พระวิษณุ

บทความนี้เกี่ยวกับวิษณุ สำหรับวิษณุ (แก้ความกำกวม) ดูที่ วิษณุ
พระวิษณุ
077 Visnu, 14c, Sukhothai (35086946062).jpg
เทวรูปพระวิษณุ ศิลปะสุโขทัย ทำด้วยสัมฤทธิ์โดยพระยาลิไทย เดิมประดิษฐานอยู่ หอเทวาลัยมหาเกษตรพิมาน ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ที่ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร.
จำพวกเทวดาหนึ่งในตรีมูรติ
อาวุธจักรสุทรรศน์
สังข์
คทาเกาโมทกี
ดอกบัว
สัตว์พาหนะครุฑ
คู่ครองพระแม่ลักษมี
พระแม่ภูมี
ศาสนา/ลัทธิฮินดู
ประติมากรรมสัมฤทธิ์ลอยองค์ของพระวิษณุ ศิลปะโจฬะที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาตินิวเดลี ประเทศอินเดีย.
ประติมากรรมสัมฤทธิ์ลอยองค์ของพระวิษณุ ศิลปะโจฬะที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาตินิวเดลี ประเทศอินเดีย.

พระวิษณุ (สันสกฤต: विष्णु วิษฺณุ) หรือที่รู้จักกันในพระนามอีกอย่างหนึ่งว่า พระนารายณ์ (สันสกฤต: नारायण นารายณ) เป็นหนึ่งในสามตรีมูรติ มีหน้าที่คุ้มครองแลดูแลรักษาทั้ง 3 โลกตามความเชื่อของชาวฮินดู จากคัมภีร์พราหมณ์ รูปร่างลักษณะมีพระวรกายจะมีสีที่เปลี่ยนไปตามยุค ฉลองพระองค์ดั่งกษัตริย์ มีมงกุฎทอง อาภรณ์สีเหลือง มี 4 กร ถือ สังข์ จักรสุทรรศน์ คทาเกาโมทกี แต่ที่จะพบเห็นได้บ่อยที่สุดคือถือ จักร์ สังข์ คทา ส่วนอีกกรจะถือ ดอกบัวบ้าง หรือ ไม่ถืออะไรเลยบ้าง (โดยจะอยู่ในลักษณะ"ประทานพร")

โดยปรกติ พระวิษณุ จะทรงประทับอยู่ที่เกษียรสมุทร โดยส่วนมากจะบรรทมอยู่บนหลังพญาอนันตนาคราช โดยมีพระชายาคือพระแม่ลักษมีมหาเทวี คอยฝ้าดูแลปรนิบัติอยู่ข้าง ๆ เสมอ พาหนะของพระวิษณุคือ พญาครุฑ

พระวิษณุ มีอีกพระนามอีกอย่างหนึ่งว่า "หริ" แปลว่าผู้ดูแลแห่งจักรวาลถือเป็นเทพสูงสุด เพราะทุกอย่างเกิดจาก "หริ" โดย"หริ"ได้แบ่งตนเองออกเป็น 3 คือ

  • พระพรหม มีหน้าที่สร้างและลิขิตสรรพสิ่งทั้งปวงในทั้งสามโลก
  • พระวิษณุ หรือ พระหริ มีหน้าที่ดูแลทั้งสามโลกให้อยู่ในความเรียบร้อย และสมดุล
  • พระศิวะ มีหน้าที่ทำลายสิ่งที่ไม่ดีทั้งหลายทั้งปวงในโลกทั้งสาม

