అవక్షేపణ రాయి

సిల్ట్ శిలలు (క్రింద) మరియు సున్నపు రాళ్ల (పైన) మిడిల్ ట్రియసిక్ సముద్ర అంచు శ్రేణి, వర్జిన్ ఫార్మేషన్, నైరుతి ఉటా, USA

భూమి యొక్క ఉపరితలము మరియు జలస్వరూపాలలో ఉన్న పదార్థాల అవక్షేపణ వలన ఏర్పడే ఒక రకమైన రాయి అవక్షేపణ రాయి (Sedimentary Rock). ఖనిజ మరియు/లేదా సేంద్రియ అణువులు (శైధిల్యాలు) స్థిరపడి, ప్రోగుపడటం లేదా ఒక ద్రావణం నుండి ఖనిజాలు అవక్షేపము చెందటానికి కారణమయ్యే ప్రక్రియకు ఉన్న పేరు అవక్షేపణ. ప్రోగుపడటం ద్వారా అవక్షేపణ రాయిని ఏర్పరిచే అణువులను ఆవక్షేపాలు అంటారు. నిక్షేపితం కాకముందు, నిక్షేపము ఉత్పత్తి ప్రదేశంలో శైధిల్యం మరియు క్రమక్షయం వలన ఏర్పడి, నిక్షేపం అయ్యే ప్రదేశానికి వికోషీకరణ కారకాలుగా పిలువబడే నీరు, గాలి, బృహచ్చలనం లేదా హిమానీనదాల ద్వారా రవాణా చేయబడుతుంది.

ఖండాల యొక్క భూపటలంపైన అవక్షేప శిల వ్యాప్తి విస్తారంగా ఉంది, కానీ భూపటలం యొక్క మొత్తం పరిమాణంలో అవక్షేపణ శిలలు కేవలం 5% మాత్రమే ఉంటాయని అంచనా. ప్రధానంగా అగ్ని మరియు రూపాంతరప్రాప్తి శిలలు ఉన్న పటలం మీద అవక్షేపణ శిలలు కేవలం ఒక పలుచని పొరగా మాత్రమే ఉన్నాయి.

అవక్షేప శిలలు పొరలలో ఒక స్తరంగా నిక్షేపించబడి, సంస్తరణంగా పిలువబడే ఒక నిర్మాణంగా ఏర్పడతాయి. అవక్షేప శిలలు మరియు శిలా స్తరాల అధ్యయనం సివిల్ ఇంజినీరింగ్‌కి ఉపయోగపడే అంతర్భౌమ సమాచారాన్ని అందిస్తుంది, ఉదాహరణకు రహదారులు, గృహాలు, సొరంగాలు, కాలువలు లేక ఇతర నిర్మాణాలు. అవక్షేపణ శిలలు బొగ్గు, శిలాజ ఇంధనాలు, త్రాగు నీరు లేదా ముడి ఖనిజం వంటి సహజ వనరులకు కూడా ముఖ్యవనరుగా ఉన్నాయి.

అవక్షేపణ శిలా స్తరాల అనుక్రమణ యొక్క అధ్యయనం, పురాభౌగోళికశాస్త్రం, పురాశీతోష్ణస్థితిశాస్త్రం మరియు జీవ చరిత్రలతో కూడిన భూమి చరిత్ర గురించి శాస్త్రీయ విజ్ఞానానికి ముఖ్యవనరుగా ఉంది.

అవక్షేపణ శిలల పుట్టుక మరియు లక్షణాల గురించి అధ్యయనం చేసే శాస్త్రీయ విభాగం అవక్షేపశాస్త్రం (సెడిమెంటాలజి). అవక్షేపశాస్త్రం భూవిజ్ఞానశాస్త్రం మరియు భౌతిక భూగోళశాస్త్ర్రాల రెంటిలోనూ భాగంగా ఉండి, భూ శాస్త్రాల ఇతర విభాగాలైన, మృత్తికాశాస్త్రం, భూస్వరూపశాస్త్రం, భూ రసాయనశాస్త్రం లేదా నిర్మితీయ భూవిజ్ఞానశాస్త్రంలతో అతివ్యాప్తమౌతుంది.

జన్యు వర్గీకరణ ప్రణాళికలు

వాటి శిలావిన్యాసానికి ఆధారమైన పద్ధతులనుబట్టి అవక్షేపణ శిలలు నాలుగు విభాగాలుగా విభజించవచ్చు: శకలమయ అవక్షేపణ శిలలు, జీవరసాయన (లేదా జీవజన్య) అవక్షేపణ శిలలు, రసాయన అవక్షేపణ శిలలు మరియు నాల్గవ విభాగంగా ప్రభావపాతం, అగ్నిపర్వత ప్రక్రియ మరియు ఇతర సూక్ష్మ పద్ధతుల ద్వారా ఏర్పడే "ఇతర" అవక్షేపణ శిలలు.

