselona, Valensiya, Bilbao ve Malaga gibi) amaçlarına ulaşamadılar ve hükümet kontrolü altında kaldılar. Böylece İspanya, askerî ve politik anlamda ikiye ayrıldı. Milliyetçiler (o vakit General Fransisco Franco tarafından liderlik ediliyordu) ve Cumhuriyetçi hükümet, ülkenin kontrolü için savaşıyorlardı. Sovyetler Birliği ve Meksika, Cumhuriyetçilere yardım için araya girerken, Nazi Almanyası ve Faşist İtalya Milliyetçilere asker ve cephane yardımında bulunuyordu. Diğer ülkeler (İngiltere ve Fransa gibi) resmî politika olarak araya girmemeye karar kıldılar (ancak Fransa biraz cephane gönderdi).

1937’de Milliyetçiler güney ve batıdaki kalelerinden İspanya’nın kuzey kıyı şeridinin çoğunu ele geçirdiler. Savaşın çoğunda Madrid’i ve Madrid’in güney ve batıdaki alanlarını kuşattılar. 1938 ve 1939’da Katalonya’nın çoğunu ele geçirince savaş Milliyetçilerin zaferiyle ve binlerce solcu İspanyol'un sürgüne gönderilmesiyle sona erdi. Sürgüne gönderilenlerin çoğu Fransa’daki mülteci kamplarına gitti. Kaybeden Cumhuriyetçilerin ortak özelliği, hepsinin kazanan Milliyetçiler tarafından zulme uğramasıdır. Savaştan sonraki süreçte General Fransisco Franco önderliğinde faşist bir diktatörlük kuruldu ve bütün sol partiler Franco rejimi yapısı içinde eridi.

Savaş, tutku ve politik bölünmenin verdiği ilham ve her iki taraf için de yapılan zulümler bakımından dikkate değerdir. Gelecekteki rejimi pekiştirmek için ele geçirilen bölgelerde Franco’nun kuvvetlerince planlı bir arındırma çalışması gerçekleşti. Cumhuriyetçilerin kontrolü altında olan yerlerde daha küçük ama önemli miktarda, normalde yasaya ve kurala aykırı olan öldürmeler gerçekleşti. Bu kapsamda Cumhuriyetçi bölgelerde gerçekleşen çeşitli ölümlere Cumhuriyetçi yetkililer göz yumdu.

Arka plan

II. Dünya Savaşı'nı tetikleyen olaylar
Libya soykırımı 1923–1932
Japonya'nın Mançurya'yı istilası 1931
Fransa-Sovyet-Çek Paktı 1935
II. İtalya-Habeşistan Savaşı 1935–36
Renanya'ya yeniden asker yerleştirilmesi 1936
İspanya İç Savaşı 1936–39
Anti-Komintern Paktı 1936
İkinci Çin-Japon Savaşı 1937
Anschluss 1938
Münih Antlaşması 1938
Çekoslovakya'nın İşgali Mart 1939
Almanya'nın Litvanya'ya verdiği ültimatom Mart 1939
İngiltere-Polonya askeri ittifakı Mart 1939
Arnavutluk'un işgali Nisan 1939
Çelik Pakt Mayıs 1939
Molotov-Ribbentrop Paktı Ağustos 1939

19. yüzyıl İspanya için çalkantılı zamanlar olmuştur. Bazı liberaller, geleneksel olarak 1812'deki İspanya Anayasası'nda, İspanya monarşisinin gücünü kısıtlamasının ve liberal bir devletin kurulmasına dair hükümlerin olmasını savunmuşlardır. 1812'de reformlar, Kral VII. Ferdinand'ın anayasayı askıya almasıyla son buldu ve Saint Louis'nin Yüzbinlerce Çocuğu adlı Fransız mobilize askeri birliğin yardımıyla Triento Liberal hükümeti düşürüldü. 1814 ile 1874 arasında yirmi başarılı darbe yaşandı. Politik sistem ile toplum gerçeklerini eşleştirmek için bazı yeniden düzenlemeler yapıldı. Burjuvazinin endüstrisinde veya ticari sınıfta bazı gelişmeler yaşandı. Toprak bazlı oligarşi olduğu gibi güçlü kaldı; latifundia denen bir azınlık grup emlakların çoğuna sahipken aynı zamanda hükümette de önemli görevleri bulunuyordu. Toprak sahiplerinin gücü zaman zaman endüstri ve tüccar sınıfı tarafından meydan okundu, çoğunlukla başarısızlıkla sonuçlandı.

