Hayti

Republic of Haiti
République d'Haïti
Repiblik d Ayiti
Pambansang Kasabihan: "L'Union Fait La Force"  (Pranses)
"The Union Makes Strength"
Pambansang Awit: La Dessalinienne
Pununglunsod
(at pinakamalaking lungsod)
Port-au-Prince
18°32′N 72°20′W / 18°32′N 72°20′W / 18.533; -72.333
Opisyal na wika Pranses, Haitian Creole Spanish (opsiyonal)
Pamahalaan Republika
 -  Pangulo Jovenel Moïse
 -  Punong Ministro Jack Guy Lafontant
Pagkabuo
 -  bilang Saint-Domingue 1697 
 -  Kalayaan mula Pransiya 1 Enero 1804 
Lawak
 -  Kabuuan 27,750 km2 (ika-146)
10,714 sq mi 
 -  Katubigan (%) 0.7
Santauhan
 -  Pagtataya ng Hulyo 2005 8,528,000[1] (ika-88)
 -  Lahatambilang ng 1982 5,053,792 
 -  Kakapalan 292.7/km2 (36th)
758.1/sq mi
KGK (KLP) Pagtataya ng 2005
 -  Kabuuan $12.94 bilyon (ika-124)
 -  Bawat ulo $1,600 (ika-148)
KGK (pasapyaw) Pagtataya ng 2005
 -  Kabuuan $4.211 bilyon (ika-134)
 -  Bawat ulo $478 (ika-151)
Gini (2001) 59.2 (high
TKT (2004) Increase 0.482 (low) (ika-154)
Pananalapi Gourde (HTG)
Pook ng oras (TPO-5)
 -  Tag-araw (DST)  (TPO-4)
Internet TLD .ht
Kodigong pantawag 509

Ang Hayti, opisyal na kilala bilang Republika ng Hayti[2] (Pranses: République d'Haïti ; Kriyolyong Haitian: Repiblik Ayiti) ay isang bansang matatagpuan sa Dagat Caribbean. Kahati nito ang Republikang Dominikana, sa nasasakupan nito sa pulo ng Hispaniola. Ayiti (lupain ng mataas na mga kabundukan) ang katutubong itinawag ng mga Taino o ng mga Amerindian para sa mabundok na kanlurang bahagi ng pulo. Pinakamataas na bahagi ng pulo ang Pic la Selle, na may taas na 2,680 metres (8,793 ft). Ang kabuuang sukat ng Hayti ay 27,750 kilometro parisukat (10,714 kilometro mi) at kabisera nito ang Port-au-Prince. Ang Haitian Creole at Pranses ang mga opisyal na wika nito.

Ang rehiyunal, historikal, at etnolingwistikong posisyon ng Haiti ay bukod tangi sa maraming mga kadahilanan. Ito ang kauna-unahang bansang naging malaya sa Latin Amerika, ang kauna-unahang bansang malayang pinamumunuan ng itim na lahi pagkatapos ng panahong kolonyal sa daigdig, at ang tanging bansa na lumaya sa isang matagumpay na pag-aaklas ng mga alipin noong 1804.[3] Kahit na mayroong pangkaraniwang ugnayang kultural ang Haiti sa mga kalapit bansa nitong Hispano-Karibyano, ito lamang ang nag-iisang bansang malaya sa rehiyon na predominanteng mananalita ng Wikang Pranses. Isa lamang ito sa dalawang malayang bansa sa Kanlurang Hating-lobo (ang isa ay ang Canada), na nagtalaga sa Wikang Pranses bilang punong wika; ang iba pang mga pook na nagsasalita ng Pranses ay pawang mga panlabas na sangay at teritoryo ng Pransiya.

Pinakamahirap na bansa sa Amerika ang Hayti. Salungat sa mga palasak na paniniwala, gayunman, hindi ito ang pinakamahirap sa Kanlurang hating-globo. Sa iba't ibang okasyon, nakaranas ito ng mga kaguluhang pampolitika sa kabuuan ng kasaysayan nito. Ang pinakahuli ay noong Pebrero 2004, isang rebelyon ang pumwersang magpabitiw at magpatalsik kay Pangulong Jean-Bertrand Aristide, at isang pansamantalang pamahalaan ang namahala na may pagtitibay mula sa United Nations Stabilization Mission in Haiti (MINUSTAH).

Noong 12 Enero 2010, isang 7.0 magnitude na lindol ang yumanig sa Hayti at nagwasak sa kabiserang lungsod ng Port-au-Prince. Naiulat na 150,000 katao ang namatay at lumaon pangkatang inilibing, subalit ang tumpak na bilang ay mahirap alamin at ang mga ulat ng bilang ay pabago bago, at malaking bilang ang nawalan ng tirahan..[4] Ang palasyo ng Pangulo, Parlyamento, at iba pang mga mahahalagang estruktura ay nawasak, kasama ang hindi mabilang na bahay at negosyo.

