ประเทศตุรกี

สาธารณรัฐตุรกี
Türkiye Cumhuriyeti (ตุรกี)
ธงชาติตราแผ่นดิน
เพลงชาติ

เมืองหลวงอังการา
41°1′N 28°57′E / 41°1′N 28°57′E / 41.017; 28.950
เมืองใหญ่สุดอิสตันบูล
ภาษาราชการภาษาตุรกี
การปกครองสาธารณรัฐประชาธิปไตย
• ประธานาธิบดีเรเจป ไตยิป แอร์โดอัน
• นายกรัฐมนตรีบีนาลี ยึลดือรึม
การสร้างชาติ
• รัฐบาลอังคารา23 เมษายน พ.ศ. 2463 
• เริ่มสงครามประกาศเอกราช19 พฤษภาคม พ.ศ. 2462 
• วันแห่งชัยชนะ30 สิงหาคม พ.ศ. 2465 
• สนธิสัญญาโลซาน24 กรกฎาคม พ.ศ. 2466 
• สถาปนาสาธารณรัฐ29 ตุลาคม พ.ศ. 2466 
พื้นที่
• รวม780,580 ตร.กม. (36)
301,384 ตร.ไมล์ 
• แหล่งน้ำ (%)1.3
ประชากร
• 2557 (ประเมิน)77,695,904 (18 1)
• ความหนาแน่น101 คน/ตร.กม. (102 1)
262 คน/ตร.ไมล์
จีดีพี (อำนาจซื้อ)2560 (ประมาณ)
• รวม$ 2.132 ล้านล้าน 
• ต่อหัว$ 26,453 
จีดีพี (ราคาตลาด)2560 (ประมาณ)
• รวม$ 841.206 พันล้าน 
• ต่อหัว$ 10,434 
จีนี (2557)41.2[1] 
HDI (2559)Increase 0.767 (สูง) (71st)
สกุลเงินลีราใหม่ตุรกี (TRY)
เขตเวลาEET (UTC+2)
 • ฤดูร้อน (DST)EEST (UTC+3)
โดเมนบนสุด.tr
รหัสโทรศัพท์90

ประเทศตุรกี (อังกฤษ: Turkey; ตุรกี: Türkiye ทือรคีเย) มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า สาธารณรัฐตุรกี (อังกฤษ: Republic of Turkey; ตุรกี: Türkiye Cumhuriyeti) เป็นสาธารณรัฐระบบรัฐสภาในยูเรเซีย พื้นที่ส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในเอเชียตะวันตก โดยมีส่วนน้อยในอีสเทรซในยุโรปตะวันออกเฉียงใต้ ประเทศตุรกีมีพรมแดนติดต่อกับ 8 ประเทศ ได้แก่ ประเทศซีเรียและอิรักทางใต้ ประเทศอิหร่าน อาร์มีเนียและดินแดนส่วนแยกนาคีชีวันของอาเซอร์ไบจานทางตะวันออก ประเทศจอร์เจียทางตะวันออกเฉียงเหนือ ประเทศบัลแกเรียทางตะวันตกเฉียงเหนือ และประเทศกรีซทางตะวันตก ทะเลดำอยู่ทางเหนือ ทะเลเมดิเตอร์เรเนียนทางใต้ และทะเลอีเจียนทางตะวันตก ช่องแคบบอสฟอรัส ทะเลมาร์มะราและดาร์ดะเนลส์ (รวมกันเป็นช่องแคบตุรกี) แบ่งเขตแดนระหว่างเทรซและอานาโตเลีย และยังแยกทวีปยุโรปกับทวีปเอเชีย ที่ตั้งของตุรกี ณ ทางแพร่งของยุโรปและเอเชียทำให้ตุรกีมีความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร์อย่างยิ่ง

