Xhosa (volk) | geschiedenis

Geschiedenis

Pre-kolonialisme

De Xhosa's vormen die tak van de Bantoesprekende volkeren die het verst in zuidwestelijke richting doorgedrongen waren in wat voordien door de Khoikhoi en San bevolkt gebied moet zijn geweest. Over de precieze toedracht van de komst van de Xhosa is niet veel bekend. Wel is duidelijk dat er een vrij grote interactie geweest moet zijn, die deels vredelievend geweest zal zijn. De Xhosa-taal heeft bijzonder veel woorden van Khoi-oorsprong in zich opgenomen, waardoor deze Bantoetaal een vrij groot aantal kliks of zuigklanken heeft, die een kenmerk van de Khoisantalen zijn. Uit de nadagen van de VOC is bekend dat de Visrivier ongeveer de grens vormde tussen de Khoi en de Xhosa, maar ook dat een Khoi-stam de heerschappij van de Nederlanders ontvluchtte en zich onder de Xhosa vestigde. In later tijden vond men de stam terug, maar deze sprak nu een vorm van Xhosa. Dit soort vermenging tussen Bantoe en Khoisan heeft waarschijnlijk lange tijd plaatsgevonden.

Kolonialisme

De ontmoeting tussen VOC en de Xhosa leidde al snel tot wat bekendstaat als de eerste Xhosa-oorlog. De Xhosa werden in die tijd formeel aangeduid met het (tegenwoordig zeer pejoratieve) Kaffers. In 1806 werd de Kaap voorgoed Engels en gedurende de gehele 19e eeuw trachtte het Britse koloniale bestuur de Xhosa te onderwerpen in een serie conflicten van 1779 tot 1879 die bekendstaan als de Xhosa-oorlogen. Afhankelijk van hoe men ze telt - er was eigenlijk voortdurend geweld tussen Xhosa en amajoni - zijn er 8 tot 10.

Migratie van Xhosa in 1848

Eerst trachtten de Britten het westelijke gebied tussen Vis- en Keirivier te koloniseren en wel met Engelse kolonisten in plaats van Boeren, onder andere om zo het proces van geleidelijke uitbreiding van de Boeren naar het oosten een halt toe te roepen. De Britse kolonisten staan bekend als de kolonisten van 1820. Het gebied werd tot de aparte kolonie Brits-Kaffrarië (waarin het woord Kaffer weer te herkennen is) verklaard en op vele plaatsen werden forten gebouwd, zoals Fort Beaufort, Fort Hare, Fort Fordyce etc. Rond het huidige Grahamstad werd aan Britse kolonisten land gegeven, maar deze waren eigenlijk stadsmensen en trokken zich onder voortdurende belaging van de plaatselijke bevolking al snel in de stad terug. Daarna haalde de Britse overheid kolonisten uit Duitsland die wel van het platteland kwamen. Deze kolonisatie was een wat groter succes, maar het gebied, ook bekend als Ciskei is nooit helemaal rustig geworden. Ten oosten van de Kei - de Transkei - was zelfs na de vorming van de Unie van Zuid-Afrika nog vrijwel geheel in handen van de Xhosa en in 1913 werd bepaald dat dat zo zou blijven. Er zijn dus in dat gebied ooit maar weinig blanken metterwoon gevestigd. De weinigen die er waren zijn met de vorming van de 'onafhankelijke' bantoestan Transkei onteigend en moesten vertrekken. Hetzelfde is gebeurd met de schaarse blanke bevolking van de Ciskei, die goeddeels van Duitse afkomst was.

Ten tijde van apartheid leefden de Xhosa in de bantoestans Transkei en Ciskei

Apartheid

Gedurende de lange kolonisatie van de Ciskei vond er ook zending plaats en de zendelingen hebben een belangrijke rol gespeeld in de latere geschiedenis niet alleen van de Xhosa maar van geheel Zuid-Afrika. Zij stonden bijvoorbeeld aan de wieg van het ontstaan van de Universiteit van Fort Hare. Dit was de tweede oudste universiteit van het land en het eerste onderwijsinstituut op tertiair niveau dat toegankelijk was voor zwarten in heel Afrika.

In de apartheidstijd werd het een broedplaats van verzet. In het ANC hebben daarmee de Xhosa traditioneel altijd het voortouw gehad. Onder de andere volkeren in Zuid-Afrika heeft men die leidersrol in het algemeen aanvaard met uitzondering van de Zoeloes, waar een eigen politieke organisatie ontstond die niet altijd op goede voet stond met het ANC.

In andere talen
Afrikaans: Xhosas
العربية: كوسيون
беларуская: Коса
български: Кхоса
brezhoneg: Xhosa (pobl)
català: Xoses
čeština: Xhosové
Cymraeg: Xhosa (pobl)
dansk: Xhosa
Deutsch: Xhosa (Volk)
Ελληνικά: Κόσα
English: Xhosa people
Esperanto: Kosoj
español: Xhosa
euskara: Xhosa
suomi: Xhosat
français: Xhosas (peuple)
galego: Pobo xosa
hrvatski: Xhosa
italiano: Xhosa
日本語: コサ人
한국어: 코사족
лакку: Коса
latviešu: Kosi
кырык мары: Косавлӓ
norsk nynorsk: Xhosaer
norsk: Xhosa
polski: Xhosa
português: Xhosa
русский: Коса (народ)
Scots: Xhosa fowk
srpskohrvatski / српскохрватски: Xhosa
Simple English: Xhosa people
svenska: Xhosa (folk)
Kiswahili: Waxhosa
українська: Коса (народ)
isiXhosa: AmaXhosa
中文: 科薩人