శకలమయ అవక్షేపణ శిలలు

గ్లేషియల్ లేక్ మిస్సౌలా, మోంటానా, USAలో నిక్షేపితమైన జంబాల రాయి. దూర సరోవరీయ నిక్షేపాలకు సాధారణమైన నున్నని సమతల సంస్తరణమును గమనించవచ్చు.

శకలమయ అవక్షేపణ రాళ్లు ప్రవాహ ద్రవాలచే (ఆధార భారం, విలంబిత భారం, లేదా అవక్షేప గురుత్వ ప్రవాహాలచే) రవాణా చేయబడిన రాతి తునకలు మరియు సిలికేట్ ఖనిజాలచే తయారుకాబడి ఈ ద్రవాలు ఆగిపోయినచోట అవక్షేపించబడతాయి. శకలమయ శిలలు ఎక్కువభాగం క్వార్ట్జ్, ఫెల్స్పార్, రాతి (అశ్మ) తునకలు, బంకమన్ను ఖనిజాలు, మరియు మైకాలతో తయారు కాబడతాయి; అనేక ఇతర ఉపసాధనాలుగా అనేక ఖనిజాలు మరియు ప్రాంతీయంగా ముఖ్యమైనవి కూడా ఉండవచ్చు.

శకలమయ అవక్షేపం, మరియు దానికనుగుణంగా శకలమయ అవక్షేపణ శిలలు, వాటిలోని ముఖ్య కణ పరిమాణం (వ్యాసం) ఆధారంగా విభజింపబడ్డాయి. ఎక్కువమంది భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు ఉడెన్-వెంట్వర్త్ రేణు పరిమాణ ప్రమాణం ఉపయోగించి అదృఢమైన అవక్షేపాన్ని మూడు భాగాలుగా విభజించారు: గ్రావెల్ (>2 మిమి వ్యాసం), ఇసుక (1/16 నుండి 2 మిమి వ్యాసం), మరియు బురద (బంకమన్ను <1/256 మిమి మరియు సిల్ట్ 1/16 మరియు 1/256 మిమి మధ్య). శకలమయ అవక్షేపణ శిలల వర్గీకరణకు సమాంతరంగా ఈ క్రమపద్ధతి ఏర్పడింది; కంగ్లోమెరేట్స్ మరియు బ్రెక్షియాస్‌లు అత్యధికభాగం గ్రావెల్‌తో తయారుకాబడతాయి, ఇసుక రాళ్ళు ఎక్కువగా ఇసుకతోను, మరియు బురదరాళ్ళు ఎక్కువ భాగం బురదతోనూ తయారుకాబడతాయి. ఈ త్రివిధ వర్గీకరణ పురాతన సాహిత్యంలో విస్తృత వర్గీకరణ అయిన రూడైట్స్, అరెనైట్స్, మరియు లుటైట్స్‌ను వరుసగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఈ విస్తృత వర్గాల విభజన, శకల ఆకారం (కంగ్లోమెరేట్స్ మరియు బ్రెక్షియాస్), సంఘటనం (ఇసుకరాళ్ళు), రేణు పరిమాణం మరియు/లేదా అమరిక (బురదరాళ్ళు) లలోని భేదాల ఆధారంగా జరిగింది.

కంగ్లోమెరేట్స్ మరియు బ్రెక్షియాస్

కంగ్లోమెరేట్స్ ప్రధానంగా గోళాకార గ్రావెల్ (గులకరాయి) తోను మరియు బ్రెక్షియాస్ ప్రధానంగా కోణాకార గ్రావెల్‌‌తోనూ తయారౌతాయి.

ఇసుకరాళ్ళు

ఇసుకరాయి వర్గీకరణ ప్రణాళిక విస్తృతంగా మారుతూ ఉంటుంది, కానీ అత్యధిక భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు డాట్ ప్రణాళికను అనుసరించారు, [1] ఇది వర్గీకరణలో క్వార్ట్జ్, ఫెల్స్పార్ మరియు అశ్మ నిర్మాణ కణాల సాపేక్ష లభ్యత మరియు ఈ భారీ రేణువుల మధ్య పంక మాత్రిక లభ్యతను ఉపయోగిస్తుంది.

