Tao

Tao[1]
Temporal range: 0.195–0 Ma Pleistoseno-Kamakailan
Akha cropped hires.JPG
Mga taong mula sa Timog Silangang Asya
Katayuan ng pagpapanatili

Pinakamaliit na Pag-alala (IUCN 3.1)[2]
Pag-uuring pambiyolohiya e
Kingdom:Animalia
Phylum:Chordata
Class:Mammalia
Order:Primates
Suborder:Haplorrhini
Infraorder:Simiiformes
Family:Hominidae
Genus:Homo
Species:H. sapiens
Pangalang binomial
Homo sapiens
Linnaeus , 1758
Subspecies

Homo sapiens idaltu White et al., 2003
Homo sapiens sapiens

Homo Sapien range.png
Range of Homo sapiens (green)
Synonyms
Para sa ibang gamit, tingnan ang Tao (paglilinaw).

Ang tao (Homo sapiens) ay isang primado ng pamilyang Hominidae, at ang tanging nabubuhay na espesye ng henus na Homo.[3][4][5] Ang mga tao ay nagmula sa Aprika kung saan ang mga ito ay umabot sa pagiging moderno sa anatomiya nito mga 200,000 taon ang nakalilipas at nagsimulang magpakita ng buong pagiging moderno sa pag-aasal mga 50,000 taon ang nakalilipas.[6] Ang lipi ng tao ay nag-na diberhente mula sa huling karaniwang ninuno kasama ng pinaka-malapit na nabubuhay nitong kamag-anak na chimpanzee mga limang milyong taon ang nakalilipas na nag-ebolb sa Australopithecines at kalaunan ay sa henus Homo.[7] Ang unang espesyeng Homo na lumisan sa Aprika ang Homo erectus na uring Aprikano na kasama ng Homo heidelbergensis ay itinuturing na agarang ninuno ng mga modernong tao.[8][9] Nagpatuloy na sakupin o ikolonisa ng mga Homo sapiens ang mga kontinente na dumating sa Eurasya noong 125,000 hanggang 60,000 taon ang nakalilipas,[10][11] sa Australia noong mga 40,000 taon ang nakalilipas, sa Amerika mga 15,000 taon ang nakalilipas at sa mga malalayong isla gaya ng Hawaii, Easter Island, Madagascar, atNew Zealand sa pagitan ng mga taong 300 CE at 1280 CE.[12][13] Noong mga 12,000 taon ang nakalilipas, ang mga tao ay nagsimulang magsanay ng sedentaryong agrikultura na domestikasyon ng mga halaman at hayop na pumayag para sa paglago ng kabihasnan. Ang tao ay kalaunang nagtatag ng iba't ibang mga anyo ng pamahalaan, relihiyon at kultura sa buong mundo na nagpaisa ng mga tao sa loob ng isang rehiyon at tumungo sa pagpapaunlad ng mga estado at imperyo. Ang mabilis na pag-unlad ng pagkaunang pang-agham at medikal noong ika-19 at ika-20 siglo ay tumungo sa pagpapaunlad ng mga pinapatakbo ng gatong(fuel) na mga teknolohiya at napabuting kalusugan na nagsanhi sa populasyon ng tao na tumaas ng eksponensiyal. Sa pagkalat sa bawat kontinente maliban sa Antarctica, ang mga tao ay isang kosmopolitanng espesye at sa 2012, ang populasyon ng daigdig ay tinatayang mga 7 bilyon.[14][15] Ang mga tao ay inilalarawan sa pagkakaroon ng malaking utak na relatibo sa sukat ng katawan nito na may isang partikular na mahusay na neokorteks, preprontal na korteks at lobong temporal na gumagawa sa mga ito na may kakayahan sa pangangatwirang abstrakto, wika, instrospeksiyon, paglutas ng problema at kultura sa pamamagitan ng pagkatutong panlipunan. Ang kakayahang pang-isip na ito na sinamahan ng pag-aangkop sa lokomosyong bipedal na nagpapalaya sa mga kanya sa pagmamanipula ng mga bagay ay pumayag sa mga to na gumawa ng mas higit na paggamit ng kasangkapan kesa sa anumang mga ibang nabubuhay na espesye ng daigdig. Ang mga tao ang mga tanging nabubuhay na espesye ng hayop na alam na makagagawa ng apoy at pagluluto gayundin ang tanging mga espesyeng makapagdadamit sa kanilang at lumikha at gumamit ng maraming ibang mga teknolohiya at mga sining. Ang pag-aaral ng mga tao ang disiplinang pang-agham na antropolohiya. Ang mga tao ay walang katulad na labis na may kasanayan sa paggamit ng mga sistema ng komunikasyong simboliko gaya ng wika para sa paghahayag ng sarli, ang pagpapalit ng mga ideya at organisasyon. Ang mga tao ay lumilikha ng mga komplikadong mga istrakturang panlipunan na binubuo ng maraming mga nakikipagtulungan at nakikipagtunggaling mga pangkat mula sa pamilya at ugnayang kamag-anak hanggang sa mga estado. Ang mga interaksiyong panlipunan sa pagitan ng mga tao ay naglatag ng isang sukdulang maluwag na uri ng mga halaga, mga asal panlipunan, at mga ritwal na ang magkakasamang ang bumubuo ng basehan ng lipunang pantao. Ang mga tao ay kilala sa pagnananis ng mga ito na maunawaan at maimpluwensiyahan ang kapaligiran nito na naghahangad na ipaliwag at imanipula ang phenomena sa pamamagitan ng agham, pilosopiya, mitolohiya at relihiyon.

