เทพนิยาย

ภาพวาดของกุสตาฟ ดอเร เกี่ยวกับเทพนิยายเรื่อง หนูน้อยหมวกแดง

เทพนิยาย (อังกฤษ: Fairy tale) หมายถึงงานประพันธ์ที่มีตัวละครจากความเชื่อพื้นบ้าน (เช่น ภูต ยักษ์ คนแคระ แม่มด สัตว์พูดได้) กับเรื่องของเวทมนตร์ และเหตุการณ์ที่ดำเนินไปเกินคาดคิด ในยุคสมัยใหม่มักใช้คำนี้ในความหมายถึงเรื่องราวที่มีมนต์เสน่ห์กับความสุขอย่างพิเศษ เช่นในคำว่า "จบแบบเทพนิยาย" (หมายถึง "จบอย่างมีความสุข")[1] แม้ว่าในความจริงแล้ว เทพนิยายไม่ได้จบอย่างมีความสุขเสมอไปทุกเรื่อง นอกจากนี้ คำว่า "เทพนิยาย" ยังอาจใช้ในความหมายว่า เรื่องเหลือเชื่อที่เกินจะเป็นความจริงได้

ในวัฒนธรรมที่เชื่อกันว่าปีศาจกับเหล่าแม่มดมีตัวตนจริง ผู้เล่าเรื่องจะเอ่ยถึงเรื่องราวเหมือนกับว่าเป็นประวัติศาสตร์จริงๆ ที่เคยเกิดขึ้นนานมาแล้ว บางครั้ง เทพนิยาย ก็หมายรวมถึง ตำนาน ด้วย อย่างไรก็ดี ส่วนที่ไม่เหมือน ตำนาน หรือ มหากาพย์ ก็คือ เทพนิยายจะไม่อ้างอิงถึงสิ่งที่มีจริงในโลกนี้ ไม่ว่าจะเป็นศาสนา สถานที่ บุคคล หรือเหตุการณ์ใดๆ เหตุการณ์ในเทพนิยายเกิดขึ้นเมื่อ "กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว" ที่ไม่สามารถระบุเวลาอย่างแน่ชัดได้[2]

เป็นการยากที่จะสืบหาประวัติความเป็นมาของเทพนิยาย เพราะสิ่งที่หลงเหลือมาถึงปัจจุบันมีแต่เพียงงานเขียนที่เป็นเอกสารเท่านั้น แต่นักเล่านิทานได้สืบทอดเรื่องราวกันมานานหลายศตวรรษแล้ว ซึ่งเทพนิยายอาจเกิดขึ้นมานานพอๆ กัน แม้ในช่วงนั้นยังไม่สามารถแยกประเภทได้ชัดเจน คำว่า "เทพนิยาย" บัญญัติขึ้นใช้สำหรับวรรณกรรมประเภทนี้เป็นครั้งแรกโดยมาดามดัลนอย (Madame d'Aulnoy) ปัจจุบันยังคงมีการประพันธ์เทพนิยายและเรื่องราวที่สืบเนื่องจากเทพนิยายอยู่เสมอ

เทพนิยายในยุคก่อนประพันธ์ขึ้นสำหรับผู้อ่านที่เป็นผู้ใหญ่พอๆ กับเด็ก มีลักษณะใกล้เคียงกับงานประพันธ์แบบ précieuses ในวรรณกรรมฝรั่งเศส พี่น้องตระกูลกริมม์เรียกผลงานของพวกเขาว่าเป็น นิทานสำหรับเด็กและครอบครัว เมื่อเวลาผ่านไป เทพนิยายก็มีความเกี่ยวพันกับเด็กมากขึ้นเรื่อยๆ

ในการศึกษาวรรณกรรมประเภทนิทานพื้นบ้าน มีการแบ่งประเภทเทพนิยายหลายวิธี ระบบที่น่าสนใจได้แก่ระบบการจัดประเภทของอาร์นี-ทอมป์สัน (Aarne-Thompson) และการวิเคราะห์ของ วลาดิเมียร์ พร็อพพ์ การศึกษาเทพนิยายในแบบอื่นนิยมการแปลความหมายของจุดสำคัญในนิยาย แต่ไม่มีโรงเรียนแห่งไหนตีความเทพนิยายแบบนั้น

