Chromosome

Diagrama ng isang replikadong(kinopya) at kondensadong(siksik) na metaphase na eukaryotikong kromosoma. (1) Chromatid na isa sa identikal na mga bahagi ng kromosome pagkatapos ng yugtong S. (2) Centromere na punto kung saan ang dalawang chromatid ay nagdadampi (3) Maikling braso. (4) Mahabang braso.

Ang chromosome o kromosoma[1] ay isang inayos na istraktura ng DNA at protinang matatagpuan sa mga selula. Ito ay nag-iisang piraso ng pinulupot na DNA na naglalaman ng maraming mga gene, mga regulatoryong elemento at ibang sekwensiya ng nucleotide. Ang mga kromosoma ay naglalaman rin ng tinatakdaan ng DNA na mga protina na nagsisilbing tagabalot ng DNA at tagakontrol ng mga tungkulin nito.

Ang mga kromosoma ay malawak na magkakaiba sa pagitan ng iba't ibang mga organismo. Ang molekula ng DNA ay maaring sirkular(pabilog) o linyar(tuwid) at maaaring binubuo ng 100,000 hanggang 10,000,000,000 mga nucleotide sa isang mahabang kadena(chain). Sa tipikal, ang mga selulang eukaryotiko na mga selulang may nuclei ay may malaking linyar na mga kromosoma at ang mga selulang prokaryotiko na mga selulang walang mailalarawang nuclei ay may maliit na sirkular na mga kromosoma bagaman maraming mga eksepsiyon sa patakarang ito. Gayundin, ang mga selula ay maaari ring maglaman ng isang uri ng kromosoma. Halimbawa, ang mitochondria sa halot lahat ng mga eukaryotes at chloroplast sa halaman ay may mga sariling kromosoma.

Sa mga eukaryotes, ang mga nuclear na kromosoma ay binabalot ng mga protina sa isang siksik na istrakturang tinatawag na chromatin. Ito ay pumapayag sa napakahabang mga molekula ng DNA na magkasya sa nucleus ng selula. Ang istraktura ng mga kromosoma at chromatin ay iba iba sa mga siklo ng selula. Ang mga kromosoma ang payak na unit para sa paghahati ng selula at dapat ay kopyahin(replicate), hatiin, at ipasa ng matagumpay sa mga anak na selula(daugther cells) upang masiguro ang dibersidad(pagkakaiba) at pagpatuloy ng mga supling. Ang mga kromosoma ay maaaring umiral na duplikado(kinopya) o hindi duplikado. Ang mga hindi duplikadong kromosoma ay mga isang linyar na hibla(strands) samantalang ang mga duplikadong kromosoma ay naglalaman ng dalawang identikal(magkatulad) na mga kopyang tinatawag na chromatid na pinagdugtong ng centromere.

Ang pagsisiksik ng mga duplikadong kromosoma habang isinasagawa ang mitosis at meiosis ay nagreresulta sa isang klasikong apat-na-brasong istraktura. Ang muling pagsasama(recombination) ay gumagampan ng mahalang papel sa dibersidad(pagkakaiba) na henetiko. Kung ang mga istrakturang ito ay minanipula ng mali sa pamamagitan ng mga prosesong tinatawag na instablidad kromosomal at translokasyon, ang selula ay maaaring sumailalim sa katastropiyang mitotiko at mamatay o maaaring hindi inaasahan ito makatakas sa apoptosis na tumutungo sa pag-unlad ng sakit na kanser.

Sa pagsasanay, ang kromosoma(chromosome) ay isang maluwag na inilalarawang termino. Sa mga prokaryotes at virus, ang terminong genophoe ay mas angkop kung walang chromatin na makikita. Gayunpaman, ang malaking katawan ng akda ay gumagamit ng salitang kromosoma(chromosome) kahit pa wala itong chromatin. Sa mga prokaryotes, ang DNA ay hindi karaniwang nakaayos sa isang bilog na mahigpit na nakapulupot sa sarili nito at minsan ay sinasamahan ng isa o maraming mga mas maliit na sirkular na molekulang DNA na tinatawag na plasmid. Ang mga maliit na sirkular na genome na ito ay matatagpuan rin sa mitochondria at chloroplast na nagpapakita ng pinagmulang bacterial ng mga ito. Ang pinakasimpleng genophore ay matatagpuan sa mga virus. Ang mga molekulang DNA o RNA na ito ay maikling linyar o sirkular na mga genophore na malimit ay nagkukulang sa mga istraktural na mga protina.

Other Languages
Afrikaans: Chromosoom
Alemannisch: Chromosom
العربية: كروموسوم
asturianu: Cromosoma
azərbaycanca: Xromosom
تۆرکجه: کوروموزوم
башҡортса: Хромосома
беларуская: Храмасома
български: Хромозома
brezhoneg: Kromozom
bosanski: Hromosom
català: Cromosoma
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Niēng-sáik-tā̤
کوردی: کرۆمۆسۆم
čeština: Chromozom
Cymraeg: Cromosom
dansk: Kromosom
Deutsch: Chromosom
Ελληνικά: Χρωμόσωμα
English: Chromosome
Esperanto: Kromosomo
español: Cromosoma
eesti: Kromosoom
euskara: Kromosoma
فارسی: کروموزوم
suomi: Kromosomi
français: Chromosome
Nordfriisk: Kromosoom
Frysk: Gromosoom
Gaeilge: Crómasóm
galego: Cromosoma
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngiam-set-thí
עברית: כרומוזום
हिन्दी: गुणसूत्र
hrvatski: Kromosomi
Kreyòl ayisyen: Kwomozòm
magyar: Kromoszóma
հայերեն: Քրոմոսոմ
Bahasa Indonesia: Kromosom
íslenska: Litningur
italiano: Cromosoma
日本語: 染色体
Basa Jawa: Kromosom
ქართული: ქრომოსომა
한국어: 염색체
kurdî: Kromozom
Кыргызча: Хромосомалар
Latina: Chromosoma
lumbaart: Cromosoma
lietuvių: Chromosoma
latviešu: Hromosoma
олык марий: Хромосом
македонски: Хромозом
монгол: Хромосом
मराठी: गुणसूत्र
Bahasa Melayu: Kromosom
မြန်မာဘာသာ: ခရိုမိုဆုမ်း
नेपाली: गुणसूत्र
Nederlands: Chromosoom
norsk nynorsk: Kromosom
norsk: Kromosom
occitan: Cromosòma
ਪੰਜਾਬੀ: ਗੁਣਸੂਤਰ
polski: Chromosom
پنجابی: کروموسوم
português: Cromossomo
română: Cromozom
русский: Хромосома
Scots: Chromosome
srpskohrvatski / српскохрватски: Kromosom
Simple English: Chromosome
slovenčina: Chromozóm
slovenščina: Kromosom
shqip: Kromozomi
српски / srpski: Хромозом
Basa Sunda: Kromosom
svenska: Kromosom
Kiswahili: Chembeuzi
తెలుగు: వారసవాహిక
тоҷикӣ: Хромосома
Türkçe: Kromozom
татарча/tatarça: Хромосома
українська: Хромосома
oʻzbekcha/ўзбекча: Xromosomalar
Tiếng Việt: Nhiễm sắc thể
Winaray: Kromosoma
isiXhosa: I-chromosome
ייִדיש: כראמאזאם
Yorùbá: Krómósómù
中文: 染色体
Bân-lâm-gú: Jiám-sek-thé
粵語: 染色體