พิกัดภูมิศาสตร์

ภาพทรงกลมประกอบมุม ซึ่งใช้เป็นหลักในการระบุพิกัดภูมิศาสตร์ของตำแหน่งใด ๆ บนผิวโลก

พิกัดภูมิศาสตร์ คือสิ่งที่บอกให้เราทราบถึงตำแหน่งของสถานที่ต่าง ๆ บนผิวโลก โดยยึดตามระบบพิกัดทรงกลม (spherical coordinate system) ชาวบาบิโลเนียเป็นผู้คิดแนวคิดพิกัดภูมิศาสตร์ขึ้น ต่อมาโตเลมี นักปราชญ์ชาวกรีกเป็นผู้ปรับปรุงแนวคิดนี้อีกครั้ง โดยให้หนึ่งวงกลมมีมุม 360 องศา

พิกัดภูมิศาสตร์ในปัจจุบัน ประกอบด้วยสองส่วน คือละติจูด และลองจิจูด ดังจะได้อธิบายต่อไปนี้

  • ละติจูด คือมุมที่วัดระหว่างจุดใด ๆ กับเส้นศูนย์สูตร มีค่าสูงสุด 90 องศา เส้นที่ลากต่อประเทศเชื่อมทุกจุดที่มีละติจูดเท่ากันเราเรียกว่า เส้นขนาน (parallel) เวียนเป็นวงกลมรอบโลก โดยขั้วโลกแต่ละขั้วจะมีค่าละติจูดเป็น 90 องศา เช่น ขั้วโลกเหนือมีละติจูด 90 องศาเหนือ เป็นต้น
  • ลองจิจูด คือมุมที่วัดระหว่างจุดใด ๆ กับเส้นเมอริเดียนที่ศูนย์ มีค่าสูงสุด 180 องศา ซึ่งพาดผ่านหอดูดาวหลวงกรีนิช สหราชอาณาจักร เส้นที่ลากต่อเชื่อมทุกจุดที่มีลองจิจูดเท่ากันจะเรียกว่า เส้นเมริเดียน (meridian)
  • โดยเส้นเมริเดียนมีถึง365เส้น

เมื่อนำมุมสองมุมข้างต้นของจุดหนึ่ง ๆ มาประกอบเข้าด้วยกันแล้ว ก็จะได้พิกัดภูมิศาสตร์ของจุดนั้น ซึ่งบอกได้ 3 วิธี คือ

  1. องศา-ลิปดา เช่น กรุงเทพมหานครตั้งอยู่ที่ละติจูด 13 องศาเหนือ 45 ลิปดา
  2. องศา-ลิปดา-พิลิปดา
  3. องศาแบบทศนิยม

การแปลงองศาแบบ องศา-ลิปดา-พิลิปดา หรือ องศา-ลิปดา เป็นองศาแบบทศนิยม ทำได้ดังนี้

  1. นำพิลิปดาหาร 3600
  2. นำลิปดาหาร 60
  3. นำผลที่ได้จากข้อ 1 และ 2 บวกกัน แล้วนำไปบวกกับองศา ก็จะได้องศาแบบทศนิยม
ภาษาอื่น ๆ
Alemannisch: Geografische Lage
беларуская (тарашкевіца)‎: Геаграфічныя каардынаты
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dê-lī cô̤-biĕu hiê-tūng
客家語/Hak-kâ-ngî: Thi-lî chhô-phêu ne-thúng
hornjoserbsce: Geografiske koordinaty
Bahasa Indonesia: Sistem koordinat geografi
íslenska: Bauganet jarðar
日本語: 地理座標系
한국어: 지리 좌표계
Lëtzebuergesch: Geographesch Koordinaten
Basa Banyumasan: Sistem koordinat geografi
Baso Minangkabau: Sistem koordinat geografis
Plattdüütsch: Geograafsche Laag
srpskohrvatski / српскохрватски: Geografske koordinate
Türkmençe: Koordinatalar
татарча/tatarça: Geografik koordinatalar
oʻzbekcha/ўзбекча: Geografik koordinatalar
中文: 经纬度
Bân-lâm-gú: Keng-hūi-tō͘