วิทยาศาสตร์

วิทยาศาสตร์ [note 1] หมายถึง ความรู้เกี่ยวกับสิ่งต่าง ๆ ในธรรมชาติทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต รวมทั้งกระบวนการประมวลความรู้เชิงประจักษ์ ที่เรียกว่ากระบวนการทางวิทยาศาสตร์ และกลุ่มขององค์ความรู้ที่ได้จากกระบวนการดังกล่าว

การศึกษาในด้านวิทยาศาสตร์ยังถูกแบ่งย่อยออกเป็น วิทยาศาสตร์ธรรมชาติ และ วิทยาศาสตร์ประยุกต์ คำว่า science ในภาษาอังกฤษ ซึ่งแปลว่า วิทยาศาสตร์นั้น มาจากภาษาลาติน คำว่า scientia ซึ่งหมายความว่า ความรู้ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 ฟรานซิส เบคอนได้พยายามคิดค้นวิธีมาตรฐานในการอุปนัย เพื่อนำมาใช้สร้างทฤษฎีหรือกฎต่าง ๆ ทางวิทยาศาสตร์จากข้อมูลที่ทดลองหรือสังเกตได้จากธรรมชาติเป็นผู้ถอนรื้อและปรับปรุงแนวความคิดเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์สมัยเก่า ที่ยึดกับแนวความคิดของอริสโตเติลทิ้งไป.ณ ขณะนั้น กาลิเลโอได้กำหนดลักษณะสำคัญของวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ไว้ดังนี้

  • ทำนายสิ่งที่เกิดขึ้นในปรากฏการณ์ธรรมชาติได้ โดยที่ไม่จำเป็นต้องอธิบายสาเหตุได้ เช่น ในขณะที่ยังไม่มีความรู้เรื่องแรงโน้มถ่วงนั้น กาลิเลโอไม่สนใจที่จะอธิบายว่า "ทำไมวัตถุถึงตกลงสู่พื้นดิน ?" แต่สนใจคำถามที่ว่า "เมื่อมันตกแล้ว มันจะถึงพื้นภายในเวลาเท่าใด ?"
  • ใช้คณิตศาสตร์เพื่อเป็นภาษาหลักของวิทยาศาสตร์ (ดูหัวข้อ คณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์)

ในเวลาต่อมา ไอแซก นิวตันได้ต่อเติมรากฐานและระบบระเบียบของแนวคิดเหล่านี้ และเป็นต้นแบบสำหรับสาขาด้านอื่น ๆ ของวิทยาศาสตร์

ก่อนหน้านั้น, ในปี ค.ศ. 1619 เรอเน เดส์การตส์ ได้เริ่มเขียนความเรียงเรื่อง Rules for the Direction of the Mind (ซึ่งเขียนไม่เสร็จ). โดยความเรียงชิ้นนี้ถือเป็นความเรียงชิ้นแรกที่เสนอกระบวนการคิดเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์สมัยใหม่และปรัชญาสมัยใหม่. อย่างไรก็ตามเนื่องจากเดส์การตส์ได้ทราบเรื่องที่กาลิเลโอ ผู้มีความคิดคล้ายกับตนถูกเรียกสอบสวนโดยโป๊ปแห่งกรุงโรม ทำให้เดส์การตส์ไม่ได้ตีพิมพ์ผลงานชิ้นนี้ออกมาในเวลานั้น

การพยายามจะทำให้ระเบียบวิธีทางวิทยาศาสตร์เป็นระบบนั้น ต้องพบกับปัญหาของการอุปนัย ที่ชี้ให้เห็นว่าการคิดแบบอุปนัย (ซึ่งเริ่มต้นโดยฟรานซิส เบคอน) นั้น ไม่ถูกต้องตามหลักตรรกศาสตร์. เดวิด ฮูมได้อธิบายปัญหาดังกล่าวออกมาอย่างละเอียด คาร์ล พอพเพอร์ในความคิดลักษณะเดียวกับคนอื่น ๆ ได้พยายามอธิบายว่าสมมติฐานที่จะใช้ได้นั้นจะต้องทำให้เป็นเท็จได้ (falsifiable) นั่นคือจะต้องอยู่ในฐานะที่ถูกปฏิเสธได้ ความยุ่งยากนี้ทำให้เกิดการปฏิเสธความเชื่อพื้นฐานที่ว่ามีระเบียบวิธี 'หนึ่งเดียว' ที่ใช้ได้กับวิทยาศาสตร์ทุกแขนง และจะทำให้สามารถแยกแยะวิทยาศาสตร์ ออกจากสาขาอื่นที่ไม่เป็นวิทยาศาสตร์ได้

ปัญหาเกี่ยวกระบวนการปฏิบัติของวิทยาศาสตร์มีความสำคัญเกินขอบเขตของวงการวิทยาศาสตร์ หรือวงการวิชาการ ในระบบยุติธรรมและในการถกเถียงปัญหาเกี่ยวกับนโยบายสาธารณะ การศึกษาที่ใช้วิธีการนอกเหนือจาก แนวปฏิบัติทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นที่ยอมรับ จะถูกปฏิเสธ และถูกจัดว่าเป็น "วิทยาศาสตร์เทียม"[ต้องการอ้างอิง]

