Hrabia Monte Christo | cechy utworu

Cechy utworu

Przynależność gatunkowa

Literaturoznawcy w różny sposób interpretują dokładną przynależność gatunkową utworu. Zdaniem J. Vareille'go Hrabia Monte Christo jest modelowym przykładem powieści ludowej, popularnej (fr. roman populaire)[10]. J. Tadie zaliczał utwór do powieści przygodowych (fr. roman d'aventures)[11]. M. Huet-Brichard skłania się ku uznaniu tekstu za typową powieść w odcinkach (fr. roman feuilleton), wyróżniającą się jednak spośród innych realizacji gatunku obszernymi nawiązaniami do szerszej ogólnej wiedzy kulturowej, w tym do mitologii greckiej i rzymskiej[12]. Na inspirację mitologiczną zwracają uwagę także M. Angenot i M. Wandzioch – w interpretacji pierwszego z wymienionych autorów Hrabia Monte Christo stanowi przeniesienie mitu Prometeusza w realia Paryża lat 30. XIX w., Wandzioch mówi o przetwarzaniu inspiracji mitologicznych w celu ekspozycji głównej postaci. Autorka ta wskazuje na związki Hrabiego Monte Christo z francuskim nurtem czarnego romantyzmu. Uznając obecność cech powieści ludowej w utworze, podkreśla, że nie występuje w niej żaden wyrazisty bohater wywodzący się z ludu. Tłum może pojawić się wyłącznie jako bierna masa; główny bohater zaś, przyjmując arystokratyczną tożsamość, nieodwracalnie przestaje reprezentować niższe warstwy społeczne, chociaż się z nich wywodzi[9]. Związek utworu z romantyczną tradycją francuską podkreśla jego finał, w którym hrabia Monte Christo udaje się, w poszukiwaniu szczęścia, na wschód[13].

Sposób kreacji postaci

Tytułowy bohater powieści jest nadczłowiekiem (fr. surhomme), osobą zdolną do przetrwania w sytuacjach, których przeciętny człowiek nie wytrzymałby psychicznie, działającą ponad prawem i normami społecznymi[9]. Maurois podkreśla związek tytułowej postaci z mitami Czarodzieja oraz Miłującego Sprawiedliwość – bohaterów naprawiających krzywdy swoje i cudze, wymierzających karę czyniącym zło i nagradzających ludzi prawych. W ocenie tego samego autora w procesie kreacji bohatera znaczenie miało osobiste marzenie Dumasa, by zostać człowiekiem bajecznie bogatym, zdolnym do szczodrego obdarowywania innych ludzi[14]. Pisarz przelał również na kreowaną postać swoje marzenie, by siłą woli i determinacją pokonywać wszystkie trudności życia[15]. W ocenie Bornecque'a bohaterowie tego typu pojawiają się konsekwentnie w kolejnych dziełach tego pisarza, począwszy od dramatu Antoni i powieści Paulina[16].

Pozostałe postacie utworu kreowane są w taki sposób, by nadać całości wrażenie prawdopodobieństwa – stąd np. wprowadzenie, w osobie Danglarsa, typowej figury nuworysza z epoki monarchii lipcowej. W celu zachowania względnego realizmu utworu Dumas odrzucił również niektóre koncepty fabularne z planu wydarzeń Maqueta, przede wszystkim zrezygnował z wątku miłości hrabiego Monte Christo do Walentyny de Villefort (w dziewczynie zakochuje się ostatecznie Maksymilian Morrel, przyjaciel tytułowego bohatera)[17]. Również atmosfera paryskich wyższych sfer okresu monarchii lipcowej została odwzorowana w staranny i zgodny z realiami sposób, w taki sposób, że czytelnicy byli w stanie rozpoznawać w drugoplanowych bohaterach utworu prawdziwe osoby działające w tym środowisku w latach 30. XIX w.[18] Wrażenie realności potęgowało wprowadzenie do utworu odniesień do autentycznych wydarzeń – bankier Danglars spekuluje na budowie kolei (której rozbudowa miała miejsce na początku lat czterdziestych XIX w.) i traci na giełdzie, sprzedając hiszpańskie obligacje po fałszywej informacji o wybuchu w tym kraju wojny domowej (plotka taka pojawiła się we Francji w roku 1839, wywołując panikę na giełdzie)[19].

Inne języki
azərbaycanca: Qraf Monte Kristo
Bahasa Indonesia: Pangeran Monte Cristo
oʻzbekcha/ўзбекча: Graf Monte-Kristo
српски / srpski: Grof Monte Kristo
українська: Граф Монте-Крісто
Tiếng Việt: Bá tước Monte Cristo