జార్ఖండ్

జార్ఖండ్
Map of India with the location of జార్ఖండ్ highlighted.
రాజధాని
 - అక్షాంశరేఖాంశాలు
రాంచి
 - 23.42° ఉ 85.33° తూ
పెద్ద నగరమురాంచి
జనాభా (2001)
 - జనసాంద్రత
26,909,428 (13th)
 - 274/చ.కి.మీ
విస్తీర్ణము
 - జిల్లాలు
79,700 చ.కి.మీ (15th)
 - 22
సమయ ప్రాంతంIST (UTC +5:30)
అవతరణ
 - గవర్నరు
 - ముఖ్యమంత్రి
 - చట్టసభలు (సీట్లు)
2000-11-15
 - ఎం.ఓ.హెచ్.ఫరూక్
 - అర్జున్ ముండా
 - ఒకే సభ (81)
అధికార బాష (లు)హిందీ
పొడిపదం (ISO)IN-JH
www.jharkhand.gov.in

జార్ఖండ్ లేదా ఝార్ఖండ్ (Jharkhand), (झारखंड) భారతదేశంలో ఒక రాష్ట్రము. దీనికి ఉత్తరాన బీహార్, పశ్చిమాన ఉత్తరప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌గఢ్, తూర్పున పశ్చిమ బెంగాల్, దక్షిణాన ఒడిషా రాష్ట్రాలున్నాయి. ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రానికి రాజధాని పారిశ్రామికనగరమైన రాంచి. ఇంకా ముఖ్యనగరాలైన జంషెడ్‌పూర్, బొకారో, ధన్‌బాద్‌కూడా భారీగా పరిశ్రమలున్న నగరాలు.

2000 నవంబరు 15న బీహార్ రాష్ట్రంనుండి దక్షిణ ప్రాంతాన్ని వేరుచేసి జార్ఖండ్ ప్రత్యేకరాష్ట్రం ఏర్పాటు చేశారు. చిరకాలం శాంతియుతంగా, ప్రజాస్వామికంగా జరిగిన పోరాటానికి ఫలితంగా రాష్ట్రం ఏర్పడింది.

దట్టమైన అడవులు ఎక్కువగా ఉన్నందున జార్ఖండ్‌ను "వనాంచల్" అనికూడా అంటారు. అడవులే కాదు. అపారమైన ఖనిజసంపద కూడా ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రపు ప్రత్యేకత. భారత రాష్ట్రపతి ఎ.పి.జె.అబ్దుల్ కలామ్ తను రచించిన "Ignited Minds"అనే పుస్తకంలో వినియోగానికి వేచియున్న ఖనిజాల నిలయం అని చాలాసార్లు జార్ఖ్షండ్‌ను ప్రస్తావించాడు.

చరిత్ర

బీహారు దక్షిణ ప్రాంతాన్ని వేరుచేసి ప్రత్యేక జార్ఖండ్ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలన్న ఉద్యమం 1900 దశకం ఆదిలోనే మొదలయ్యింది. ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకున్న జైపాల్ సింగ్ అనే హాకీ ఆటగాడు (1928లో [1]) ఈ నినాదానికి ఆద్యుడని చెప్పవచ్చును. తరువాత ఏదో ఒక రూపంలో ఈ ఉద్యమం కొనసాగుతూ వస్తున్నది. 2000 ఆగస్టు 2న భారత పార్లమెంటులో "బీహారు పునర్వవస్థీకరణ బిల్లు" (Bihar Reorganization Bill) ఆమోదించబడింది. జార్ఖండ్ రాష్ట్రం ఆవిర్భవించింది. దక్షిణ బీహారులో 18 జిల్లాలను వేరుచేసి 2000 నవంబరు 15న జార్ఖండ్ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పరచారు. ఇది భారతదేశంలో 28వ రాష్ట్రము.