చట్రనిర్మాణ కణాల సంఘటనం
ఇసుక-పరిమాణ చట్రనిర్మాణ కణాల సాపేక్ష సమృద్ధి లభ్యత ఇసుక రాయి యొక్క పేరులో మొదటి పదాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. పేరు పెట్టే ప్రయోజనానికి, చట్రనిర్మాణ కణాల లభ్యత క్వార్ట్జ్, ఫెల్స్పార్, మరియు ఇతర శిలల నుండి తయారైన అశ్మ భాగాలతో ప్రమాణంగా ఉంటుంది. ఇవి ఇసుకరాళ్ళ యొక్క అత్యధిక లభ్యత కలిగిన మూడు ముఖ్య అనుఘటకాలు; ఇతర అన్ని రకాల ఖనిజాలు వాటి లభ్యతతో సంబంధంలేకుండా, అదనపు భాగాలుగా పరిగణింప బడతాయి కానీ, పేరు పెట్టే ప్రక్రియలో ఉపయోగింపబడవు.
  • క్వార్ట్జ్ ఇసుకరాళ్ళు >90% క్వార్ట్జ్ కణాలను కలిగి ఉంటాయి
  • ఫెల్స్పతిక్ ఇసుకరాళ్ళు <90% క్వార్ట్జ్ కణాలను మరియు లిథిక్(అశ్మ) కణాల కంటే ఎక్కువగా ఫెల్స్పార్ కణాలను కలిగి ఉంటాయి.
  • అశ్మ ఇసుకరాళ్ళు <90% క్వార్ట్జ్ కణాలు మరియు ఫెల్స్పార్ కణాల కంటే అధిక అశ్మ కణాలను కలిగి ఉంటాయి.
ఇసుక కణాల మధ్య పంక మాత్రిక యొక్క లభ్యత
ఇసుక-పరిమాణ కణాలు అవక్షేపించబడినప్పుడు, ఇసుక రేణువుల మధ్య స్థలం ఖాళీగా మిగిలి ఉంటుంది లేదా బురద(సిల్ట్ మరియు/లేదా బంకమన్ను పరిమాణ కణాలు)తో నిండి ఉంటుంది.
  • తెరచుకొని ఉన్న ఖాళీ రంధ్రాలను(తరువాత సిమెంట్ తో నింపబడవచ్చు)

కలిగిన "స్వచ్చమైన" ఇసుకరాళ్ళు అరెనైట్స్ గా పిలువబడతాయి.

  • పంక మాత్రిక (>10%)లభ్యతతో ఉన్న బురదతో కూడిన ఇసుకరాళ్ళు వాక్స్‌గా పిలువబడతాయి.

కణాల సంఘటనం (క్వార్ట్జ్-, ఫెల్స్పాతిక్-, మరియు లిథిక్-) మరియు మాత్రిక పరిమాణం (వాక్ లేదా అరెనైట్) వివరణలను ఉపయోగించి ఆరు రకాల ఇసుకరాయి పేర్లను చెప్పవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఒక క్వార్ట్జ్ అరెనైట్ అనునది (>90%) క్వార్ట్జ్ కణాలను మరియు వాటి మధ్య బంకమన్ను మాత్రికను కొద్దిగా/అసలు లేకుండా ఉండవచ్చు, ఒక లిథిక్ వాక్ అనునది అధిక లిథిక్ కణాలు (<90% క్వార్ట్జ్, మిగిలిన భాగం ఫెల్స్పార్ కంటే ఎక్కువ లిథిక్) మరియు అధిక పంక మాత్రికను కలిగిఉండవచ్చు, మొ.

డాట్ వర్గీకరణ పద్ధతి [1] అవక్షేపశాస్త్రవేత్తలచే విస్తృతంగా ఉపయోగించబడినప్పటికీ, సాధారణ నామాలైన గ్రేవాక్, అర్కోసే, మరియు క్వార్ట్జ్ ఇసుకరాయి వంటివి ఇప్పటికీ సాధారణ ప్రజలలో మరియు జనామోద సాహిత్యంలో వినియోగంలో ఉన్నాయి.

బురదరాళ్ళు
లోవర్ యాన్టీలోప్ కాన్యన్, యాంత్రిక మరియు రసాయనిక శైధిల్యం వలన పరిసరాలలోని ఇసుక రాయిచే మలచబడింది.గాలి, ఇసుక, మరియు అకస్మాత్తుగా ఏర్పడే వరదల నీరు ప్రాథమిక శైధిల్య కారకాలు.

బురదరాళ్ళు కనీసం 50% సిల్ట్- మరియు బంకమన్ను-పరిమాణ రేణువులు కలిగిన అవక్షేపన శిలలు. సాపేక్షంగా సూక్ష్మ-కణ రేణువులైన ఇవి సాధారణంగా నీరు లేదా గాలిలో సంక్షుబ్ద ప్రవాహాలు ద్వారా విలంబిత కణాలుగా రవాణా కాబడి, ప్రవాహం మందగించినపుడు విలంబన కణాలు అవసాధన చెంది నిక్షేపం చెందుతాయి.