พัฒนาการความเชื่อ

ความเชื่อเรื่องพระวิษณุปรากฏมีพัฒนาการมายาวนาน ชาวทราวิฑเริ่มนับถือพระวิษณุก่อนในฐานะเป็นเทพเจ้าแห่งความอุดมสมบูรณทางการเกษตร[1] พอถึง สมัยพระเวท ชาวอารยันถือว่าพระวิษณุเป็นเทพชั้นรอง มีสถานะเป็นตัวแทนของพลังดวงอาทิตย์ เมื่อถึง สมัยพราหมณะพระวิษณุถูกยกย่องสูงขึ้นอีกในฐานะเทพผู้นำโชค แต่ยังไม่ถือเป็นมหาเทพ จนกระทั่งถึง สมัยปุราณะพระวิษณุจึงได้รับการยกย่องเป็นมหาเทพผู้รักษาคุ้มครองโลก และเชื่อว่าเป็นองค์เดียวกับพระนารายณ์ คัมภีร์ วิษณุปุราณะและ ภาควตปุราณะซึ่งแต่งขึ้นราวคริสต์ศตวรรษที่ 9 ได้พัฒนาบทบาทของพระวิษณุโดยการเชื่อมโยงวีรบุรุษในตำนานของชาวอินเดียหลายคน เช่น พระราม พระกฤษณะ พระโคตมพุทธเจ้า ว่าล้วนแต่เป็นปางอวตารของพระวิษณุเพื่อผดุงธรรมะบนโลก ในยุคนี้เองที่เกิดลัทธิไวษณพซึ่งถือว่าพระวิษณุคือพระเป็นเจ้าผู้ยิ่งใหญ่กว่ามหาเทพอื่น ๆ

ภาษาอื่น ๆ
Afrikaans: Wisjnoe
Alemannisch: Vishnu
aragonés: Viṣṇu
العربية: فيشنو
অসমীয়া: বিষ্ণু
asturianu: Visnú
беларуская: Вішну
български: Вишну
भोजपुरी: विष्णु
Bahasa Banjar: Batara Bisnu
বাংলা: বিষ্ণু
བོད་ཡིག: ཁྱབ་​འཇུག
brezhoneg: Vichnou
bosanski: Višnu
català: Vixnu
کوردی: ڤیشنو
čeština: Višnu
Cymraeg: Vishnu
dansk: Vishnu
Deutsch: Vishnu
डोटेली: विष्णु
Ελληνικά: Βισνού
English: Vishnu
Esperanto: Viŝnuo
español: Visnú
eesti: Višnu
euskara: Vishnu
فارسی: ویشنو
suomi: Vishnu
Võro: Višnu
français: Vishnou
galego: Visnú
ગુજરાતી: વિષ્ણુ
עברית: וישנו
हिन्दी: विष्णु
hrvatski: Višnu
magyar: Visnu
Հայերեն: Վիշնու
Bahasa Indonesia: Wisnu
íslenska: Visnjú
italiano: Viṣṇu
日本語: ヴィシュヌ
Basa Jawa: Wisnu
ქართული: ვიშნუ
қазақша: Вишну
ភាសាខ្មែរ: ព្រះវិស្ណុ
ಕನ್ನಡ: ವಿಷ್ಣು
한국어: 비슈누
Latina: Vishnu
lietuvių: Višnus
latviešu: Višnu
македонски: Вишну
മലയാളം: വിഷ്ണു
मराठी: विष्णु
Bahasa Melayu: Maha Vishnu
မြန်မာဘာသာ: ဗိဿနိုးနတ်
Plattdüütsch: Wischnu
नेपाली: विष्णु
Nederlands: Vishnoe
norsk nynorsk: Visjnu
norsk: Vishnu
ଓଡ଼ିଆ: ବିଷ୍ଣୁ
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ
polski: Wisznu
پنجابی: وشنو
português: Vixnu
română: Vișnu
русский: Вишну
संस्कृतम्: विष्णुः
Scots: Vishnu
srpskohrvatski / српскохрватски: Višnu
සිංහල: විෂ්ණු
Simple English: Vishnu
slovenčina: Višnu
slovenščina: Višnu
српски / srpski: Вишну
svenska: Vishnu
தமிழ்: திருமால்
తెలుగు: విష్ణువు
тоҷикӣ: Вишну
Tagalog: Vishnu
Türkçe: Vişnu
українська: Вішну
اردو: وشنو
oʻzbekcha/ўзбекча: Vishnu
Tiếng Việt: Vishnu
Winaray: Vishnu
吴语: 毗湿奴
მარგალური: ვიშნუ
中文: 毗湿奴
Bân-lâm-gú: Vishnu
粵語: 毗濕奴