ภาษาอื่น ๆ
Afrikaans: Wetenskap
Alemannisch: Wissenschaft
አማርኛ: ሳይንስ
aragonés: Sciencia
Ænglisc: Witancræft
العربية: علم
مصرى: علم
অসমীয়া: বিজ্ঞান
asturianu: Ciencia
Aymar aru: Yatxatawi
azərbaycanca: Elm
تۆرکجه: علم
башҡортса: Фән
Boarisch: Wissnschoft
žemaitėška: Muokslos
беларуская: Навука
беларуская (тарашкевіца)‎: Навука
български: Наука
भोजपुरी: बिज्ञान
Bislama: Saens
Bahasa Banjar: Sains
bamanankan: Dɔnniya
বাংলা: বিজ্ঞান
བོད་ཡིག: ཚན་རིག
brezhoneg: Skiant
bosanski: Nauka
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: ᨔᨕᨗᨊᨔ
буряад: Эрдэм ухаан
català: Ciència
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Kuŏ-hŏk
нохчийн: Ӏилма
Cebuano: Siyensya
کوردی: زانست
corsu: Scienza
qırımtatarca: İlim
čeština: Věda
kaszëbsczi: Ùczba
Чӑвашла: Ăслăх
Cymraeg: Gwyddoniaeth
dansk: Videnskab
Deutsch: Wissenschaft
Zazaki: Şınasiye
Ελληνικά: Επιστήμη
English: Science
Esperanto: Scienco
español: Ciencia
eesti: Teadus
euskara: Zientzia
estremeñu: Céncia
فارسی: علم
suomi: Tiede
Võro: Tiidüs
français: Science
Nordfriisk: Wedenskap
furlan: Sience
Frysk: Wittenskip
Gaeilge: Eolaíocht
贛語: 科學
Gàidhlig: Saidheans
galego: Ciencia
Avañe'ẽ: Tembikuaaty
ગુજરાતી: વિજ્ઞાન
客家語/Hak-kâ-ngî: Khô-ho̍k
Hawaiʻi: Akeakamai
עברית: מדע
हिन्दी: विज्ञान
Fiji Hindi: Vigyan
hrvatski: Znanost
Kreyòl ayisyen: Syans
magyar: Tudomány
հայերեն: Գիտություն
interlingua: Scientia
Bahasa Indonesia: Ilmu
Interlingue: Scientie
Igbo: Amamihe
Ilokano: Siensia
ГӀалгӀай: Ӏилма
Ido: Cienco
íslenska: Vísindi
italiano: Scienza
日本語: 科学
Patois: Sayans
la .lojban.: saske
Basa Jawa: Èlmu
ქართული: მეცნიერება
Qaraqalpaqsha: Ilim
Kabɩyɛ: Lɛɣtʋ
Kongo: Kizabu
қазақша: Ғылым
ភាសាខ្មែរ: វិទ្យាសាស្ត្រ
ಕನ್ನಡ: ವಿಜ್ಞಾನ
한국어: 과학
къарачай-малкъар: Илму
kurdî: Zanist
kernowek: Godhonieth
Кыргызча: Илим
Ladino: Sensia
Lëtzebuergesch: Wëssenschaft
лезги: Илим
Lingua Franca Nova: Siensa
Limburgs: Weitesjap
lumbaart: Scienza
lietuvių: Mokslas
latviešu: Zinātne
मैथिली: विज्ञान
Basa Banyumasan: Ilmu
Malagasy: Siansa
олык марий: Шанче
Māori: Pūtaiao
Baso Minangkabau: Sains
македонски: Наука
മലയാളം: ശാസ്ത്രം
मराठी: विज्ञान
Bahasa Melayu: Sains
Malti: Xjenza
Mirandés: Ciéncia
မြန်မာဘာသာ: သိပ္ပံပညာ
эрзянь: Тона
Nāhuatl: Tlamatiliztli
Plattdüütsch: Wetenschop
Nedersaksies: Wetenschop
नेपाली: विज्ञान
नेपाल भाषा: दुसिका
Nederlands: Wetenschap
norsk nynorsk: Vitskap
norsk: Vitenskap
Nouormand: Scienche
Sesotho sa Leboa: Thutamahlale
occitan: Sciéncia
Oromoo: Saayinsii
ଓଡ଼ିଆ: ବିଜ୍ଞାନ
Ирон: Зонад
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਗਿਆਨ
Papiamentu: Siensia
Picard: Scienches
Norfuk / Pitkern: Saiens
polski: Nauka
Piemontèis: Siensa
پنجابی: سائنس
پښتو: پوهنه
português: Ciência
Runa Simi: Hamut'ay
rumantsch: Scienza
română: Știință
armãneashti: Științâ
русский: Наука
русиньскый: Наука
संस्कृतम्: विज्ञानम्
саха тыла: Үөрэх
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱥᱟᱬᱮᱥ
sicilianu: Scienza
Scots: Science
سنڌي: سائنس
srpskohrvatski / српскохрватски: Nauka
Simple English: Science
slovenčina: Veda
slovenščina: Znanost
Gagana Samoa: Saienisi
chiShona: Science
Soomaaliga: Saynis
shqip: Shkenca
српски / srpski: Наука
Sranantongo: Skoro
SiSwati: Isayensi
Sesotho: Sayense
Basa Sunda: Élmu
svenska: Vetenskap
Kiswahili: Sayansi
தமிழ்: அறிவியல்
ತುಳು: ವಿಜ್ಞಾನ
тоҷикӣ: Илм
Türkmençe: Ylym
Tagalog: Agham
Türkçe: Bilim
Xitsonga: Sayensi
татарча/tatarça: Фән
українська: Наука
اردو: سائنس
oʻzbekcha/ўзбекча: Fan
Tshivenda: Saintsi
vèneto: Sienza
vepsän kel’: Tedo
Tiếng Việt: Khoa học
West-Vlams: Weetnschap
walon: Syince
Winaray: Syensya
Wolof: Xam-xam
吴语: 科学
isiXhosa: Inzululwazi
მარგალური: მენცარობა
ייִדיש: וויסנשאפט
Yorùbá: Sáyẹ́nsì
Vahcuengh: Gohyoz
中文: 科学
文言: 格致
Bân-lâm-gú: Kho-ha̍k
粵語: 科學