Kral Birinci Amadeo

1868'teki halk ayaklanmaları Bourbon Hanedanı'ndan Kraliçe İkinci Isabella'nın tahttan düşürülmesiyle sonuçlandı. İki net faktör ayaklanmalara liderlik etti: kentsel bölgelerdeki seri ayaklanmalar, liberal hareketle beraber orta sınıf ve (General Joan Prim liderliğindeki) ordu, ki liderleri monarşinin ultra-muhafazakarlıkla ilgili kişidir. 1873'te Isabella'nın yeniden tahta geçirilmesiyle, Savoy Hanedanı'ndan Kral Birinci Amadeo politik baskılardan dolayı tahttan çekildi ve kısa ömürlü Birinci İspanya Cumhuriyeti ilan edildi. Aralık 1874'teki Bourbon'ların restorasyonundan sonra Carlist'ler ve Anarşistler monarşiye karşı tutum aldı. İspanyol politikacı ve Radikal Cumhuriyetçi Parti lideri Alejandro Lerroux, yoksulluğun üst seviyelerde olduğu Katalonya'ya cumhuriyetçiliği götürdü. Askerliğe duyulan kinin artması 1909'daki Barselona'da yaşanan Trajik Hafta'nın yaşanmasına sebep oldu.

İspanya, Birinci Dünya Savaşı'nda tarafsızdı. Çalışan sınıfının, endüstri sınıfının ve askerin yolsuzlaşan hükümeti için birlik oluşturması başarısızlıkla sonuçlandı. Komünizm korkusu yükselmeye başlamıştı. 1923'te gerçekleşen askeri darbe Miguel Promo de Rivera'nın başa geçmesine neden oldu ve İspanya'yı askeri diktatörlükle yönetti. Rejim süreç içerisinde desteğini kaybetti ve Ocak 1930'da general istifa etti. Onun yerine göreve Damaso Berenguer ve daha sonra Amiral Juan Bausta Anstar getirildi ve bu iki kişi görevi bir kararname ile yaptılar. Büyük şehirlerde monarşiye küçük çapta destek veriliyordu ve Kral XIII. Alfonso'ya cumhuriyetin ilan edilmesi baskı yapılmaya başlandı ve kendisi 12 Nisan 1931 tarihinde yerel seçim yapılmasını kararlaştırdı. Seçim sonucunda sosyalist ve liberal cumhuriyetçilerin bütün bölgelerdeki başkentleri alması, Anzar'ın istifasıyla ve Kral XIII. Alfonso'nun ülkeden kaçmasıyla sonuçlandı. İkinci İspanya Cumhuriyeti bu dönemde ilan edildi ve İspanya İç Savaşı doruk noktasına ulaşıncaya kadar varlığını sürdürdü.

Nicolo Alcala-Zamora başkanlığındaki devrimci komite, geçici hükümet oldu ve Nicolo Alcala-Zamora başkan ve devlet başkanı oldu. Cumhuriyet, halkın tüm kesimleri tarafından destek gördü. Mayısta bir taksicinin monarşi destekçileri tarafından saldırıya uğraması, Madrid ve İspanya'nın güneybatısında yaşanan kamuya karşı şiddet gösterileri; hükümetin bu olaylara yavaş tepki vermesi sağ kesimi hayal kırıklığına uğrattı ve Cumhuriyet'in kiliseye acı çektirdiği görüşlerinin desteklenmesine yol açtı. Haziran ve Temmuz'da Ulusal Emek Konfederasyonu işçileri greve çağırması, UEK ile güvenlik güçleri arasında olayların yaşanmasına sebep oldu. Sevilla'da güvenlik güçlerinin ve ordunun acımasız müdahalesi işçilerin İkinci İspanya Cumhuriyeti'nin monarşi kadar baskıcı olduğuna dair düşüncelerin oluşmasına öncülük etti ve UEK bu olgunun devrimle yıkılabileceğini açıkladı. Haziran 1931'de yapılan seçimler sosyalistlerin ve cumhuriyetçilerin büyük çoğunlukla gelmesini sağladı. Büyük Buhran'ın başlangıcıyla, hükümet kırsal alandaki insanlara sekiz saat çalışma zorunluluğu getirdi ve çiftçilere toprak görevi verdi.