ประเทศตุรกีมีผู้อยู่อาศัยมาตั้งแต่ยุคหินเก่า มีอารยธรรมอานาโตเลียโบราณต่าง ๆ เอโอเลีย โดเรียและกรีกไอโอเนีย เทรซ อาร์มีเนียและเปอร์เซีย หลังการพิชิตของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช ดินแดนนี้ถูกทำให้เป็นกรีก เป็นกระบวนการซึ่งสืบต่อมาภายใต้จักรวรรดิโรมันและการเปลี่ยนผ่านสู่จักรวรรดิไบแซนไทน์ เติร์กเซลจุคเริ่มย้ายถิ่นเข้ามาในพื้นที่ในคริสต์ศตวรรษที่ 11 เริ่มต้นกระบวนการทำให้เป็นเติร์ก ซึ่งเร่งขึ้นมากหลังเซลจุคชนะไบแซนไทน์ที่ยุทธการที่มันซิเคิร์ต ค.ศ. 1071 รัฐสุลต่านรูมเซลจุคปกครองอานาโตเลียจนมองโกลบุกครองใน ค.ศ. 1243 ซึ่งสลายเป็นเบย์ลิก (beylik) เติร์กเล็ก ๆ หลายแห่ง

ตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 13 ออตโตมันรวมอานาโตเลียและสร้างจักรวรรดิซึ่งกินพื้นที่กว้างใหญ่ของยุโรปตะวันออกเฉียงใต้ เอเชียตะวันตกและแอฟริกาเหนือ กลายเป็นมหาอำนาจในยูเรเซียและทวีปแอฟริการะหว่างสมัยใหม่ตอนต้น จักรวรรดิเรืองอำนาจถึงขีดสุดระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 15 ถึง 17 โดยเฉพาะอย่างยิ่งระหว่างรัชกาลสุลต่านสุลัยมานผู้เกรียงไกร หลังการล้อมเวียนนาครั้งที่สองของออตโตมันใน ค.ศ. 1683 และการสิ้นสุดมหาสงครามเติร์กใน ค.ศ. 1699 จักรวรรดิออตโตมันเข้าสู่ระยะเสื่อมอันยาวนาน การปฏิรูปแทนซิมัตในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ซึ่งมุ่งทำให้รัฐออตโตมันทันสมัย ไม่เพียงพอในหลายสาขาและไม่อาจหยุดยั้งการสลายของจักวรรดิได้ จักรวรรดิออตโตมันเข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่หนึ่งโดยเข้ากับฝ่ายมหาอำนาจกลางและแพ้ในที่สุด ระหว่างสงคราม รัฐบาลออตโตมันก่อความป่าเถื่อนใหญ่หลวง กรณีการฆ่าล้างเผ่าพันธ์ต่อพลเมืองอาร์มีเนีย อัสซีเรียและกรีกพอนทัส หลังสงคราม ดินแดนและประชาชนกลุ่มใหญ่ซึ่งเดิมประกอบเป็นจักรวรรดิออตโตมันถูกแบ่งเป็นหลายรัฐใหม่ สงครามประกาศอิสรภาพตุรกี (ค.ศ. 1919–22) ซึ่งมุสตาฟา เคมาล อตาเติร์กและเพื่อนร่วมงานของเขาในอานาโตเลียเป็นผู้เริ่ม ส่งผลให้มีการสถาปนาสาธารณรัฐตุรกีสมัยใหม่ใน ค.ศ. 1923 โดยอตาเติร์กเป็นประธานาธิบดีคนแรก

ภูมิศาสตร์

ภูมิประเทศ

ยอดเขาอารารัด ยอดเขาที่สูงที่สุดในประเทศตุรกี

ตุรกีเป็นประเทศสองทวีปที่มีดินแดนอยู่ทั้งในทวีปเอเชียและทวีปยุโรป[2] ตุรกีในฝั่งเอเชียซึ่งครอบคลุมบริเวณส่วนใหญ่ของคาบสมุทรอานาโตเลีย นับเป็นพื้นที่ร้อยละ 97 ของประเทศ และถูกแยกจากตุรกีฝั่งยุโรปด้วยช่องแคบบอสพอรัส ทะเลมาร์มะรา และช่องแคบดาร์ดะเนลส์ (ซึ่งรวมกันเป็นพื้นน้ำที่เชื่อมระหว่างทะเลดำกับทะเลเมดิเตอร์เรเนียน) ตุรกีในฝั่งยุโรปซึ่งตั้งอยู่บนคาบสมุทรบอลข่านมีพื้นที่คิดเป็นร้อยละ 3 ของทั้งประเทศ[3] ดินแดนของตุรกีมีรูปร่างคล้ายสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่มีความยาวมากกว่า 1,600 กิโลเมตร และกว้างประมาณ 800 กิโลเมตร [4] ตุรกีมีพื้นที่ (รวมทะเลสาบ) ประมาณ 783,562 ตารางกิโลเมตร[5]