ప్రస్తుతం అత్యధిక రచయితలు బురద ముఖ్య అనుఘటకంగా తయారైన అన్ని శిలలను సూచించటానికి "బురదరాయి" అనే పదాన్ని వాడుతున్నారు. [2] [3] [4] [5] బురదశిలలను సిల్ట్ రాళ్ళు (ప్రధానంగా సిల్ట్-పరిమాణ కణాలతో తయారైనవి), బురదరాళ్ళు (సిల్ట్- మరియు బంకమన్ను-పరిమాణ కణాల సమ మిశ్రమం), మరియు బంకమన్నురాళ్ళు (అధికంగా బంకమన్ను-పరిమాణ కణాలతో తయారైనవి). [2] [3] అత్యధిక రచయితలు విచ్చేదన బురదశిలకు (కణ పరిమాణంతో సంబంధం లేకుండా) "షేల్" అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు, అయితే కొంత పురాతన సాహిత్యం "షేల్"ను బురదశిలలకు సమానార్ధకంగా ఉపయోగించింది.

జీవ రసాయన అవక్షేపణ రాళ్ళు

ఆర్డోవిషియన్ ఆయిల్ షేల్ (కుకర్‌సైట్) బహిర్గతాలు, ఉత్తర ఎస్టోనియా

జీవులు తమ కణజాల నిర్మాణానికి నీరు లేదా గాలిలో కరిగిఉన్న పదార్థాలను ఉపయోగించుకున్నపుడు జీవరసాయన అవక్షేపణ రాళ్ళు ఏర్పడతాయి. ఉదాహరణలు:

  • అత్యధిక రకాల సున్నపు రాళ్ళు పగడం, మొలస్క్, మరియు ఫొరామినీఫెరా వంటి జీవుల సున్నపు అస్థిపంజరాల నుండి తయారౌతాయి.
  • మొక్కలు తమ కణజాల నిర్మాణానికి వాతావరణంలోని కార్బన్ను గ్రహించి ఇతర మూలకాలతో కలిపినపుడు బొగ్గు ఏర్పడుతుంది.
  • రేడియోలెరియా మరియు డయాటమ్స్ వంటి సూక్ష్మ జీవుల సిలికీయ అస్థిపంజరాలు పోగుపడటంవల్ల చెర్ట్ నిక్షేపాలు ఏర్పడతాయి.

రసాయన అవక్షేపణ రాళ్ళు

ద్రావణంలోని ఖనిజ అనుఘటకాలు అతిసంతృప్తం చెంది అకార్బనిక అవక్షేపం చెందినపుడు రసాయన అవక్షేపణ రాయి ఏర్పడుతుంది. సాధారణ రసాయన అవక్షేపణ రాళ్ళలో ఊలైటిక్ సున్నపురాయి మరియు పరిసోషిత ఖనిజాలైన హాలైట్ (రాతి ఉప్పు), సిల్వైట్, బరైట్ మరియు జిప్సంవంటి వాటితో ఏర్పడిన రాళ్ళు కూడా కలిసిఉంటాయి.

"ఇతర" అవక్షేపణ రాళ్ళు

నాల్గవ వర్గమైన నానావిధ రాళ్ళలో తాపశిలాశకల ప్రవాహాలు, ప్రభావపాత బ్రెక్షియా, అగ్నిపర్వత బ్రెక్షియా, మరియు ఇతర సాపేక్షంగా అసాధారణ పద్ధతులలో తయారయ్యే శిలలు ఉంటాయి.

Other Languages
हिन्दी: अवसादी शैल
മലയാളം: അവസാദശില
العربية: صخر رسوبي
беларуская (тарашкевіца)‎: Асадкавыя горныя пароды
eesti: Settekivim
فارسی: سنگ رسوبی
עברית: סלע משקע
Bahasa Indonesia: Batuan sedimen
íslenska: Setberg
日本語: 堆積岩
한국어: 퇴적암
Lëtzebuergesch: Sediment
latviešu: Nogulumieži
македонски: Седиментна карпа
Bahasa Melayu: Batuan enapan
မြန်မာဘာသာ: အနည်ကျကျောက်
Plattdüütsch: Sedimentit
norsk nynorsk: Sedimentær bergart
ਪੰਜਾਬੀ: ਤਲਛਟੀ ਚਟਾਨ
پنجابی: بیٹھی پڑی
português: Rocha sedimentar
srpskohrvatski / српскохрватски: Sedimentne stijene
Simple English: Sedimentary rock
slovenčina: Usadená hornina
slovenščina: Sedimentne kamnine
српски / srpski: Седиментне стене
Basa Sunda: Batu tamperan
oʻzbekcha/ўзбекча: Choʻkindi togʻ jinslari
Tiếng Việt: Đá trầm tích
中文: 沉积岩
Bân-lâm-gú: Tui-chek-giâm