కాని సాంస్కృతికంగా, భౌగోళికంగా, కొంత రాజకీయంగా జార్ఖండ్ ప్రత్యేకత చాలా పురాతనమైనది. మగధ సామ్రాజ్యంకాలం నుంచీ ఉంది. 13వ శతాబ్దంలో ఒడిషాకు చెందిన "రాజా జైసింగ్" తనను జార్ఖండ్ రాజుగా ప్రకటించుకొన్నాడు. ముఘల్ సామ్రాజ్యంకాలంలో జార్ఖండ్‌ను "కుకర"ప్రాంతమనేవారు. బ్రిటిష్ పాలన సమయంలో ఎత్తుపల్లాల కొండలు, అడవులు, దిబ్బలతో నిండినందున ఝార్ఖండ్ అనే పేరు ఈ ప్రాంతానికి పరిపాటి అయ్యింది. ("ఝరీ" - అంటే పొద). చోటానాగపూర్ పీఠభూమి, సంథాల్ పరగణాలలో విస్తరించి ఉన్న ఈరాష్ట్రం దట్టమైన అడవులు, చిట్టడవులు, ఎత్తుపల్లాల కొండలు, గుట్టలు, సెలయేర్లు, జలపాతాలు, నదులు, ఊటలతో కనులకింపైన భూభాగము.

స్వాతంత్ర్యపోరాటంలో జార్ఖండ్ పాత్ర

బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ దౌర్జన్యాలతో వేసారిన ఝార్ఖండ్ ఆదివాసుల తిరుగుబాటు 1857నాటి మొదటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంకంటే నూరేళ్ల ముందే ప్రారంభమైనది.

