Ölüm cezası

Zarmeena adındaki bir kadının Taliban tarafından Kâbil'de Ghazi Stadyumu'nda halka açık şekilde infazı (16 Kasım 1999)[1]

Ölüm cezası, bir devletin suçun karşılığı olarak bir mahkûmun hayatına son vermesidir. Ölüm cezasına çarptırılan kişinin cezasının infaz edilmesine idam denir.

Ölüm cezası suçu cezalandırmak ve siyasi ve dinî ihtilafları bastırmak amacıyla geçmişte çoğu toplum tarafından kullanılmıştır. Tarihsel olarak, ölüm cezaları sıklıkla işkence eşliğinde infaz edilmiş ve halka açık olarak yapılmıştır.

Şu anda, 58 ülkede halen ölüm cezası kullanılmaktadır. 98 ülke ölüm cezasını hukuken (de jure) tamamen kaldırmış, 7'si savaş suçları ve istisnai durumlar dışında kaldırmış, 35'i ise fiilen (de facto) ölüm cezasını uygulamadan kaldırmıştır.[2] Uluslararası Af Örgütü, 140 ülkeyi hukuken ya da fiilen idam karşıtı, 58 ülkeyi idam taraftarı olarak sınıflandırmaktadır.[2] Ölüm cezası en yaygın olarak Asya'da kullanılmaktadır, infazların % 90'ı Asya kıtasında gerçekleşmektedir.[3]

Ölüm cezası tartışmalı bir konudur. Ölüm cezasını destekleyenler, kişiyi suç işlemeden caydırdığını ve cinayet gibi bazı suçlarda hak edilen cezanın verildiğini iddia etmektedirler. Ölüm cezası karşıtları, ömür boyu hapis cezası ile caydırıcılık konusunda hiçbir farkı olmadığını, insan haklarını çiğnediğini, yanlış infazlara yol açtığını, müebbet hapis cezasının yeterli olduğunu iddia etmektedirler.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2007, 2008 ve 2010'da ölüm cezalarını uygulamama çağrısı yapan kararlar almıştır.[4] Avrupa Birliği'nde, Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi'nin 2. maddesi gereği ölüm cezası kullanımı yasaktır.[5] Avrupa Birliği'ne ek olarak, Türkiye ve Rusya'nın da üyesi olduğu Avrupa Konseyi de üyelerinin ölüm cezasını kullanmasını yasaklamaktadır. Bu doğrultuda Türkiye'de ölüm cezası 1984'ten beri uygulanmamakta, 2004'ten beri hukuk sisteminde mevcut bulunmamaktadır.

Ölüm cezası, uygulandığı çoğu yerde, önceden tasarlanmış cinayet, casusluk, vatana ihanet veya askeri adalet kapsamında kullanılır. Birçok ülkede, uyuşturucu kaçakçılığı da kişiyi ölüm cezasına çarptırmaya yetecek bir suç sayılır. Çin'de, insan kaçakçılığı ve ciddi yolsuzluk davaları ölüm cezası ile sonuçlanabilir. Dünya çapındaki askeriyelerde, askeri mahkemeler korkaklık, firar, asilik ve ayaklanma gibi suçlarda ölüm cezasını uygulamıştır.

Cesare Beccaria, Dei delitti e delle pene
En otros idiomas
Afrikaans: Doodstraf
Alemannisch: Todesstrafe
aragonés: Pena de muerte
مصرى: اعدام
asturianu: Pena de muerte
azərbaycanca: Ölüm hökmü
башҡортса: Үлем язаһы
žemaitėška: Smertėis bausmie
беларуская (тарашкевіца)‎: Сьмяротная кара
brezhoneg: Kastiz ar marv
bosanski: Smrtna kazna
català: Pena de mort
کوردی: سزای مەرگ
čeština: Trest smrti
Cymraeg: Y gosb eithaf
dansk: Dødsstraf
Deutsch: Todesstrafe
Zazaki: İdam
Ελληνικά: Θανατική ποινή
Esperanto: Mortpuno
español: Pena de muerte
estremeñu: Pena de Muerti
فارسی: اعدام
føroyskt: Deyðarevsing
français: Peine de mort
Frysk: Deastraf
עברית: עונש מוות
हिन्दी: मृत्युदंड
Fiji Hindi: Capital punishment
hrvatski: Smrtna kazna
հայերեն: Մահապատիժ
Bahasa Indonesia: Hukuman mati
íslenska: Dauðarefsing
italiano: Pena di morte
日本語: 死刑
Kabɩyɛ: Peine capitale
қазақша: Өлім жазасы
ಕನ್ನಡ: ಮರಣದಂಡನೆ
한국어: 사형
къарачай-малкъар: Асмакъ
Кыргызча: Өлүм жазасы
Lëtzebuergesch: Doudesstrof
Limburgs: Doeadstraof
lumbaart: Pena de mort
lietuvių: Mirties bausmė
latviešu: Nāvessods
македонски: Смртна казна
മലയാളം: വധശിക്ഷ
Bahasa Melayu: Hukuman mati
မြန်မာဘာသာ: သေဒဏ်
Nederlands: Doodstraf
norsk nynorsk: Dødsstraff
occitan: Pena de mòrt
ਪੰਜਾਬੀ: ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ
Piemontèis: Pen-a ëd mòrt
پنجابی: سزائے موت
português: Pena de morte
Runa Simi: Wañuy wanay
русиньскый: Смертна кара
sicilianu: Pena di morti
srpskohrvatski / српскохрватски: Smrtna kazna
Simple English: Death penalty
slovenčina: Trest smrti
slovenščina: Smrtna kazen
српски / srpski: Смртна казна
svenska: Dödsstraff
Kiswahili: Adhabu ya kifo
తెలుగు: మరణశిక్ష
тоҷикӣ: Ҷазои қатл
татарча/tatarça: Үлем җәзасы
українська: Смертна кара
oʻzbekcha/ўзбекча: Oʻlim jazosi
vèneto: Pena de morte
Tiếng Việt: Tử hình
West-Vlams: Dôodstraffe
吴语: 死刑
хальмг: Толһан цааҗ
მარგალური: ღურათ საჯება
ייִדיש: טויטשטראף
中文: 死刑
文言: 死刑
Bân-lâm-gú: Sí-hêng
粵語: 死刑