ตุรกีถูกล้อมรอบด้วยทะเลสามด้าน ได้แก่ทะเลอีเจียนทางตะวันตก ทะเลดำทางเหนือ และทะเลเมดิเตอร์เรเนียนทางใต้ นอกจากนี้ ยังมีทะเลมาร์มะราในเขตตะวันตกเฉียงเหนือ[6]

ตุรกีฝั่งเอเชียที่มักเรียกว่าอานาโตเลียหรือเอเชียไมเนอร์ประกอบด้วยที่ราบสูงในตอนกลางของประเทศ อยู่ระหว่างเทือกเขาทะเลดำตะวันออกและเกอรอลูทางตอนเหนือกับเทือกเขาเทารัสทางตอนใต้ และมีที่ราบแคบ ๆ บริเวณชายฝั่ง ทางตะวันออกของตุรกีมีลักษณะเป็นภูเขาและเป็นต้นน้ำของแม่น้ำหลายสายเช่น แม่น้ำยูเฟรติส แม่น้ำไทกริส และ แม่น้ำอารัส นอกจากนี้ยังมีทะเลสาบวัน และยอดเขาอารารัด ซึ่งเป็นจุดสูงสุดของตุรกีที่ 5,165 เมตร[6]

สภาพภูมิประเทศที่หลากหลายนั้นเป็นผลมาจากการเคลื่อนไหวของเปลือกโลกที่เกิดขึ้นมาเป็นเวลาหลายพันปี และยังคงปรากฏให้เห็นในปัจจุบันในรูปของแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นบ่อย ๆ และภูเขาไฟระเบิดในบางครั้ง ช่องแคบบอสฟอรัสและช่องแคบดาร์ดะเนลส์ก็เกิดจากแนวแยกของเปลือกโลกที่วางตัวผ่านตุรกีทำให้เกิดทะเลดำขึ้น ทางตอนเหนือของประเทศมีแนวแยกแผ่นดินไหววางตัวในแนวตะวันตกไปยังตะวันออก ซึ่งเป็นสาเหตุของแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในปีพ.ศ. 2542[7]

ภูมิอากาศ

ชายฝั่งด้านทะเลเมดิเตอร์เรเนียนมีภูมิอากาศแบบเมดิเตอร์เรเนียน กล่าวคือหน้าร้อนอากาศร้อนและแห้งแล้ง ส่วนหน้าหนาวอากาศอบอุ่นและมีฝนตก เทือกเขาที่ตั้งอยู่ใกล้ชายฝั่งเป็นตัวกั้นทำให้ภูมิอากาศตอนกลางของประเทศเป็นแบบ ภาคพื้นทวีป ซึ่งมีความแตกต่างระหว่างฤดูอย่างเห็นได้ชัด ฤดูหนาวบริเวณที่ราบสูงตอนกลางหนาวมาก อุณหภูมิลดลงถึง -30 ถึง -40 อาจมีหิมะปกคลุมนานถึง 4 เดือนต่อปี

ฝั่งตะวันตกมีอุณหภูมิเฉลี่ยในฤดูหนาวต่ำกว่า 1 ℃ ฤดูร้อนร้อนและแห้งแล้ง ในตอนกลางวันมีอุณหภูมิสูงกว่า 30℃ ปริมาณหยาดน้ำฟ้าเฉลี่ยต่อปีประมาณ 400 มิลลิเมตร ซึ่งปริมาณจริงแตกต่างกันไปตามระดับความสูง บริเวณที่แห้งแล้งที่สุดคือที่ราบกอนยาและที่ราบมาลาตยาซึ่งมีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยนต่อปีต่ำกว่า 300 มิลลิเมตร เดือนที่มีฝนมากที่สุดคือเดือนพฤษภาคม และเดือนที่แล้งที่สุดคือเดือนกรกฎาคมและสิงหาคม[8]

