అయస్కాంతత్వం

వస్తువుల యొక్క ఒక అయస్కాంత క్షేత్రామునకు పరమాణు సంబంధముగా కాని లేక ఉప పరమాణు స్థాయిలో కాని ప్రతిస్పందించే లక్షణమును అయస్కాంతత్వం అంటారు. ఉదాహరణకు, ఫెర్రో అయస్కాంతత్వం అత్యంత ప్రాచుర్యము పొందిన అయస్కాంతత్వం. కొన్ని ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థములు వారి సొంత అయస్కాంత క్షేత్రమును ఉత్పత్తి చేసుకుంటాయి. అయినప్పటికీ, అన్ని వస్తువులు అధికంగా కాని తక్కువగా కానీ అయస్కాంత క్షేత్రము ఉండడము వలన ప్రభావితము అవుతాయి. కొన్ని అయస్కాంత క్షేత్రమునకు ఆకర్షింపబడతాయి (పారా అయస్కాంతత్వం); ఇతరములు అయస్కాంత క్షేత్రము వలన త్రోసివేయబడతాయి (డయా అయస్కాంతత్వం) ; మరి కొన్ని అనువర్తిత అయస్కాంత క్షేత్రముతో క్లిష్టమైన సంబంధము కలిగి ఉంటాయి. అయస్కాంత క్షేత్రముల వలన చాల తక్కువగా ప్రభావితము అయ్యే పదార్థాలను నాన్-మాగ్నెటిక్ పదార్థాలు అంటారు. అవి రాగి, అల్యూమినియం, వాయువులు, మరియు ప్లాస్టిక్.

ఒక పదార్థము యొక్క అయస్కాంత స్థితి (లేక దశ) ఉష్ణోగ్రత (మరియు ఒత్తిడి వంటి ఇతర అస్థిరములు మరియు అనువర్తిత అయస్కాంత క్షేత్రము) పై ఆధారపడి ఉంటుంది. దీనివల్ల ఉష్ణోగ్రత మొ. వాటి ఆధారముగా వస్తువు ఒకటి కంటే ఎక్కువ అయస్కాంతత్వం రకాలను ప్రదర్శిస్తుంది.

చరిత్ర

అరిస్టాటిల్ ప్రకారము అయస్కాంతత్వంపై మొట్టమొదటి శాస్త్రీయ చర్చలు థాలేస్ అనే శాస్త్రజ్ఞుడు చేశాడు. ఈయన క్రీ.పూ. 625 నుండి క్రీ.పూ. 545 వరకు జీవించారు.[1] అదే సమయములో ప్రాచీన భారతదేశములో, భారతీయ శస్త్రవైద్యుడు, శుశ్రుత, మొదటిసారిగా శస్త్రచికిత్సలలో అయస్కాంతమును ఉపయోగించాడు.[2]

ప్రాచీన చైనాలో, అయస్కాంతత్వం గురించిన మొదటి పరిచయం క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దమునకు చెందిన ఒక పుస్తకము, బుక్ ఆఫ్ ది డెవిల్ వ్యాలీ మాస్టర్ (鬼谷子) లో "ది లోడ్ స్టోన్ ఇనుమును తన దగ్గరకు వచ్చేట్టు చేస్తుంది లేదా అది ఇనుమును ఆకర్షిస్తుంది".[3] సూది ఆకర్షింపబడడము గురించి క్రీ.శ. 20 మరియు 100 మధ్య రచించబడిన ఒక పుస్తకములో (లౌఎంన్-హేంగ్ ) లో ఉంది: "ఒక లోడ్ స్టోన్ సూదిని ఆకర్షిస్తుంది".[4] ప్రాచీన చైనా శాస్త్రజ్ఞుడు షెన్ కుయో (1031–1095) మొదటిసారిగా అయస్కాంత సూది కంపాస్ గురించి మరియు ట్రూ నార్త్ అనే ఖగోళ ప్రత్యయము ఉపయోగించడము వలన అది నౌకయానములో కచ్చితత్వమునకు ఉపయోగపడిందని వ్రాసాడు. (డ్రీం పూల్ ఎస్సేస్, AD 1088), మరియు 12 వ శతాబ్దము నాటికి చైనీయులు నౌకయానములో లోడ్ స్టోన్ దిక్సూచిని ఉపయోగించారు. వాళ్ళు లోడ్ స్టోన్ తో ఒక స్పూన్ తయారు చేశారు. ఈ స్పూన్ యొక్క హ్యాండిల్ ఎప్పుడూ దక్షిణమునే చూపించేది.

