Buddyzm | historia

Historia

Zasięg buddyzmu w procentach

Budda Śakjamuni nie zostawił po sobie żadnych bezpośrednich przekazów. Całą wiedzę przekazał swoim uczniom, którzy po jego śmierci spisali je. Historia buddyzmu opiera się jednak także na przekazie ustnym.

Podczas swego 45-letniego nauczania Budda przemierzał północne Indie. Najpierw przekazywał głównie nauki Therawady, które służyły uwalnianiu się z własnego cierpienia. To na nich opierają się nauczania Wielkiej Drogi, które podkreślają znaczenie mądrości i współczucia, które z kolei pozwalają pomagać nie tylko sobie, ale też innym. Na końcu Budda przekazał nauki Diamentowej Drogi, zmierzającej do rozpoznania natury umysłu.

Buddyzm Therawady rozprzestrzenił się w sto lat po Buddzie aż po Iran i Azję Centralną. W I w. n.e. nauki Wielkiej Drogi dostały się do północnych Indii, a tam między V w., a VIII w. nastąpił okres ich dużego rozkwitu. W tym samym czasie w Tybecie znano już podstawy Diamentowej Drogi.

W ciągu XI i XII wieku buddyzm Therawady (tzw. buddyzm południowy) zadomowił się w krajach Azji południowo-wschodniej: na Sri Lance, Tajlandii, Birmie, częściowo w Wietnamie, Indonezji, a także w Kambodży, Laosie i na Bali. Natomiast buddyzm Wielkiej i Diamentowej Drogi (tzw. buddyzm północny) umocnił się w Centralnej i Wschodniej Azji, czyli w Chinach, Japonii, części Wietnamu, Korei i w Tybecie, a od początku XVI wieku także w Mongolii.

Paradoksalnie, buddyzm zaczął zanikać w kraju swego pochodzenia – w Indiach. Na przełomie I i II tysiąclecia islamscy agresorzy zaczęli podbój Indii. Do roku 1100 buddyzm został całkiem zniszczony w Kaszmirze. Nauczyciele i praktykujący uciekali na Nizinę Środkowoindyjską lub przez góry do Tybetu. 100 lat później muzułmanie opanowali cały kraj. W końcowym okresie buddyzmu w Indiach nauczyciele buddyjscy skoncentrowali się na przenoszeniu nauk do krajów, które się na nie otworzyły. Dzięki temu nauki buddyjskie przetrwały, mimo spustoszenia Indii. Książki palone przez muzułmanów były już przetłumaczone na inne języki i zapoznawano już z nimi odległą ludność Azji.

Buddyzm wywarł wielki wpływ na kulturę krajów, które go wtedy przyjęły, np.: starożytne Indie, Japonia, Tybet, czy Chiny. Buddyjski uniwersytet w Nalandzie na długie stulecia stał się ośrodkiem życia umysłowego Indii. Podróżujący kupcy przenosili do innych krajów wieści o naukach buddyjskich. Zaciekawieni ludzie zapraszali buddystów z Indii, a ci nauczali tam ludność nowej religii. Czasem nowe nauki wspierali wielcy królowie, jak Aśoka w Indiach, Trisong Detsen w Tybecie czy nawet cesarze chińscy. Innym ważnym czynnikiem, który miał wpływ na szerzenie nauk buddyjskich poza Indiami, było skodyfikowanie pism buddyjskich, co stanowiło podstawę dla studiów filozofii buddyjskiej, a także prowadziło do dalszego rozprzestrzeniania się nauk.

Już w XIX w. uczeni brytyjscy, rosyjscy, niemieccy i francuscy zajmowali się tekstami buddyjskimi. Rozpoczynając od akademickich zainteresowań, niektórzy Europejczycy w końcu zmieniali religię na buddyzm. Tak powstały pierwsze wspólnoty buddyjskie w Europie. W XX wieku rozpoczął się nowy okres w historii buddyzmu: spotkanie z Zachodem. Nasilił się on wraz z wypędzeniem lamów z Tybetu przez Chińczyków. Wraz z przełomem w myśleniu świata zachodniego w latach sześćdziesiątych rozpoczęły się poszukiwania sensu i treści życia, a głębokie nauki buddyjskie odpowiadały na wiele pytań również w naszej kulturze. W tym czasie tysiące ludzi na Zachodzie zaczęło praktykować buddyzm i dołączać do wspólnot buddyjskich.

Tymczasem w Azji zainteresowanie buddyzmem się zmniejsza. Po inwazji Chin na Tybet w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, kultura Tybetu została prawie całkowicie zniszczona. Największe duchowe otwarcie na nauki buddyjskie ma w XXI wieku miejsce przede wszystkim w zachodniej części świata.