ภาษาอื่น ๆ
Аҧсшәа: Ҭырқәтәыла
Acèh: Turuki
адыгабзэ: Тыркуе
Afrikaans: Turkye
Akan: Turki
Alemannisch: Türkei
አማርኛ: ቱርክ
aragonés: Turquía
Ænglisc: Tyrcland
العربية: تركيا
ܐܪܡܝܐ: ܛܘܪܩܝܐ
مصرى: توركيا
অসমীয়া: তুৰস্ক
asturianu: Turquía
авар: Туркия
Aymar aru: Turkiya
azərbaycanca: Türkiyə
تۆرکجه: تورکیه
башҡортса: Төркиә
Boarisch: Tiakei
žemaitėška: Torkėjė
Bikol Central: Turkiya
беларуская: Турцыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Турэччына
български: Турция
भोजपुरी: तुर्की
Bislama: Teki
Bahasa Banjar: Turki
bamanankan: Türkiye
বাংলা: তুরস্ক
བོད་ཡིག: ཏུར་ཀི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: তুরস্ক
brezhoneg: Turkia
bosanski: Turska
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Turki
буряад: Түрэг Улас
català: Turquia
Chavacano de Zamboanga: Turquía
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tū-ī-gì
нохчийн: Турци
Cebuano: Turkiya
Chamoru: Turkey
ᏣᎳᎩ: ᎬᏃ
Tsetsêhestâhese: Turkey
کوردی: تورکیا
corsu: Turchia
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᑐᕒᑭ
qırımtatarca: Türkiye
čeština: Turecko
kaszëbsczi: Tëreckô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Тѷрци
Чӑвашла: Турци
Cymraeg: Twrci
dansk: Tyrkiet
Deutsch: Türkei
Zazaki: Tırkiya
dolnoserbski: Turkojska
डोटेली: टर्की
ދިވެހިބަސް: ތުރުކީވިލާތް
eʋegbe: Turkey
Ελληνικά: Τουρκία
emiliàn e rumagnòl: Turchî
English: Turkey
Esperanto: Turkio
español: Turquía
eesti: Türgi
euskara: Turkia
estremeñu: Turquia
فارسی: ترکیه
Fulfulde: Türkiye
suomi: Turkki
Võro: Türgü
Na Vosa Vakaviti: Turkey
føroyskt: Turkaland
français: Turquie
arpetan: Turquie
Nordfriisk: Türkei
furlan: Turchie
Frysk: Turkije
Gaeilge: An Tuirc
Gagauz: Türkiye
贛語: 土耳其
Gàidhlig: An Tuirc
galego: Turquía
Avañe'ẽ: Tuykia
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: तुर्की
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍄𐍅𐍂𐌺𐌾𐌰
ગુજરાતી: તુર્કસ્તાન
Gaelg: Yn Turkee
Hausa: Turkiyya
客家語/Hak-kâ-ngî: Thú-ngí-khì
Hawaiʻi: Tureke
עברית: טורקיה
हिन्दी: तुर्की
Fiji Hindi: Turkey
hrvatski: Turska
hornjoserbsce: Turkowska
Kreyòl ayisyen: Tiki
Հայերեն: Թուրքիա
interlingua: Turchia
Bahasa Indonesia: Turki
Interlingue: Turcia
Igbo: Turkéy
Iñupiak: Turkey
Ilokano: Turkia
ГӀалгӀай: Туркий мохк
Ido: Turkia
íslenska: Tyrkland
italiano: Turchia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑑᕐᑭ
日本語: トルコ
Patois: Toerki
la .lojban.: turk
Basa Jawa: Turki
ქართული: თურქეთი
Qaraqalpaqsha: Tu'rkiya
Taqbaylit: Tturk
Адыгэбзэ: Тыркуей
Kabɩyɛ: Tuurkii
Kongo: Turki
Gĩkũyũ: Takĩ
қазақша: Түркия
kalaallisut: Tyrkia
ಕನ್ನಡ: ಟರ್ಕಿ
한국어: 터키
Перем Коми: Тюркия
къарачай-малкъар: Тюрк
कॉशुर / کٲشُر: ترکی