1187నాటికి యూరోప్లో అలెక్సాండర్ నెక్‌హాం మొదటిసారిగా దిక్సూచిని మరియు నౌకా యానములో దాని ఉపయోగాల గురించి వివరించాడు. 1269లో, పీటర్ పెరేగ్రినాస్ డే మరికోర్ట్ అయస్కాంతముల లక్షణాలను వివరిస్తూ మొదటి గ్రంథమైన ఎపిస్టోల డే మాగ్నేటేను రచించారు. 1282లో, యెమెన్ శాస్త్రవేత్త, ఖగోళశాస్త్రవేత్త మరియు భూగోళశాస్త్రవేత్త అయిన అల్-అష్రఫ్, అయస్కాంతముల లక్షణాల గురించి మరియు పొడి దిక్సూచిని గురించి చర్చించాడు.[5]

1600లో విలియం గిల్బర్ట్ తన డే మాగ్నేటే, మాగ్నేటిసిస్క్యూ కోర్పోరిబాస్, ఎట్ డే మాగ్నో మగ్నేటీ టేల్యూర్ లను ప్రచురించారు. (అయస్కాంతము మరియు అయస్కాంత వస్తువులు మరియు అతి పెద్ద ఆయస్కాంతమైన భూమి గురించి ). ఈ పుస్తకాలలో ఆయన తన నమూనా భూమి అయిన టెర్రెల్లాతో చేసిన ఎన్నో ప్రయోగాల గురించి వివరించారు. ఆయన ప్రయోగాల నుండి, భూమి తనకు తానే ఒక ఆయస్కాంతమని మరియు ఈ కారణంగానే దిక్సూచి ఉత్తరానికి చూపించిందని నిర్ధారించాడు. (ఇంతకు మునుపు కొంతమంది అది ఒక ధ్రువనక్షత్రము పొలారిస్ అని నమ్మేవారు లేక దిక్సూచిని ఆకర్షించే ఉత్తరాన ఉన్న ఒక పెద్ద అయస్కాంత ద్వీపమని నమ్మేవారు).

విద్యుత్ శక్తి మరియు అయస్కాంతత్వం మధ్య ఉన్న సంబంధము గురించి 1819 నుండి తెలియసాగింది. ఇది యూనివర్సిటి ఆఫ్ కోపెన్హగెన్ లో ఆచార్యుడు అయిన హాన్స్ క్రిస్టియన్ ఓయెర్స్టెడ్ రచించిన ఒక గ్రంథము వలన తెలిసింది. ఈయన అనుకోని ఒక సంఘటన వలన విద్యుత్ ప్రవాహము ఒక దిక్సూచి సూదిని ప్రభావితం చేయగలదని కనుగొన్నాడు. ఈ ప్రముఖమైన ప్రయోగమును ఓయెర్స్టెడ్ ప్రయోగము అంటారు. ఎన్నో ఇతర ప్రయోగాలు అనుసరించాయి: 1820లో ఆండ్రే-మారీ ఆంపియర్, ఒక మూసివున్న మార్గములో తిరుగుతున్న అయస్కాంత క్షేత్రము ఆ మార్గము యొక్క చుట్టుకొలత గుండా ప్రవహిస్తున్న విద్యుత్తుకు సంబంధించి ఉంటుందని కనుగొన్నాడు; కార్ల్ ఫ్రెడ్రిచ్ గాస్; జీన్-బాప్టిస్ట్ బయోట్మరియు ఫెలిక్స్ సవర్ట్, ఇద్దరు 1820లో బయోట్-సవర్ట్ సూత్రముతో ముందుకు వచ్చారు. ఈ సూత్రము ఒక విద్యుత్-వాహక తంతి నుండి అయస్కాంత క్షేత్రమునకు సమీకరణమును ఇచ్చింది; 1831లో మైఖేల్ ఫారడే సమయ మార్పులతో ఒక తంతి యొక్క కొక్కి గుండా ప్రవహించే అయస్కాంత ధార వోల్టేజీని ప్రేరేపిస్తుందని కనుగొన్నాడు. మరియు ఇతరులు అయస్కాంతత్వం మరియు విద్యుత్ శక్తి మధ్య సంబంధాలను కనుగొన్నారు. జేమ్స్ క్లార్క్ మాక్స్వెల్ ఈ అంతర్గత నిజాలను విస్తరణ చేసి మరియు కలిపి ఒక కొత్త విషయాన్ని మాక్స్వేల్స్ సమీకరణాలుగా చెప్పారు. ఈయన విద్యుత్ శక్తి, అయస్కాంతత్వం మరియు ఆప్టిక్స్ మూడింటిని విద్యుదయస్కాంతత్వం అనే క్షేత్రమునకు తీసుకొని వచ్చారు. 1905లో, ఐన్స్టీన్ తన ప్రత్యేక సాపేక్షత[6] సిద్ధాంతమును ముందుకు సాగించుటకు మూడు సూత్రాలను ఉపయోగించాడు. ఆ సూత్రాలన్నీ ప్రస్తుత స్థితి యొక్క చట్రంలో నిజమని ఉపయోగించారు.