Other Languages
Acèh: Tokoh
Afrikaans: Mens
Alemannisch: Mensch
አማርኛ: የሰው ልጅ
العربية: إنسان
ܐܪܡܝܐ: ܒܪ ܐܢܫܐ
مصرى: انسان
asturianu: Humanu
авар: ГӀадан
Aymar aru: Jaqi
azərbaycanca: İnsan
تۆرکجه: اینسان
башҡортса: Кеше
Boarisch: Mensch
žemaitėška: Žmuogos
Bikol Central: Tao
беларуская: Чалавек
беларуская (тарашкевіца)‎: Чалавек
български: Човек
भोजपुरी: मनुष्य
বাংলা: মানুষ
བོད་ཡིག: འགྲོ་བ་མི།
brezhoneg: Den
bosanski: Čovjek
буряад: Ухаанта хүн
català: Humà
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nè̤ng
нохчийн: Адам
Cebuano: Tawo
کوردی: مرۆڤ
čeština: Člověk moudrý
Чӑвашла: Тăнлă çын
Cymraeg: Bod dynol
dansk: Menneske
Deutsch: Mensch
Zazaki: Merdum
डोटेली: मान्सु
Ελληνικά: Άνθρωπος
English: Human
Esperanto: Homo
español: Humano
eesti: Inimene
euskara: Gizaki
فارسی: انسان
suomi: Ihminen
Võro: Inemine
føroyskt: Menniskja
Nordfriisk: Minsk
furlan: Omp
Frysk: Minske
Gaeilge: Duine
贛語:
galego: Ser humano
گیلکی: آدم
Avañe'ẽ: Yvypóra
ગુજરાતી: મનુષ્ય
Hausa: Yan-adam
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngìn
עברית: אדם
Fiji Hindi: Insaan
hrvatski: Čovjek
Kreyòl ayisyen: Moun
magyar: Ember
Հայերեն: Մարդ բանական
interlingua: Homine
Bahasa Indonesia: Manusia
Igbo: Madụ̀
ГӀалгӀай: Адам
Ido: Homo
íslenska: Maður
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐄᒃ
日本語: ヒト
Patois: Yuuman
la .lojban.: remna
Basa Jawa: Manungsa
ქართული: ადამიანი
Kongo: Muntu
қазақша: Саналы адам
ភាសាខ្មែរ: មនុស្ស
ಕನ್ನಡ: ಮಾನವ
한국어: 사람
Перем Коми: Морт
कॉशुर / کٲشُر: اِنسان
Ripoarisch: Minsh
kurdî: Mirov
коми: Морт
kernowek: Tus
Кыргызча: Адам (киши)
Latina: Gens humana
лакку: Инсан
лезги: Кас
Lingua Franca Nova: Umana
Luganda: Omuntu
Limburgs: Mins
Ligure: Ëse uman
lingála: Moto
ລາວ: ມະນຸດ
lietuvių: Žmogus
latgaļu: Cylvāks
latviešu: Cilvēks
मैथिली: लोग
Basa Banyumasan: Tokoh
мокшень: Ломанць
Malagasy: Olombelona
олык марий: Айдеме
македонски: Човек
മലയാളം: മനുഷ്യൻ
монгол: Хүн
मराठी: मानव
Bahasa Melayu: Manusia
Malti: Bniedem
Mirandés: Houmano
မြန်မာဘာသာ: လူသား
Nāhuatl: Tlacatl
Nedersaksies: Mense
नेपाली: मानिस
नेपाल भाषा: मनू
Nederlands: Mens
norsk nynorsk: Menneske
norsk: Menneske
ଓଡ଼ିଆ: ମଣିଷ
Ирон: Адæймаг
ਪੰਜਾਬੀ: ਮਨੁੱਖ
Kapampangan: Tau
Piemontèis: Òm
پنجابی: انسان
پښتو: انسان
português: Humano
Runa Simi: Runa
Romani: Manush
română: Om
armãneashti: Omu
русский: Человек
संस्कृतम्: मनुष्यः
саха тыла: Киhи
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ
sicilianu: Umanu
Scots: Human
سنڌي: انسان
davvisámegiella: Olmmoš
srpskohrvatski / српскохрватски: Čovjek
සිංහල: මිනිසා
Simple English: Human
slovenčina: Človek rozumný
slovenščina: Človek
Soomaaliga: Insaan
shqip: Njeriu
српски / srpski: Човек
Basa Sunda: Manusa
svenska: Människa
Kiswahili: Binadamu
ślůnski: Czowjek
தமிழ்: மனிதர்
తెలుగు: మానవుడు
тоҷикӣ: Инсон
Türkçe: İnsan
Xitsonga: Vanhu
татарча/tatarça: Акыллы кеше
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئادەم
українська: Людина
اردو: انسان
oʻzbekcha/ўзбекча: Odam
vepsän kel’: Ristit
Tiếng Việt: Người
West-Vlams: Mens
Winaray: Tawo
吴语:
isiXhosa: Abantu
მარგალური: ადამიერი
ייִדיש: מענטש
Yorùbá: Ọmọnìyàn
Vahcuengh: Vunz
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Lâng
粵語:
isiZulu: Umuntu