โครงสร้างทรงโค้ง

โครงสร้างทรงโค้งสัน (Rib vault) แบบ กอทิกของ โบสถ์แซ็ง-เซเวอแร็งแห่งปารีส

โครงสร้างทรงโค้ง ( อังกฤษ: Vault; ฝรั่งเศส: voûte; เยอรมัน: Gewölbe; คาตาลัน: volta) ในทาง สถาปัตยกรรมหมายถึงโค้ง (arch) ที่เป็นช่องใต้ เพดานหรือ หลังคา [1] โครงสร้างของโครงสร้างทรงโค้งจะทำให้เกิดทำให้เกิดแรงผลัก (thrust) จึงจำเป็นต้องมี “แรงต้าน” ( Friction) เป็นการโต้ ถ้าโครงสร้างทรงโค้งสร้างใต้ดิน“แรงต้าน” พื้นดินก็จะเป็นตัวต้าน แต่เมื่อสร้างโครงสร้างทรงโค้งบนดิน สถาปนิกก็ต้องหาวิธีสร้าง “แรงต้าน” ที่ทำให้โครงสร้างทรงโค้งทรงอยู่ได้ซึ่งก็อาจจะได้แก่กำแพงที่หนาในกรณีที่เป็นโครงสร้างทรงโค้งทรงประทุน หรือ ค้ำยันซึ่งใช้ในสร้าง “แรงต้าน” ในกรณีที่โครงสร้างทรงโค้งมาตัดกัน

โครงสร้างทรงโค้งแบบที่ง่ายที่สุด คือ โครงสร้างทรงโค้งประทุน หรือ “โครงสร้างทรงโค้งถังไม้” (barrel vault) หรือบางทีก็เรียก “โครงสร้างทรงโค้งอุโมงค์” ซึ่งเป็นเพดานทรงโค้งครึ่งวงกลม ความยาวของเส้นรอบครึ่งวงกลมของโครงสร้างทรงโค้งแบบนี้จะยาวกว่าเส้นผ่าศูนย์กลาง เมื่อสร้างช่างจะสร้างโครงค้ำยันโค้งชั่วคราวเพื่อเป็นแบบสำหรับวางหินรอบส่วนโค้งที่เรียกว่า “voussoir” ที่ยังรับน้ำหนักตัวเองไม่ได้จนกระทั่งวางจากหินก้อนสุดท้ายตรงกลางโค้งที่เรียกว่า “หินหลักยอดโค้ง” ถ้าเป็นบริเวณที่ไม้หาง่ายช่างก็จะใช้โครงไม้ครึ่งวงกลมสำหรับเป็นแบบวางหินรอบส่วนโค้ง เมื่อเสร็จก็ถอดโครงออกแล้วลากเอาไปสร้างโครงสร้างทรงโค้งช่วงต่อไป ในสมัยโบราณโดยเฉพาะที่ชาลเดีย (Chaldaea) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ อาณาจักรบาบิโลเนีย และที่ อียิปต์ที่ไม้หายากสถาปนิกก็ต้องใช้วิธีอื่นช่วย ในสมัย โรมันโบราณสถาปนิก โรมันก็จะโครงสร้างนี้เป็นปกติ[ ต้องการอ้างอิง]

ชนิดของโครงสร้างทรงโค้ง

  • โดม (dome) คือโครงสร้างที่เป็นทรงครึ่งวงกลมหรือใกล้เคืยง
  • โครงสร้างทรงโค้งประทุน (barrel vaults) คือโครงสร้างที่มีลักษณะเหมือนถังไม้ หรืออุโมงค์ที่ผ่าครึ่งทำให้มีลักษณะเป็นโครงสร้างทรงโค้งต่อเนื่อง [2]
  • โครงสร้างทรงโค้งสันทแยงมุม (groin vault, double barrel vault หรือ cross vault) คือโครงสร้างที่เป็นโครงสร้างทรงโค้งสองอันตัดกัน เพดานส่วนที่ตัดกันบางครั้งก็จะโค้งแหลมแทนที่จะกลม
  • โครงสร้างทรงโค้งมีสัน (rib vault) คือโครงสร้างทรงโค้งที่ทำให้แข็งแรงขึ้นด้วยสันซึ่งเป็นลักษณะโครงสร้างทรงโค้งที่นิยมกันใน สถาปัตยกรรมแบบกอทิก
  • เพดานพัด (fan vault) เป็นเพดานที่ใช้ในสถาปัตยกรรมแบบเส้นตั้ง ( perpendicular) ซึ่งเป็นสมัยหนึ่งของสถาปัตยกรรมกอทิกซึ่งสันของเพดานแยกออกไปเป็นแฉกคล้ายรูปพัด ซึ่งเป็น สถาปัตยกรรมที่มีเฉพาะใน อังกฤษ
ภาษาอื่น ๆ
العربية: قبو
asturianu: Bóveda
беларуская: Скляпенне
беларуская (тарашкевіца)‎: Скляпеньне
brezhoneg: Bolz
bosanski: Svod
català: Volta
čeština: Klenba
dansk: Hvælving
Deutsch: Gewölbe
Esperanto: Volbo
español: Bóveda
eesti: Võlv
فارسی: طاق
suomi: Holvi
français: Voûte
Gaeilge: Boghta
hrvatski: Svod
magyar: Boltozat
Ido: Vulto
日本語: ヴォールト
ქართული: კამარა
한국어: 궁륭
Latina: Camera
Lëtzebuergesch: Verwëllef
македонски: Свод
Nederlands: Gewelf
norsk nynorsk: Kvelv i arkitekturen
polski: Sklepienie
português: Abóbada
Runa Simi: P'aqchi
русский: Свод
srpskohrvatski / српскохрватски: Svod
Simple English: Vault (architecture)
slovenčina: Klenba
slovenščina: Obok
српски / srpski: Свод
svenska: Valv
Türkçe: Tonoz
українська: Склепіння
中文: 拱頂