విద్యుదయస్కాంతత్వం 21వ శతాబ్దములో అభివృద్ధి చెందసాగింది మరియు మరిన్ని ప్రాథమిక సిద్ధాంతాలలో ఉపయోగిమ్పబడింది : గాజ్ సిద్ధాంతము, క్వాంటం ఎలెక్ట్రో డైనమిక్స్, ఎలెక్ట్రోవీక్ సిద్ధాంతము, మరియు అంతిమంగా స్టాండర్డ్ మోడల్.

Other Languages
English: Magnetism
हिन्दी: चुम्बकत्व
ಕನ್ನಡ: ಕಾಂತತೆ
മലയാളം: കാന്തികത
Afrikaans: Magnetisme
العربية: مغناطيسية
asturianu: Magnetismu
azərbaycanca: Maqnetizm
Boarisch: Magnetismus
беларуская: Магнетызм
беларуская (тарашкевіца)‎: Магнэтызм
български: Магнетизъм
བོད་ཡིག: ཁབ་ལེན་
brezhoneg: Gwarellegezh
bosanski: Magnetizam
català: Magnetisme
čeština: Magnetismus
dansk: Magnetisme
Deutsch: Magnetismus
Ελληνικά: Μαγνητισμός
Esperanto: Magnetismo
español: Magnetismo
eesti: Magnetism
euskara: Magnetismo
فارسی: مغناطیس
suomi: Magnetismi
Võro: Magnõtism
français: Magnétisme
Gaeilge: Maighnéadas
galego: Magnetismo
עברית: מגנטיות
hrvatski: Magnetizam
magyar: Mágnesség
Bahasa Indonesia: Magnetisme
íslenska: Segulmagn
italiano: Magnetismo
日本語: 磁性
la .lojban.: makykai
қазақша: Магнетизм
한국어: 자기
Lëtzebuergesch: Magnetismus
Limburgs: Magnetisme
lietuvių: Magnetizmas
latviešu: Magnētisms
Bahasa Melayu: Kemagnetan
Nederlands: Magnetisme
norsk nynorsk: Magnetisme
norsk: Magnetisme
ਪੰਜਾਬੀ: ਚੁੰਬਕਤਾ
polski: Magnetyzm
português: Magnetismo
Runa Simi: Llut'ariy
română: Magnetism
русский: Магнетизм
sicilianu: Magnitismu
Scots: Magnetism
srpskohrvatski / српскохрватски: Magnetizam
Simple English: Magnetism
slovenčina: Magnetizmus
slovenščina: Magnetizem
shqip: Magnetizmi
српски / srpski: Магнетизам
Basa Sunda: Magnétisme
svenska: Magnetism
Kiswahili: Usumaku
Tagalog: Magnetismo
Türkçe: Mıknatıslık
українська: Магнетизм
Tiếng Việt: Từ học
Winaray: Magnetismo
吴语:
中文:
Bân-lâm-gú: Chû-khì