ประวัติ

เทพนิยายเป็นเรื่องเล่าสืบต่อกันมานานแล้วก่อนจะมีการบันทึกเป็นตัวอักษร เรื่องราวต่างๆ มักถูกเล่าหรือแสดงท่าทางประกอบมากกว่าจะถูกเขียนลงไป และส่งต่อผ่านกันมาจากรุ่นสู่รุ่น ด้วยเหตุนี้ประวัติความเป็นมาของวรรณกรรมประเภทนี้จึงคลุมเครืออย่างมาก[3] เทพนิยายที่เก่าแก่ที่สุดที่พบว่ามีการจารึกไว้ คือเทพนิยายของอียิปต์โบราณ ประมาณ 1300 ปีก่อนคริสตกาล[4] จากนั้นก็ปรากฏงานเขียนเกี่ยวกับเทพนิยายเรื่อยมา เช่นในงานเขียนเรื่อง The Golden Ass รวมทั้งตำนานของคิวปิดและไซคี ( โรมันโบราณ ประมาณ ค.ศ. 100-200)[5] หรือในงานเขียนเรื่อง Panchatantra(หิโตปเทศ) ( อินเดีย ค.ศ. 200-300)[5]

ภาษาอื่น ๆ
Acèh: Calitra
Alemannisch: Märchen
العربية: حكاية خرافية
asturianu: Cuentu de fades
azərbaycanca: Nağıl
башҡортса: Әкиәт
беларуская: Казка
беларуская (тарашкевіца)‎: Казка
български: Приказка
বাংলা: রূপকথা
brezhoneg: Kontadenn
нохчийн: Туьйра
čeština: Pohádka
dansk: Eventyr
Deutsch: Märchen
Ελληνικά: Παραμύθι
English: Fairy tale
Esperanto: Fabelo
español: Cuento de hadas
eesti: Muinasjutt
فارسی: متل (قصه)
suomi: Satu
føroyskt: Ævintýr
Frysk: Mearke
Gagauz: Masal
עברית: מעשייה
हिन्दी: परी कथा
hrvatski: Bajka
magyar: Mese (epika)
հայերեն: Հեքիաթ
Bahasa Indonesia: Dongeng
ГӀалгӀай: Фаьлг
íslenska: Ævintýri
italiano: Fiaba
日本語: メルヘン
ქართული: ზღაპარი
қазақша: Ертегі
한국어: 동화
коми: Мойд
Кыргызча: Жомок
Latina: Fabula fadae
Lëtzebuergesch: Mäerchen
Limburgs: Sjpreukske
lietuvių: Pasaka
latviešu: Pasaka
Malagasy: Angano
македонски: Бајка
മലയാളം: യക്ഷിക്കഥ
Bahasa Melayu: Dongeng
Nederlands: Sprookje
norsk nynorsk: Eventyr
norsk: Eventyr
Nouormand: Conte
occitan: Conte
Ирон: Аргъау
ਪੰਜਾਬੀ: ਪਰੀ ਕਥਾ
polski: Baśń
Piemontèis: Conta
português: Contos de fadas
rumantsch: Paraula
română: Basm
русский: Сказка
русиньскый: Приповідка
Scots: Fairy tale
srpskohrvatski / српскохрватски: Bajka
Simple English: Fairy tale
slovenčina: Rozprávka
slovenščina: Pravljica
shqip: Përralla
српски / srpski: Бајка
Basa Sunda: Dongéng
svenska: Saga
тоҷикӣ: Афсона
Türkçe: Masal
татарча/tatarça: Әкият
українська: Казка
oʻzbekcha/ўзбекча: Ertak
Tiếng Việt: Truyện cổ tích
walon: Floriconte
მარგალური: არიკი
中文: 童話
Bân-lâm-gú: Gín-á-kó͘
粵語: 童話