Other Languages
Afrikaans: Haïti
Alemannisch: Haiti
አማርኛ: ሃይቲ
aragonés: Haití
العربية: هايتي
مصرى: هاييتى
asturianu: Haití
Aymar aru: Ayti
azərbaycanca: Haiti
تۆرکجه: هائیتی
Boarisch: Haiti
žemaitėška: Haėtis
Bikol Central: Haiti
беларуская: Гаіці
беларуская (тарашкевіца)‎: Гаіці
български: Хаити
भोजपुरी: हैती
Bahasa Banjar: Haiti
bamanankan: Ayiti
বাংলা: হাইতি
བོད་ཡིག: ཧའི་ཏི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: হাইতি
brezhoneg: Republik Haiti
bosanski: Haiti
català: Haití
Chavacano de Zamboanga: Haiti
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Haiti
Cebuano: Haiti
کوردی: ھایتی
corsu: Haiti
qırımtatarca: Haiti
čeština: Haiti
Чӑвашла: Гаити
Cymraeg: Haiti
dansk: Haiti
Deutsch: Haiti
Zazaki: Haiti
dolnoserbski: Haiti
डोटेली: हाईटी
ދިވެހިބަސް: ހެއިޓީ
eʋegbe: Haiti
Ελληνικά: Αϊτή
English: Haiti
Esperanto: Haitio
español: Haití
eesti: Haiti
euskara: Haiti
estremeñu: Aití
فارسی: هائیتی
suomi: Haiti
Võro: Haiti
føroyskt: Haiti
français: Haïti
arpetan: Hayiti
Nordfriisk: Haiti
Frysk: Haïty
Gaeilge: Háítí
Gagauz: Haiti
Gàidhlig: Haiti
galego: Haití
Avañe'ẽ: Haiti
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: हैती
ગુજરાતી: હૈતી
Gaelg: Haiti
客家語/Hak-kâ-ngî: Haiti
Hawaiʻi: Heiti
עברית: האיטי
हिन्दी: हाइती
Fiji Hindi: Haiti
hrvatski: Haiti
hornjoserbsce: Haiti
Kreyòl ayisyen: Ayiti
magyar: Haiti
հայերեն: Հայիթի
interlingua: Haiti
Bahasa Indonesia: Haiti
Interlingue: Haiti
Ilokano: Haiti
Ido: Haiti
íslenska: Haítí
italiano: Haiti
日本語: ハイチ
Patois: Ieti
Basa Jawa: Haiti
ქართული: ჰაიტი
Qaraqalpaqsha: Gaiti
Kongo: Ayiti
Gĩkũyũ: Haiti
қазақша: Гаити
ಕನ್ನಡ: ಹೈತಿ
한국어: 아이티
kurdî: Haîtî
коми: Гаити
kernowek: Hayti
Кыргызча: Гаити
Latina: Haitia
Ladino: Ayti
Lëtzebuergesch: Haiti
Lingua Franca Nova: Aiti
Limburgs: Haïti
Ligure: Haiti
lumbaart: Haiti
lingála: Ayiti
لۊری شومالی: هائیتی
lietuvių: Haitis
latviešu: Haiti
Malagasy: Haiti
олык марий: Гаити
македонски: Хаити
മലയാളം: ഹെയ്റ്റി
монгол: Гаити
मराठी: हैती
кырык мары: Гаити
Bahasa Melayu: Haiti
Malti: Ħaiti
မြန်မာဘာသာ: ဟေတီနိုင်ငံ
مازِرونی: هائیتی
Dorerin Naoero: Aiti
Plattdüütsch: Haiti
Nedersaksies: Haïti
नेपाली: हाईटी
नेपाल भाषा: हेइटी
Nederlands: Haïti
norsk nynorsk: Haiti
norsk: Haiti
Novial: Haiti
Livvinkarjala: Gaiti
Oromoo: Heyitii
ଓଡ଼ିଆ: ହିଟି
Ирон: Гаити
ਪੰਜਾਬੀ: ਹੈਤੀ
Kapampangan: Haiti
Papiamentu: Haiti
पालि: हेटी
Norfuk / Pitkern: Haiti
polski: Haiti
Piemontèis: Haiti
پنجابی: ہیٹی
پښتو: هایتي
português: Haiti
română: Haiti
русиньскый: Гайти
Kinyarwanda: Hayiti
sardu: Haiti
sicilianu: Aiti
Scots: Haiti
سنڌي: هيٽي
davvisámegiella: Haiti
srpskohrvatski / српскохрватски: Haiti
සිංහල: හෙයිටි
Simple English: Haiti
slovenčina: Haiti (štát)
slovenščina: Haiti
chiShona: Haiti
Soomaaliga: Haiti
shqip: Haiti
српски / srpski: Хаити
SiSwati: IHayithi
Basa Sunda: Haiti
svenska: Haiti
Kiswahili: Haiti
ślůnski: Hajiti
தமிழ்: எயிட்டி
తెలుగు: హైతి
tetun: Haití
Türkçe: Haiti
татарча/tatarça: Haiti
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ھايتى
українська: Гаїті
اردو: ہیٹی
oʻzbekcha/ўзбекча: Gaiti
vèneto: Haiti
vepsän kel’: Haiti
Tiếng Việt: Haiti
Volapük: Haitiyän
walon: Ayiti
Winaray: Haiti
Wolof: Ayiti
吴语: 海地
მარგალური: ჰაიტი
ייִדיש: האיטי
Yorùbá: Hàítì
Vahcuengh: Haiti
Zeêuws: Haïti
中文: 海地
文言: 海地
Bân-lâm-gú: Haiti
粵語: 海地