Inne języki
Afrikaans: Boeddhisme
Alemannisch: Buddhismus
አማርኛ: ቡዲስም
Ænglisc: Buddendōm
العربية: بوذية
aragonés: Budismo
arpetan: Boudismo
অসমীয়া: বৌদ্ধ ধৰ্ম
asturianu: Budismu
Avañe'ẽ: Vudismo
azərbaycanca: Buddizm
تۆرکجه: بودیزم
Bahasa Banjar: Buddha
Bân-lâm-gú: Hu̍t-kàu
Basa Banyumasan: Agama Buddha
башҡортса: Буддизм
беларуская: Будызм
беларуская (тарашкевіца)‎: Будызм
भोजपुरी: बौद्ध धर्म
Bikol Central: Budismo
Bislama: Budisim
български: Будизъм
Boarisch: Buddhismus
བོད་ཡིག: ནང་བསྟན།
bosanski: Budizam
brezhoneg: Boudaegezh
català: Budisme
Cebuano: Budismo
čeština: Buddhismus
corsu: Buddisimu
Cymraeg: Bwdhaeth
dansk: Buddhisme
davvisámegiella: Buddhisma
Deutsch: Buddhismus
डोटेली: बुद्ध धर्म
eesti: Budism
Ελληνικά: Βουδισμός
English: Buddhism
español: Budismo
Esperanto: Budhismo
estremeñu: Budismu
euskara: Budismo
Fiji Hindi: Buddhism
føroyskt: Buddisma
français: Bouddhisme
Frysk: Boedisme
furlan: Budisim
Gaeilge: An Búdachas
Gàidhlig: Bùdachas
galego: Budismo
ГӀалгӀай: Буддизм
贛語: 佛教
ગુજરાતી: બૌદ્ધ ધર્મ
客家語/Hak-kâ-ngî: Fu̍t-kau
хальмг: Буддизм
한국어: 불교
Hawaiʻi: Hoʻomana Buda
हिन्दी: बौद्ध धर्म
hrvatski: Budizam
Ido: Budismo
Ilokano: Budismo
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: বৌদ্ধ লিচেত
Bahasa Indonesia: Agama Buddha
interlingua: Buddhismo
Interlingue: Budhisme
Ирон: Буддизм
isiZulu: UbuBudha
íslenska: Búddismi
italiano: Buddhismo
עברית: בודהיזם
Basa Jawa: Buda
Kabɩyɛ: Buudiyism
ქართული: ბუდიზმი
कॉशुर / کٲشُر: بُدھ مَت
қазақша: Буддизм
kernowek: Bouddhisteth
Kiswahili: Ubuddha
Kreyòl ayisyen: Boudis
kurdî: Budîzm
Кыргызча: Бурканчылык
Ladino: Budizmo
Latina: Buddhismus
latviešu: Budisms
Lëtzebuergesch: Buddhismus
лезги: Буддизм
lietuvių: Budizmas
Ligure: Buddiximo
Limburgs: Boeddhisme
Lingua Franca Nova: Budisme
la .lojban.: bu'ojda
lumbaart: Buddism
magyar: Buddhizmus
मैथिली: बौद्ध धर्म
македонски: Будизам
Malagasy: Bodisma
മലയാളം: ബുദ്ധമതം
Malti: Buddiżmu
მარგალური: ბუდიზმი
مصرى: بوذيه
مازِرونی: بودیسم
Bahasa Melayu: Agama Buddha
Baso Minangkabau: Agamo Buddha
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Hŭk-gáu
Mirandés: Budismo
မြန်မာဘာသာ: ဗုဒ္ဓဘာသာ
Nederlands: Boeddhisme
Nedersaksies: Boeddhisme
नेपाली: बुद्ध धर्म
नेपाल भाषा: बुद्ध धर्म
日本語: 仏教
нохчийн: Буддизм
Norfuk / Pitkern: Budism
norsk: Buddhisme
norsk nynorsk: Buddhismen
Novial: Budisme
occitan: Bodisme
oʻzbekcha/ўзбекча: Buddizm
ਪੰਜਾਬੀ: ਬੁੱਧ ਧਰਮ
پنجابی: بدھ مت
Papiamentu: Budismo
پښتو: بوديزم
Patois: Budizim
ភាសាខ្មែរ: ព្រះពុទ្ធសាសនា
Piemontèis: Bodism
Tok Pisin: Budisim
Plattdüütsch: Buddhismus
português: Budismo
Qaraqalpaqsha: Buddizm
română: Budism
rumantsch: Budissem
Runa Simi: Wurayuyay
русиньскый: Будгізм
русский: Буддизм
саха тыла: Буддизм
संस्कृतम्: बौद्धधर्मः
sardu: Buddhismu
Scots: Buddhism
Sesotho sa Leboa: Sebuda
shqip: Budizmi
sicilianu: Buddismu
සිංහල: බුද්ධාගම
Simple English: Buddhism
سنڌي: ٻڌمت
slovenčina: Budhizmus
slovenščina: Budizem
کوردی: بودیزم
српски / srpski: Будизам
srpskohrvatski / српскохрватски: Budizam
Basa Sunda: Agama Buddha
svenska: Buddhism
Tagalog: Budismo
தமிழ்: பௌத்தம்
татарча/tatarça: Буддачылык
తెలుగు: బౌద్ధ మతము
тоҷикӣ: Дини Буддои
Türkçe: Budizm
Türkmençe: Buddaçylyk
українська: Буддизм
اردو: بدھ مت
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بۇددا دىنى
Vahcuengh: Fozgyau
vèneto: Budhismo
vepsän kel’: Buddizm
Tiếng Việt: Phật giáo
Võro: Budism
文言: 佛教
Winaray: Budismo
吴语: 佛教
Xitsonga: Vubhuda
ייִדיש: בודהיזם
粵語: 佛教
Zazaki: Budizm
žemaitėška: Budėzmos
中文: 佛教