kurdî: Tirkiye
коми: Турция
kernowek: Turki
Кыргызча: Түркия
Latina: Turcia
Ladino: Turkia
Lëtzebuergesch: Tierkei
лакку: Туркия
лезги: Турция
Lingua Franca Nova: Turcia
Luganda: Buturuki
Limburgs: Turkije
Ligure: Turchia
lumbaart: Türchia
lingála: Turkí
لۊری شومالی: تورکیٱ
lietuvių: Turkija
latgaļu: Turceja
latviešu: Turcija
मैथिली: टर्की
мокшень: Туркамастор
Malagasy: Torkia
олык марий: Турций
Māori: Tākei
Baso Minangkabau: Turki
македонски: Турција
മലയാളം: തുർക്കി
монгол: Турк
кырык мары: Турци
Bahasa Melayu: Turki
Malti: Turkija
Mirandés: Turquie
မြန်မာဘာသာ: တူရကီနိုင်ငံ
مازِرونی: ترکیه
Dorerin Naoero: Terki
Napulitano: Turchia
Plattdüütsch: Törkie
Nedersaksies: Turkije
नेपाली: टर्की
नेपाल भाषा: टर्की
Oshiwambo: Turkey
Nederlands: Turkije
norsk nynorsk: Tyrkia
norsk: Tyrkia
Novial: Turkia
Nouormand: Turtchie
Sesotho sa Leboa: Turkey
Chi-Chewa: Turkey
occitan: Turquia
Livvinkarjala: Turtsii
Oromoo: Tarkii
ଓଡ଼ିଆ: ତୁର୍କୀ
Ирон: Турк
ਪੰਜਾਬੀ: ਤੁਰਕੀ
Pangasinan: Turkiyo
Kapampangan: Turkiya
Papiamentu: Turkia
Picard: Turkie
Deitsch: Turkie
Pälzisch: Turkije
Norfuk / Pitkern: Turkii
polski: Turcja
Piemontèis: Turchìa
پنجابی: ترکی
Ποντιακά: Τουρκία
پښتو: تورکيه
português: Turquia
Runa Simi: Turkiya
rumantsch: Tirchia
Romani: Turkiya
Kirundi: Turukiya
română: Turcia
armãneashti: Turchia
tarandíne: Turchie
русский: Турция
русиньскый: Турція
Kinyarwanda: Turukiya
संस्कृतम्: तुर्की
саха тыла: Түркийэ
sardu: Turkia
sicilianu: Turchìa
Scots: Turkey
سنڌي: ترڪي
davvisámegiella: Durka
Sängö: Turukïi
srpskohrvatski / српскохрватски: Turska
සිංහල: තුර්කිය
Simple English: Turkey
slovenčina: Turecko
slovenščina: Turčija
Gagana Samoa: Take
chiShona: Turkey
Soomaaliga: Turkiga
shqip: Turqia
српски / srpski: Турска
Sranantongo: Turkiyakondre
SiSwati: IThekhi
Sesotho: Türkiye
Seeltersk: Turkäi
Basa Sunda: Turki
svenska: Turkiet
Kiswahili: Uturuki
ślůnski: Turcyjo
தமிழ்: துருக்கி
ತುಳು: ಟರ್ಕಿ
తెలుగు: టర్కీ
tetun: Turkia
тоҷикӣ: Туркия
ትግርኛ: የቱርክ ዶሮ
Türkmençe: Türkiýe
Tagalog: Turkey
Setswana: Turkey
Tok Pisin: Teki
Türkçe: Türkiye
Xitsonga: Turkey
татарча/tatarça: Төркия
chiTumbuka: Turkey
Twi: Turkey
тыва дыл: Турция
удмурт: Турция
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى
українська: Туреччина
اردو: ترکی
oʻzbekcha/ўзбекча: Turkiya
Tshivenda: Turkey
vèneto: Turchia
vepsän kel’: Turkanma
Tiếng Việt: Thổ Nhĩ Kỳ
West-Vlams: Turkeye
Volapük: Türkän
walon: Tourkeye
Winaray: Turkeya
Wolof: Tirki
吴语: 土耳其
isiXhosa: ITurkiya
მარგალური: თურქეთი
ייִדיש: טערקיי
Yorùbá: Turkey
Vahcuengh: Dujwjgiz
Zeêuws: Turkije
中文: 土耳其
文言: 土耳其
Bân-lâm-gú: Thó͘-ní-kî
粵語: 土耳其
isiZulu: ITheki