  • 1772-1780 పహారియా తిరుగుబాటు
  • 1780-1785 తిల్కా మంజీ నాయకత్వంలో తిరగబడిన ఆదివాసులు బ్రిటిష్ సైనికాధికారిని గాయపరచారు. 1785లో భగల్పూర్‌లో తిల్కా మంజీని ఉరితీశారు.
  • 1795-1800 తమర్ తిరుగుబాటు
  • 1795-1800 విష్ణు మనాకి నాయకత్వంలో "ముండా"ల తిరుగుబాటు.
  • 1800-1802 తామర్‌కు చెందిన దుఖాన్ మనాకి నాయకత్వంలో ముండాల తిరుగుబాటు.
  • 1819-1820 భుకన్ సింగ్ నాయకత్వంలో ముండాల తిరుగుబాటు
  • 1832-1833 భగీరధ్, దుబాయ్ గోసాయి, పటేల్ సింగ్‌ల నాయకత్వంలో ఖేవార్ తిరుగుబాటు.
  • 1833-1834 బీర్‌భమ్ కు చెందిన గంగా నారాయణ్ నాయకత్వంలో భూమ్జీ తిరుగుబాటు
  • 1855 లార్డ్ కారన్‌వాలిస్ రాచరిక పద్ధతులపై సంథాల్‌ల యుద్ధం
  • 1855-1860 బ్రిటిష్‌వారికి వ్యతిరేకంగా పాలన సాగంచడానికి, పన్నులు వసూలు చేయడానికి, పోరాటానికి సిద్ధూ 10వేల సంథాల్‌లను కూడగట్టాడు. సిద్ధూను, అతని సోదరుడు కన్హూను పట్టుకొటే 10వేల బహుమానం అని బ్రిటిష్‌వారు ప్రకటించారు.
  • 1856-1857 మార్టియర్ షహీద్ లాల్, విశ్వనాధ సహదేవ్, షేక్ భిఖారి, గణపతిరాయ్, బుద్ధువీర్‌- అనే యోధులు 1857లోని మొదటి స్వాతంత్ర్య యుద్ధం, లేదా సిపాయి తిరుగుబాటు సమయంలో బ్రిటిష్‌వ్యతిరేక ఉద్యమాన్ని నడపారు.
  • 1874 భగీరథి మంజీ నాయకత్వంలో ఖేర్వార్ ఉద్యమం
  • 1895-1900 బిర్సా ముండా (జననం: 1875 నవంబరు 15) అనే యువకుని నాయకత్వంలో ఉద్యమం. తరువాత బిర్సాముండా రాంచీ జైలులో కలరా వ్యాధితో (1900 జూన్ 9) మరణించాడు.
బ్రిటిష్ పాలకులు పెద్దయెత్తున సైన్యాలను మొహరించి ఈ ఉద్యమాలనన్నిటినీ తీవ్రమైన దౌర్జన్యాలతో అణచివేశారు.
  • 1914- 26000 ఆదవాసీలు పాల్గొన్న తానా భగత్ ఉద్యమం. ఇది క్రమంగా మహాత్మా గాంధీ నాయకత్వంలోని సత్యాగ్రహోద్యమంలో విలీనమైంది.
Other Languages
English: Jharkhand
हिन्दी: झारखण्ड
ಕನ್ನಡ: ಝಾರ್ಖಂಡ್
മലയാളം: ഝാർഖണ്ഡ്‌
Acèh: Jharkhand
አማርኛ: ጃርኸንድ
العربية: جهارخاند
অসমীয়া: ঝাড়খণ্ড
asturianu: Jharkhand
تۆرکجه: جارکند
беларуская: Джхаркханд
беларуская (тарашкевіца)‎: Джгаркганд
български: Джаркханд
भोजपुरी: झारखंड
বাংলা: ঝাড়খণ্ড
བོད་ཡིག: རྗར་ཁན་ཌི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ঝাড়খন্ড
brezhoneg: Jharkhand
català: Jharkhand
нохчийн: Джаркханд
čeština: Džhárkhand
Cymraeg: Jharkhand
dansk: Jharkhand
Deutsch: Jharkhand
डोटेली: झारखण्ड
ދިވެހިބަސް: ޖަރްކަންދު
Ελληνικά: Τζαρκάντ
Esperanto: Ĝarkhando
español: Jharkhand
eesti: Jharkhand
euskara: Jharkhand
فارسی: جارکند
suomi: Jharkhand
français: Jharkhand
Nordfriisk: Jharkhand
Gaeilge: Jharkhand
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Jharkhandd
ગુજરાતી: ઝારખંડ
עברית: ג'הרקאנד
Fiji Hindi: Jharkhand
hrvatski: Jharkhand
hornjoserbsce: Dźarkand
magyar: Dzshárkhand
Bahasa Indonesia: Jharkhand
íslenska: Jharkhand
italiano: Jharkhand
ქართული: ჯარხანდი
한국어: 자르칸드 주
कॉशुर / کٲشُر: جھارکھنڈ
Latina: Jharakhanda
لۊری شومالی: جارکأند
lietuvių: Džharkhandas
latviešu: Džhārkhanda
मैथिली: झारखण्ड
македонски: Џарканд
монгол: Жарканд
मराठी: झारखंड
Bahasa Melayu: Jharkhand
नेपाली: झारखण्ड
नेपाल भाषा: झारखण्ड
Nederlands: Jharkhand
norsk nynorsk: Jharkhand
norsk: Jharkhand
occitan: Jharkhand
ଓଡ଼ିଆ: ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ
ਪੰਜਾਬੀ: ਝਾਰਖੰਡ
Kapampangan: Jharkhand
polski: Jharkhand
پنجابی: جھاڑکھنڈ
پښتو: جارکنډ
português: Jharkhand
română: Jharkhand
русский: Джаркханд
संस्कृतम्: झारखण्डराज्यम्
Scots: Jharkhand
srpskohrvatski / српскохрватски: Jharkhand
Simple English: Jharkhand
slovenčina: Džhárkhand
српски / srpski: Џарканд
svenska: Jharkhand
Kiswahili: Jharkhand
тоҷикӣ: Ҷарханд
Tagalog: Jharkhand
Türkçe: Carkhand
українська: Джхаркханд
vèneto: Jharkhand
Tiếng Việt: Jharkhand
Winaray: Jharkhand
მარგალური: ჯარხანდი
ייִדיש: דזשארקהאנד
Yorùbá: Jharkhand
中文: 贾坎德邦
文言: 賈坎德邦
Bân-lâm-gú: Jharkhand