Askerin tartışmalı reformlara destek vermesi faşizmin etkin bir tehdit olarak varlığını sürdürmesine sebep oldu. Aralıkta, yenilikçi, liberal ve demokratik bir anayasa ilan edildi. Katolik bir ülkede tamamen laik bir ortam oluşturulma çabalarında birçok orta halli Katolik insanın itiraz etti. Ekim 1931'de, Cumhuriyetçi Minuel Azana azınlık hükümetin başbakanı oldu. 1933'te yapılan genel seçimler, anarşistlerin seçime katılmamasıyla, aristokrasinin bir kararnameyle yasadışı sayılması, Casas Vjecas olayı, İspanyol Sosyalist İşçi Partisi'nin cumhuriyetçilerle arasındaki hoşnutsuzluktan dolayı ve Minuel Azana'nın acımasızca sağ cephede bir müttefiklik (İspanyol Otonom Sağ Görüşlü Grupların Konfederasyonu- CEDA) kurması, kadınların sağ kesime oy vermesi, sağ kesimin seçimi kazanmasıyla sonuçlandı.

1933'ten sonraki iki senelik dönem "iki kara sene" olarak adlandırılmıştı, daha çok bir iç savaş çıkarılmasına yönelik diye görülüyordu. Radikal Cumhuriyetçi Parti'den Alejandro Lerroux bir hükümet oluşturdu ve bir önceki hükümet tarafından yapılan değişiklikleri geri aldı ve Ağustos 1932'de General Jose Sanjurjo tarafından gerçekleştirilen başarısız darbe girişiminde bulunanlar ve onlara yardım edenleri affetti. Bazı monarşistler amaçlarını gerçekleştirmek için faşist-milliyetçi Falange Espanola y de las JONS (Flanj) hareketine katıldılar. İspanya sokaklarında şiddet açıkça tırmanıyordu, barışın sağlanması için gerekli çaba gösterilmesi gerekirken radikal düşüncelere, hareketlere eğilim giderek artıyordu.

1934'ün son aylarında iki hükümet çöktü ve yerine CEDA üyelerinin bulunduğu bir hükümet oluştu. Tarım işçilerinin ücretleri yarıya indirildi ve askeriyeye Cumhuriyetçi kesimden insanlar girmeye başladı. Halk cephesi birliği oluşturuldu. Bu birlik 1936'da seçimleri çok az bir farkla kazanacaktı. Azana azınlık hükümetini yönetti ama daha sonra Nisan'da Zamora başkanlığa yerleştirildi. Başbakan Santiago Casares Quigora, generallerce İspanya'nın dağılmaması için önerilen hükümet önerisini yok saydı.

En otros idiomas
беларуская (тарашкевіца)‎: Грамадзянская вайна ў Гішпаніі
brezhoneg: Brezel Spagn
français: Guerre d'Espagne
Fiji Hindi: Spanish Civil War
Bahasa Indonesia: Perang Saudara Spanyol
한국어: 스페인 내전
Lëtzebuergesch: Spuenesche Biergerkrich
Plattdüütsch: Spaansche Börgerkrieg
नेपाल भाषा: स्पेनी गृहयुद्ध
srpskohrvatski / српскохрватски: Španski građanski rat
Simple English: Spanish Civil War
Bân-lâm-gú: Se-pan-gâ Lōe-chiàn